مقام معظم رهبري طي ديدار اخير خودبا مردم آذربايجان(28/11/86)، بيداري اسلامي و جايگاه آن در مقابله با سلطه‌طلبان را مورد تاكيد قرار داده و فرمودند: «همه‌ي قضيه هم در همين بيداري و هشياري و درك بالا و موقعيت سنجي و اقدام بجا و شجاعانه خلاصه مي‌شود.» ايشان با بيان اين فرض كه اگر ملتي در طول قرنهاي متوالي بر اثر استبداد داخلي و استعمار خارجي دچار عقب‌ماندگي شده باشد، بخواهد ورق را برگرداند، ضمن رد كردن مذاكره با دشمن اين نكته را فرمودند كه: «ملت‌ها در چنين مقاطعي يك راه بيشتر ندارند و آن اين كه جوهر خودشان را نشان بدهند، قدرت خودشان را به صحنه بياورند، از توانائيهاي خودشان استفاده كنند تا دشمن نتواند بر روي ضعف‌ها و ناتواني‌هاي آنها تكيه كند. جز اين راهي براي يك ملت وجود ندارد.»(1)

الف) بيداري اسلامي، انديشه‌اي جايگزين

بطور كلي نگاهي به ديدگاهها و بيانات رهبر معظم انقلاب در مورد نظام بين‌الملل و وظيفه مسلمانان در اين عرصه، حكايت از اهميت بيداري اسلامي به عنوان استراتژي مسلمين در عرصه بين‌الملل دارد. به ديگر سخن از ديدگاه مقام معظم رهبري ساختار نظام بين‌الملل مبتني بر سلطه‌گري و سلطه‌پذيري بوده كه ايشان از آن به عنوان نظام سلطه تعبير مي‌كنند. البته ناگفته نماند كه اگر سخنان رهبري را در سالهاي اخير مورد توجه قرار دهيم درخواهيم يافت كه نظام سلطه در سراشيبي سقوط حركت مي‌كند.(2) اما اين مسئله به معناي عدم آن نيست. رهبر معظم انقلاب در اين زمينه مي‌فرمايند: «امروز در دنيا نظام سلطه حاكم است. اين يك نظام جهاني است. تسلط نظام سلطه بر دنيا و زندگي بشر، دو طرف دارد: يك طرف، سلطه‌گرها كه همان ابرقدرتهايند، و طرف ديگر دولت‌هاي سلطه‌پذير هستند كه دخالت‌هاي وقيحانه و گستاخانه ابرقدرتها را قبول مي‌كنند، اينها هم خودشان شريك جرمند»(3) ايشان در ادامه با صراحت اعلام مي‌كنند كه: «ما در نظام سلطه طرفين را مقصر مي‌دانيم، هم سلطه‌گر و هم سلطه‌پذير را؛ استكبار به معناي همين نظام سلطه است.»(4)

رهبر معظم انقلاب بعد از اشاره به ماهيت نظام بين‌الملل به ارائه راهكارهايي جهت مقابله با اين وضعيت و بهبودي اوضاع مسلمانان در عرصه بين‌الملل مي‌پردازند. از ديدگاه ايشان سه موضوع مقاومت اسلامي، وحدت اسلامي و بيداري اسلامي، استراتژي بلند مدت مسلمانان را جهت خروج از سلطه و ايفاي نقشي فعال در عرصه بين‌الملل تشكيل مي‌دهد. با اين وجود بررسي ديدگاههاي حضرت امام خميني(ره) و مقام معظم رهبري نشان مي‌دهد كه بيداري اسلامي اولين گام اين استراتژي است و تا ملت‌ها بيدار نشوند نمي‌توانند پيروز شوند.

اين موضوع در ديدگاه امام خميني(ره) به انديشه‌هاي عارفانه ايشان برمي‌گردد؛ چرا كه امام(ره) در ديدگاه عرفاني خود «يقظه» به معناي بيداري را اولين مرحله گشايش در كار مي‌دانند و معتقدند كه قيام ملت فلسطين در نتيجه بيداري اسلامي آنها شكل گرفته است(5)

رهبر معظم انقلاب نيز در ذكر مراحل قدرتمند شدن يك ملت، آگاهي و بيداري را اولين مرحله مي‌دانند: «قدرت واقعي، عبارت است از قدرت ملتي كه اولاً آگاه باشد پيرامون او چه مي‌گذرد، ثانياً به حق و راه خود ايمان داشته باشد، ثالثاً تصميم بگيرد كه اين راه را ادامه دهد. اگر ملتي اين سه خصوصيت را داشت هيچ قدرتي در دنيا از او قوي‌تر نيست.»(6) ايشان در جاي ديگر مي‌فرمايند: «در مقابل روح سركش و طغيانگري كه امروز استكبار دارد، فقط يك عامل وجود دارد كه مي‌تواند آن را مهار كند و جلوي اين طغيانگري را بگيرد و آن، بيداري و اراده ملت‌هاست وقتي ملتي بيدار است، حقوق خود را مي‌شناسد، دشمن را مي‌شناسد، هدف او را مي‌داند و تصميم مي‌گيرد در مقابل او بايستد.»(7)به همين خاطر است كه رهبر معظم انقلاب بصيرت و آگاهي را عنصر لازم براي مسلمانان و مردم ايران مي‌دانند.

همچنين ايشان در سخنان اخير خود با مردم آذربايجان بار ديگر موضوع بيداري اسلامي را مد نظر قرار دادند. رهبر معظم انقلاب در اين سخنان بيداري را تنها در نتيجه ايمان مي‌دانند و فرمودند كه: «بدون ايمان هم ممكن نبود اين بيداري به وجود بيايد. ايمان مردم از درون مثل يك موتور فعال وجود آنها را برانگيخت.»

بنابراين بايد گفت كه بيداري مبتني بر ايمان ديني مهم‌ترين بديل ممكن در مقابل انديشه سلطه‌گري است؛ چرا كه فرد بيدار و آگاه نسبت به تمامي راههاي سلطه‌گري علم و بينش پيدا كرده و همين بينش مبتني بر ايمان، عامل ايستادگي و مقاومت وي خواهد بود.

ب) بيداري اسلامي در عرصه عمل

بررسي پديده بيداري اسلامي در عرصه عمل يكي از شاخصه‌هاي اساسي عملي شدن آرمانهاي امام خميني(ره) است در واقع حضرت امام(ره) همواره اميدوار بودند كه ملت‌هاي اسلامي بيدار شوند و در مقابل سلطه طلبان بايستد: «من اميد دارم همه ملت‌هاي اسلام كه به واسطه تبليغات و فعاليت‌هايي كه از [سوي] اجانب شد و اينها را از هم متفرق كردند و مقابل هم قرار دادند، بيدار بشوند وهمه با هم بشوند، يك دولت بزرگ اسلامي، يك دولت زير پرچم لااله‌الااا... تشكيل بدهند و اين دولت بر همه دنيا غلبه بكند.»(8)

اما در حال حاضر با توجه به سخنان رهبر معظم انقلاب بيداري اسلامي شكل گرفته كه، شاخصه‌هاي آن را مي‌توان در سخنان ايشان به صورت ذيل بيان كرد:

1- بيداري اسلامي، برگشت به اسلام و عزت و قدرت دنياي اسلام: «آنچه كه در دوران كنوني با ملاحظه‌ي حوادث عالم و با رصد كردن آنچه كه در دنياي سياست مي‌گذرد جاي ترديد نيست، دو سه مطلب عمده است: يكي، بيداري دنياي اسلام است. حرفي كه در صد سال قبل مصلحان دنياي اسلام در كشورهاي مختلف در غرب دنياي اسلام، در شرق دنياي اسلام، در محيط‌هاي غريبانه بر زبان مي‌آوردند، امروز در دست توده‌هاي مردم به عنوان يك شعار مطرح است: برگشت به اسلام، احياي قرآن، ايجاد امت واحده، عزت و قدرت دنياي اسلام و امت اسلام؛»(9)

2- روي آوردن امت اسلامي به شريعت اسلام: «امروز امت اسلامي- در همه‌ي اقطار اسلامي- نگاه جديدي به شريعت اسلام و آئين اسلام پيدا كرده‌اند؛ بعد از غفلت‌هاي طولاني، بعد از دور ماندن از زلال حقايق اسلامي در دورانهاي متوالي و قرون متعدد. امروز بشريت چشم گشوده است. دنياي اسلام و امت اسلامي چشم گشوده است به احكام اسلام و معارف اسلام؛ چون فلسفه‌هاي دست‌ساز بشري ضعف و ناتواني خود را در صحنه نشان داده‌اند.»(10)

3- غالب شدن هويت اسلامي: «در اين مواجه و مقابله‌ي هويت اسلامي و هويت استكبار، طرف غالب، طرف هويت اسلامي بوده است. اين حقايق غيرقابل انكاري است كه در مقابل چشم ماست و داريم مي‌بينيم»(11)

4- فراگيري ضديت با نظام سلطه: «داعيه ما در دنياي امروز، داعيه‌ي كوچكي نيست؛ داعيه بزرگي است. نمي‌تواند تبليغات خارجي تو سر جنس ما بزند. داعيه‌ي ما آنچنان داعيه‌اي است كه امروز در دنياي اسلام، در هر كشوري از كشورهاي اسلامي- چه در آفريقا، چه در آسيا- و در هر منطقه‌اي اين داعيه‌ها و اين شعارها مطرح بشود، اكثريت قاطع مردم با آن همراهي خواهند كرد؛ در غير دنياي اسلام، مردمي كه با كاري كه جمهوري اسلامي دارد مي‌كند و كرده است، آشنا هستند، آنها هم همين احساس را دارند؛ هر جائي كه مي‌دانند از اين آرمان طرفداري مي‌كنند. اين آرمان چست؟ اين آرمان «ضديت با نظام سلطه است.»(12)

پي نوشتها

1-بيانات رهبري در جمع مردم آذربايجان(28/11/86)

2-ر.ك:نظام سلطه در سراشيبي سقوط،اداره سياسي ستاد نمايندگي ولي فقيه در سپاه،تهران،1386.

3-بيانات رهبري در25/4/1368.

4-همان،10/8/1368.

5-مصباحي«امام خميني(ره)وفلسطين»فصلنامه حضور،شماره40،بهار81،ص124.

6-بيانات رهبري در23/2/1368.

7-همان،8/5/1382.

8- جهان اسلام از ديدگاه امام خميني(ره)، تبيان، دفتر نوزدهم، ص 9 .

 9و10و11- بيانات رهبري در 17/1/86.

12-همان،25/1/85.