به گزارش خبرگزاری فارس، قرقیزستان کشور کوچک و فقیر با 198 هزار و 500 کیلومتر مربع مساحت و بیش از پنج میلیون نفر جمعیت در شمال شرقی آسیای مرکزی واقع شده است.
این کشور از شرق و جنوب شرقی با چین، در شمال با قزاقستان و در جنوب با تاجیکستان و از غرب با جمهوری ازبکستان همسایه و هم مرز است، پایتخت قرقیزستان نیز بیشکک و دارای یک میلیون و 200 هزار نفر جمعیت است.
با پیروزی کمونیست ها در شوروی سابق قرقیزستان بخشی از ترکستان روسیه بود، این کشور در سال 1926 میلادی به صورت یکی از جمهورهای آسیای مرکزی اتحاد جماهیر شوروی سابق درآمد.
قرقیزستان پس از فروپاشی شوروی سابق در سال 1991 به استقلال رسید و "عسگر آقایف " رهبر حزب کمونیست آن جمهوری در دوره شوروی سابق به ریاست جمهوری این کشور انتخاب شد.
آقایف که همان سیاستهای دوره شوروی سابق را بر کشورش اعمال میکرد، تا سال 2005 میلادی در رأس قدرت باقی ماند و تمایل داشت مادام العمر ریاست جمهوری را برعهده داشته باشد.
وی در سال 2005 با یک کودتای سیاسی و به روز انقلاب مخملی روبرو شد و به روسیه گریخت.
در غیاب وی قربان بیک باقی اف نخست وزیر کشور جانشین شد که اکنون قدرت را در دست دارد.
قرقیزستان کشور کوهستانی آسیای مرکزی که پس از فروپاشی شوروی سابق تا سال 2001 چندان مورد توجه نبود، پس از طرح واشنگتن برای لشکرکشی به افغانستان، به یکباره مورد توجه آمریکا و غرب قرار گرفت.
توجه غرب به آسیای مرکزی به ویژه قرقیزستان موجب شد تا روس ها هم که هنوز داعیه رهبری این منطقه را در سر می پرورانند و آسیای مرکزی را حیاط خلوت و عقبه استراتژیک آن کشور میدانستند، نسبت به منطقه حساس شوند.
در راستای تحولات منطقهای قرقیزستان به صورت یک کشور بسیار مهم و طراز اول برای اهداف نظامی و استیلای قدرت های سلطه گر در آسیای مرکزی جلوه گر شد.
جهش استراتژیک و غیر منتظره قرقیزستان و پیداکردن جایگاه ویژه در صحنه بینالمللی تحولات بسیاری را به دنبال داشت.
این تحولات از جنگ در کشور افغانستان گرفته تا کشمکش قدرتها برای نفوذ سیاسی در قلمرو اتحاد جماهیر شوروی سابق نشان میدهد که رقابت و مسابقه برای به کنترل درآوردن منابع عظیم نفت و گاز آسیای مرکزی تشدید شده است.
توجه به قرقیزستان و موقعیت استراتژیک آن نشان میدهد که چگونه اولویتهای نظامی و اقتصادی قدرتهای بزرگ تغییر کرده است.
قرقیزستان تنها کشوری در جهان است که پایگاههای نظامی جداگانهای را برای هر دو قدرت رقیب آمریکا و روسیه فراهم کرده است، این دو کشور به عنوان قدرتهای بزرگ تلاش دارند تا به حضور نظامی در قرقیزستان تداوم بخشیده و آن را تقویت کنند.
تقویت حضور نظامی آمریکا وروسیه موجب شده که این قدرتها با پیروزی قربان بیک باقی اف در انتخابات ریاست جمهوری اخیر محتاطانه برخورد کردند، ایالات متحده آمریکا مصمم است تا به هر قیمتی شده حضور نظامی خود را در پایگاه هوایی ماناس در قرقیزستان حفظ و تقویت کند تا بتواند ماموریتهای ناتو در افغانستان را به سر انجام برساند.
به ویژه اینکه راههای تدارکاتی نیروهای آمریکایی و ناتو در پاکستان مسدود شده و آمریکا راههای تازهای را از طریق روسیه و آسیای مرکزی تجربه میکند.
پایگاه هوایی آمریکا که در حومه شهر بیشکک مرکز قرقیزستان واقع شده از انبوه هواپیماهای حمل و نقل سی17 (C-17) و هواپیماهای سوخت رسان کی سی – 135 (KC-135) پر شده است، که همواره در حال آماده باش برای سوخت رسانی در آسمان به هواپیماهای جنگندهای هستند که در افغانستان و پاکستان عملیات میکنند.
علاوه بر این در هر ماه در حدود 30هزار پرسنل نظامی از طریق این پایگاه به افغانستان و بر عکس جابجا میشوند.
حضور این حجم عظیم از نیرو و هواپیمای نظامی آمریکایی در قرقیزستان نگرانی عمیقی را برای کرملین بوجود آورده است به طوری که مسکو تلاش زیادی را به خرج داد تا باقی اف را وادار سازد آمریکاییها را از کشورش اخراج کند که موفق نشد.
پیش از این گفته شد، آسیای مرکزی در قلمرو مسکو دوره شوروی سابق قرارداشته و اکنون مسکو این منطقه را همچنان حیاط خلوت خود می داند.
کرملین به گونهای خود را در منطقه محق میداند که از ادعاهایش برای سلطه بر منطقه سخنی بر زبان نمیآورد، از طرفی به نظر میرسد روسها با حضور نظامی آمریکاییها در افغانستان مخالف نیستند.
روسها درک می کنند که شکست آمریکایی ها در افغانستان میتواند روسها را نیز در معرض تهدید جدی قرار دهد،
نگرانی مسکو از تحرکات مسلمانان جنوب آن کشور موجب شده تا به آمریکاییها اجازه دهند کاروانهای نظامی و لجستیکی اشان را به مقصد افغانستان از خاک روسیه عبور دهند.
با این حال کرملین از اینکه آمریکایی ها در حال ایجاد پایگاهها و راههای تدارکاتی در آسیای مرکزی هستند، به شدت نگرانند، نقش روسیه در جمهوریهای شوروی سابق همواره منشأ کشمکشها و جنگ سرد بین دو طرف بوده است.
چندی پیش بود که جوزف بایدن معاون ریاست جمهوری آمریکا از اوکراین و گرجستان بازدید کرد و روسیه را به خاطر "مفهوم نفوذ پیرامونی قرن 19 " مسکو مورد سرزنش قرار داد.
بازیگر بزرگ دیگر در آسیای مرکزی چین است که نگران گسترش اسلامگرایی در آسیای مرکزی است که به طور طبیعی استان خودمختار سین کیانگ را که دارای اکثریت مسلمان است، تحت تاثیر قرار می دهد.
در هفتههای گذشته نگرانی چینیها از این بابت با قیام اویغورها که ساکنان مسلمان سین کیانگ (ترکستان شرقی) هستند و در همسایگی کشورهای آسیای مرکزی و افغانستان و پاکستان به سر می برند، به اوج خود رسید و نیروهای امنیتی این کشور تظاهرات گسترده مردم مسلمان اویغور را سرکوب کردند.
شرکت های چینی میلیاردها دلار در منابع نفت و گاز و صنایع کشورهای آسیای مرکزی سرمایه گذاری کرده اند.
چینی ها دارای پایگاه نظامی در منطقه آسیای مرکزی نیستند، اما شایعات فراوانی وجود دارد که آن ها برای به دست آوردن جای پای نظامی در این منطقه تلاش می کنند.
این در شرایطی است که فرانسویها، آلمانها و هندیها هر کدام تاسیسات نظامی کوچکی در آسیای مرکزی دارند و همه این قدرت ها دارای منافع حیاتی در منطقه هستند که صرفاً اقتصادی نیست، بلکه منافع امنیتی و ثبات اوضاع را نیز را در بردارد.
کشورهای بزرگ، کشمکش های تاریخی و دراز مدت در آسیای مرکزی داشته اند، اما اوضاع جاری چیزی بیش از بازی بزرگ است که به جنگ بین دو امپراطوری بریتانیا و روسیه در قرن نوزدهم بر سر تملک آسیای مرکزی، اطلاق می شود.
این بار وضعیت به خاطر وجود بازیگران بیشتر و بحث های گسترده، بسیار پیچیده تر شده است.
در ماههای اخیر موضوع پایگاه های نظامی قرقیزستان در مرکز مباحثه و مجادله قرارگرفته است، بویژه موضوع پایگاه آمریکایی در حومه پایتخت که پس از تهاجم آمریکا به افغانستان در ماه دسامبر 2001 تاسیس شده است.
روس ها پیوسته و به طور ضمنی فعالیت ها و اهداف پنهان پایگاه را یاد آور شده اند.
رسانههای دولتی در روسیه شایعاتی را منتشر کردهاند دایر بر اینکه پایگاه ماناس محور قاچاق هروئین، زنان هرزه، قاچاق کودکان و حتی قاچاق اعضای بدن است.
یگ گوینده تلویزیون روسیه چندی پیش درباره پایگاه ماناس گفت: هدف اصلی ایجاد ترس در قلمرو اشغال شده است.
وی تاکید کرد که پایگاه مناس یک مجموعه بزرگ جاسوسی است درحالی که مقامات نظامی آمریکایی در قرقیزستان این اتهامات را نادیده می گیرند.
آنها میگویند با همتایان روس خود در قرقیزستان که در یک پایگاه روسی که چندان با پایگاه آمریکایی ماناس فاصله ندارد، همواره با ادب و نزاکت رفتار کرده اند.
قرقیزستان به سهم خود حضور هر دو قدرت را ترجیح می دهد، زیرا جامعه و دولت این کشور فضای باز سیاسی را تجربه می کنند.
بر این اساس دولت بیشکک نسبت به دیگر کشورهای آسیای مرکزی کمتر مستبد است.
در همین ماه بود که باقی اف نامه گرمی را از سوی اوباما رئیس جمهوری آمریکا دریافت کرده و همین طور ویلیام برنز سیاستمدار بلند پایه آمریکایی از قرقیزستان بازدید کرد.
بر اساس قرارداد تازه از ماناس به عنوان "مرکز انتقال " نام برده می شود و مقام های آمریکایی به ظاهر برای اجتناب از تصور دائمی بودن آن، از آن به عنوان "پایگاه " نام نمی برند.
صرف نظر از اینکه آیا کرملین از چرخش قربان بیک باقی اف در تمدید اجاره پایگاه مناس به آمریکایی نگران است یا خیر؟ مدارک متضادی مبنی بر برخورد نرم آن کشور با ادامه حضور نظامیان آمریکایی در قرقیزستان وجود دارد.
در اوایل ماه جاری میلادی بود که پوتین نخست وزیر روسیه معاون وزیر دفاع این کشور را برای ملاقات با باقی اف روانه بیشکک کرد و پیام این بود که روسیه خواهان پایگاه دیگر در قرقیزستان است.
این ملاقات انجام شد و موافقت رهبری قرقیزستان برای ایجاد پایگاه دوم روسیه در خاک آن کشور به دست آمد که این معامله بزودی صورت عملی به خود می گیرد.
هنوز منظور روسیه از داشتن پایگاه دوم به روشنی معلوم نیست.
سرگئی پانارین که یک متخصص برجسته آسیای مرکزی در مسکو است، می گوید: "این یک عمل نمادین است، نماد حضور، نماد بزرگی و نماد از جای برخاستن روسیه. "
وی تاکید کرد که پایگاه دوم روسیه در قرقیزستان نماد دلتنگی مسکو برای ایجاد یک امپراطوری است.