بین الملل  >>  سیاست خارجی >> اخبار ویژه
تاریخ انتشار: ۱۷ ارديبهشت ۱۳۹۶ - ۱۰:۲۶  ، 
شناسه خبر: ۳۰۰۹۳۸
دکتر باقری، کارشناس مسائل هسته ای در گفتگو با بصیرت:
راهبرد کلان این بوده که بایستی دشمنی ها و حرکت های خصومت آمیز برداشته شود و هر اقدامی که بیانگر نوعی رفتارهای مقابل ماورای برجام هست، وجود نداشته باشد، اما آمریکایی ها تعریف خاصی از روح برجام دارند. روح برجامی که ترامپ مطرح می کند و حتی در دولت اوباما هم مطرح می شد، منظور این است که ایران بایستی در تمام زمینه ها نه فقط در مورد هسته ای با آمریکا هماهنگی داشته باشد.
پایگاه بصیرت / گروه بین الملل
برجام و چگونگی مواجهه دولت ترامپ با آن همچنان موضوع مطرحی است. طی هفته های قبل، دونالد ترامپ می بایست وفق برجام، تعلیق تحریم های ایران را به مدت سه ماه تمدید کند و برخلاف مواضع تندش این کار را کرد. آیا مواضع او درباره برجام تغییر کرده است؟ از سوی دیگر در مباحث انتخاباتی نامزدهای ریاست جمهوری ایران نیز برجام بحث می شود و در عین حال که همه بر تعهد ایران به برجام تأکید دارند، رویکردهای مختلفی هم دارند. در اینجا این سوال وجود دارد که با توجه به این که رئیس دولت آینده ایران چه کسی باشد، آیا برخورد دولت ترامپ در موضوع هسته ای با دولت بعدی ایران، دچار تغییراتی خواهد بود؟
برای روشن شدن ابعاد این مسائل، خبرنگار گروه بین الملل بصیرت، گفتگویی را با دکتر سیامک باقری، کارشناس مسائل هسته ای و استراتژیک صورت داده است که در ادامه می آید:

بصیرت: ترامپ تعلیق تحریم های هسته ای علیه ایران را به مدت سه ماه دیگر تمدید کرد؟ با توجه به دیدگاه های تند ترامپ درباره برجام، نظر شما درباره این اقدام و چشم انداز مواجهه ترامپ با برجام چیست؟
برای شروع بحث دو مقدمه وجود دارد: مقدمه اول: این نوع تعلیق به معنای این نیست که آمریکایی ها بنا دارند که تحریم ها را بردارند یا اساسا هر نوع تحریمی علیه ایران وجود داشته باشد، لغو شود. تعلیق تحریم مربوط به آن چیزی است که خودشان در ارتباط با موضوع هسته ای بیان می کنند. در این سه ماه ممکن است تحریم های دیگری به بهانه های مختلفی وضع شود.
 مقدمه دوم: سیاست راهبردی ترامپ از دوره انتخاباتی مطرح بود که در برجام به دنبال تجدیدنظر هست. معنا و مفهوم این موضوع در این است که نوع تعلیق و مباحث بر اصل تحریم ها علیه ایران تاثیر نخواهد داشت و ما شاهد مثلا برداشت تحریم ها از سوی آمریکا نخواهیم بود. چون سیاست راهبردی ترامپ بر این موضوع متکی شده است. ترامپ در شعارهای انتخاباتی خود، وعده تغییر داده بود و از این طریق به شعارهای انتخاباتی خود عمل می کند.
موضوع تعلیق تحریم های هسته ای توسط ترامپ به چند نکته بستگی دارد.
نکته اول: بر اساس برجام، دولت آمریکا به کنگره خود متعهد شد هر 90 روز باید گزارش هسته ای ایران را تحویل بدهد و طبق برجام رئیس جمهور آمریکا بر اساس اختیاراتی که دارد باید از تحریم های کنگره آمریکا جلوگیری کند. و لذا ترامپ برای اولین بار در دوره خودش از این اختیارات استفاده کرد
نکته دوم: مباحثی که در موضوع برجام، جمهوری اسلامی ایران را یک مقدار نگران می کند. مثلا وزیر خارجه آمریکا، تیلرسون، در مصاحبه ای به کنگره آمریکا اظهار داشت: ایران به تعهدات خود بر اساس برجام عمل کرده است، پس این موضوع چشم انداز مثبتی را نشان می دهد. همزمان تیلرسون نکته ایی را مطرح کرد که وزارت امورخارجه آمریکا مشغول بررسی جامع برجام می باشد که آیا وضعیتی که برجام پیش می آورد به نفع امنیت ملی آمریکا می باشد؟ این بررسی معنا و مفهوم خاص خودش را دارد که تا حدودی می تواند در تعارض خوشبینانه تمدید تحریم ها ادامه پیدا کند. یعنی آمریکایی ها و ترامپ بنا ندارند که برجام را نقض کنند یا تحریم های خودشان را برای همیشه بردارند.
نکته سوم: در مورد صحبت آقای تیلرسون وزیر امور خارجه آمریکا که عنوان می کند ما در این زمینه مشغول بررسی هستیم، نکاتی وجود دارد. وقتی آقای ترامپ وارد کاخ سفید شد چند فرمان را صادر کرد از جمله بحث مهاجرت بود که با واکنش های زیادی همراه بود. این موضوع دردسری برای آمریکایی ها در داخل و خارج کشورشان شده بود. برای جلوگیری از این موضوع باید تحریم ها هوشمندانه تر باشد تا از طریق تعلیق سه ماهه بتوانند نسبت به برجام بررسی جامع تری را انجام دهند که شاهد پیامدهایی در خصوص لغو برجام از سوی ترامپ نباشند.
نکته چهارم: این حرکت، یک برداشت عملیات روانی برای تاثیرگذاری بر تحولات داخلی ایران محسوب می شود. و می تواند نوعی عملیات روانی برای تاثیرگذاری بر روندهای انتخابات باشد.
نکته پنجم: درخواست تعلیق فشاری است که اروپایی ها به ترامپ و کنگره آمریکایی ها وارد کردند و از آنها خواستند که  تحریم های جدیدی را وضع نکنند. تحریم های جدید ممکن است تحولات داخلی سیاسی ایران تاثیرگذار باشد.
نکته ششم: در این زمینه کاخ سفید احساس کرده که تعلیق 90 روزه طبق برجام باید انجام شود. حتی ممکن است شکاف هایی بین آمریکا و اروپایی ها به وجود آورد. برای جلوگیری از این موضوع به تعلیق تن دادند تا کار انجام شود. در طی مدتی بررسی جامعی انجام دادند و توانستند پیامدهای این موضوع را بسنجند و آن وقت تصمیم نهایی خودشان را بگیرند.
نکته هفتم: آمریکایی ها یک پروژه ایی را پس از برجام در دستور کار خود تحت عنوان پروژه نفوذ در داخل ایران قرار داده بودند. این موضوع را نبایستی در این بحث نادیده گرفت. در آنجا به صراحت گفتند که بایستی یکی از اقدامات و کنش هایی آمریکایی ها در قبال ایران پروژه نفوذ در ابعاد مختلف در سیستم سیاسی ایران باشد. و لذا برجام را محملی برای نفوذ می دانند.

بصیرت: در مجموع تائید می کنید که سیاست ترامپ رئیس جمهور آمریکا درباره برجام تغییر کرده است و این تغییر در نتیجه چه مباحثی می باشد؟
قبل از این که ترامپ وارد کاخ سفید شود نگاه تغییرآمیزی در رویکرد خود داشته است. سیاست تغییر رویکرد و رهیافت ترامپ نسبت به برجام قبل از ورود به کاخ سفید بود و این بحث را به اصطلاح در شعارهای انتخاباتی خود ابراز کرده بود. ضمن این که تیم ترامپ هم نسبت به ایران تغییر نگاه داده اند. تیم ترامپ به شدت تحت تاثیر صهیونیست ها هستند و همین امر عامل جدی در موضوع می باشد. سیاست ترامپ در موضوع برجام، اصل بر تغییر است. این که تغییر چه پیامدهایی برای آمریکا خواهد داشت، محل تردید و مناقشه در بحث چگونگی تغییر می باشد و لذا آنها مترصد هستند برای تغییر انجام شده پیامد سنجی کنند. در عین حال این موضوع باعث شده است که در موضوع تغییر یک نوع دوگانگی در کاخ سفید صورت گیرد و این دوگانگی دو دیدگاه دارد:
 دیدگاه اول معتقد است، باید صورت برجام را حفظ کنیم، اما روح برجام به گونه ای دیگری است که می توانیم طبق آن مسئله تحریم و فشارها را علیه ایران دنبال کنیم و ایران را طبق سیاست ها و راهبردهای خودمان در منطقه تغییر رفتار دهیم.

عدم تغییر دیپلماسی دولت بعدی ایران در قبال نقض برجام، سبب افزایش تحریم ها می شود

 دیدگاه دوم این که تیم ترامپ و حتی شخص اوباما بر این تصور بودند که برجام بایستی یک دومینوهای برجامی ایجاد می کرد، اما علیرغم حدود هزار روزی که از برجام گذشت، برجام های دوم و سوم و چهارمی ایجاد نشده است و قدرت جمهوری اسلامی ایران در سطح درونی و منطقه ای رو به افزایش می باشد. یکی از علت های برجسته بودن برجام و یا تغییر نظر در برجام و این که بدعهدی آمریکایی ها در دوره اوباما هم به این بحث بر می گردد که برجام را تقویت کنند به خاطر این که بتوانند برجام های دوم و سوم را بر ایران تحمیل کنند. پس ترامپ این گونه می بیند که برجام با این وضعیت مانع از برجام های بعدی هست. لذا خواستار تغییر می باشد. چنان که آقای تیلرسون وزیر امورخارجه آمریکا به صراحت مطرح می کند که پایبندی ایران به برجام کافی نیست. در اینجا فشارها و نوع نفوذی که در موضوع برجام وجود دارد توسط سه بازیگر اصلی دنبال می شود:
 بازیگر اول رژیم صهیونیستی است. در این خصوص رژیم صهیونیستی از برجام منافع کاملی نمی برد. رژیم صهیونیستی نگران این است که در هشت سال بعد نسبت به برجام چه اتفاقی خواهد افتاد، لذا بابت همین فشار می آورند که برجام متوقف شود.
بازیگر دوم عربستان سعودی است. آنها به همین عنوان معتقد هستند نباید ایران موضوع برنامه هسته ای حتی صلح آمیز داشته باشد. شاید آنها به دنبال این هستند که بتوانند منطقه را به گونه ایی هدایت کنند که موقعیت قدرت یابی جمهوری اسلامی ایران محدود شود.
بازیگر سوم منافقین می باشند. منافقین همواره در طول این 38 سال علیه منافع ملت ایران عمل کردند. منافقین زمانی با صدام علیه ملت ایران طغیان کردند و جنایت های زیادی انجام دادند. اکنون به دنبال این هستند که بتوانند از این طریق با فشار بر آمریکا با رایزنی هایی که در کنگره آمریکا دارند، برجام را به گونه ایی تغییر دهند که فشارهای تحریم بر ایران افزوده شود و نوعی تغییر رژیم در ایران صورت گیرد. در هر صورت همه این عوامل به دنبال این هستند که با توجه به وضعیتی که ایران در منطقه دارد نابود شود. آنها می دانند ایران می تواند یک قدرت بزرگ منطقه ای شود و این موضوع مزاحم جدی برای آنها خواهد بود.

بصیرت: آیا با روی کار آمدن دولت جدید در ایران ممکن است سیاست دولت ترامپ در قبال برجام تغییر کند؟
بعید می دانم تغییری در رفتار و راهبرد سیاست خارجی آمریکا و ترامپ در قبال ایران پس از انتخابات حاصل شود. یعنی پس از انتخابات چه دولت فعلی باقی بماند چه دولت دیگری بر سر کار بیاید تغییری در راهبردهای ترامپ صورت نخواهد گرفت. دلایل این موضوع مختلف می باشد:
 دلیل اول: وقتی برجام به توافق رسید در دوره خود اوباما هم شاهد این بودیم که تغییرات بنیادین و ماهوی در سیاست های آمریکا در قبال ایران صورت نگرفت. یعنی در زمان هایی که برجام به امضاء رسید و دولت اوباما حدود یک سال حضور داشت، شاهد این بودیم که اوباما تحریم ها و بدعهدی های بسیار زیادی داشت و نقض صریح برجام را انجام داد و تحریم های داماتو علیه ایران را تمدید کرد که نقض صریح برجام بود و همچنین نقض روح برجام که بارها انجام دادند و حتی وزیر امور خارجه روسیه و ایران آن را صریح اعلام کرد. لذا این مسائل یک نوع دلایل محکمی هست که سیاست های راهبردی تضعیفی و فشار بر ایران حتی در دولت روحانی وجود داشت. آنها ال سی ها را باز نکردند تا بانک های بزرگ همچنان در ارتباط با روابط تجاری ما بسته باشند و بسیاری از این موارد نشان دهنده این است که البته در دوره ترامپ افزایش پیدا کرده است.
دلیل دوم: زمانی که ترامپ بر سر کار آمده، هنوز دولت فعلی به عنوان دولتی تعامل گرا و سیاست اعلامی آن تنش زایی در رابطه با همه کشورهای اروپایی و حتی آمریکا، روی کار است. وقتی ترامپ در این دوره بر سر کار آمد تغییری در سیاست های خود ایجاد نکرد، بلکه فشارها و تحریم ها علیه ایران اضافه شد. حتی بحث تجدید نظر در قطعنامه مطرح شد. اگر همین دولت آقای روحانی سر کار بماند، بحث تجدید نظر برجام همچنان در دستور کار آقای ترامپ وجود دارد. تجدیدنظر به معنای این هست که ترامپ بیش از دوره های گذشته ممکن است تحریم ایجاد کند.
همچنین از جهات دیگر خیلی در مورد مسائل برجام تغییری صورت نمی گیرد و این موضوع بستگی به نوع مشی و دیپلماسی ما دارد. اگر بنا است همین دیپلماسی برقرار باشد، بدون ترتیب تحریم ها از سوی ترامپ و دولت جدید آمریکا افزایش پیدا خواهد کرد. اگر دولت بعدی هر کسی باشد همین مشی و سیاست فعلی را دنبال کند، این سیاست هیچ گونه واکنش جدی نسبت به حقوق و نقض برجام از خودش بروز نمی دهد و از این طریق ما را به تدریج تحریم خواهند کرد. اگر دیپلماسی عوض شود، دیپلماسی محکم و قاطعانه ایی در دستور کار خود قرار گیرد، تحریم آمریکایی ها متفاوت خواهد شد. متاسفانه تحریم ها به صورت تدریجی دارد، ما را خفه می کند.
دلیل سوم: حتی اگر دولت بعدی بر سر کار بیاید موضوع برجام یک تعهد بین المللی هست و به هیچ وجه جمهوری اسلامی ایران تعهدات بین المللی خود را نقض نخواهد کرد. دولت بعدی هر کسی باشد همان طور که رهبر معظم انقلاب فرمودند برجام از ناحیه ایران نقض نمی شود مگر این که از ناحیه آمریکایی ها پاره شود و یا مورد تجدید نظر قرار گیرد. در آن صورت جمهوری اسلامی ایران هم به تعهدات خود پیابند نیست.

بصیرت: ترامپ مانند اوباما می گوید جمهوری اسلامی ایران خلاف روح برجام عمل کرده و عملا با آمریکا متعهد نبوده است. منظور از روح برجام در گفته های آمریکایی ها چیست؟
 منظور هدف های کلانی است که در موضوع برجام نقض شده است. در هر صورت راهبرد کلان بر کل برجام حاکم بوده و باید حفظ شود. راهبرد کلان این بوده که بایستی دشمنی ها و حرکت های خصومت آمیز برداشته شود و هر اقدامی که بیانگر نوعی رفتارهای مقابل ماورای برجام هست، وجود نداشته باشد، اما آمریکایی ها تعریف خاصی از روح برجام دارند. روح برجامی که ترامپ مطرح می کند و حتی در دولت اوباما هم مطرح می شد، منظور این است که ایران بایستی در تمام زمینه ها نه فقط در مورد هسته ای با آمریکا هماهنگی داشته باشد.
 روح برجام از نظر آمریکایی ها این بوده است که ایران بایستی تعهدات فراتر از این مباحثی که وجود داشت را انجام می داد و برجام های دیگر را با آمریکایی ها همکاری و همراهی می کرد. روح برجام از نظر ترامپ به معنای یک بهانه و توجیه که بتوانند تحریم های بعدی خود را علیه ایران را همچنان حفظ کند. چنان چه اوباما هم بحث روح برجام را مطرح کرد. در این زمینه ترامپ فراتر از اوباما می خواهد برجام را تحت عنوان روح برجام مورد تجدیدنظر قرار دهد.
نکته ای دیگر نسبت به روح برجام این است که آمریکایی ها به سمتی این بروند که بگویند برجام ناقص است بایستی برجام را تکمیل کنیم. چیزی که ترامپ می گوید یعنی این که از نظر او برجام یک جاهایی نقض دارد که در دوره اوباما این را ندیدند و یک برجام بدی را بر آمریکایی ها تحمیل کردند، پس به خاطر همین است که ایرانیان روح برجام را نقض کردند. از نظر ترامپ برجام یک منفذهایی دارد که روح برجام به اصطلاح نقض می شود. بنابراین باید برجام را از نو تغییر دهیم و تنگ تر کنیم. تجدیدنظری که آمریکایی ها انجام می دهند یک سری موارد دلخواه خودشان را بر ایران تحمیل کنند تا به مردم بگویند حقوق برجام نقض نمی شود.
نکته بعدی در مورد روح برجام این است که آمریکایی ها در سایه آن می گویند ایران باید تغییر رفتار دهد به آن صورتی که آنها می خواهند و رژیم صهیونیستی راضی شود.
در حال حاضر اروپایی ها و آمریکایی ها مدام ما را تحریم می کنند و بحث تجدیدنظر برجام را مطرح کردند. همچنین حساب های بانکی دانشجویان ایرانی توسط انگلیسی ها بسته شد و بعضی از کشورهای اروپایی مانند آلمان این کار را انجام می دهند. در این شرایط باید دید نقض در کجا بوده است. در کجا درک درستی نداشتیم که برجام را خیلی شتاب زده تصویب کردیم.
به نظر می رسد دولت در موضوع هسته ای تحلیل خوشبیانه ایی نسبت به روابط بین الملل آمریکا و اتحادیه اروپا داشت. آنها خوشبین بودیم که دولت آمریکا یعنی رئیس جمهور آمریکا از اختیارات خود استفاده خواهد کرد و نخواهند گذاشت تحریم هایی از سوی کنگره آمریکا علیه ایران وضع شود. اما این موضوع خیالی بیش نبود. یک تحلیل بسیار خوشبینانه وجود دارد مبنی این که در دوره اوباما این موضوع انجام می شد و اوباما از اختیارات خودش استفاده نکرد، اما می بینیم که اوباما برخی از موضوعات مانند داماتو را امضاء کرد و حتی کنگره آمریکا علیه ما تحریم انجام داد./

با تشکر از جناب آقای دکتر باقری که وقت خود را در اختیار پایگاه بصیرت قرار دادند.
مصاحبه از: وحید قاسمی

نام:
ایمیل:
* نظر:
* کد امنیتی:
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
نشریات