هاشم صادقی
1- طرح مسئله
تفکر ساعة افضل من عبادة سبعین سنة
با یک نگاه اجمالی به روند تحولات فرهنگی و سیاسی درسطوح داخلی، منطقهای و بینالمللی، شاهد پیچیدهترشدن اوضاع و شرایط محیطی هستیم. حساسیت و اهمیت مطلب در شرایط کنونی به این جهت است که استکبار جهانی و صهیونیزم بینالملل در یک پیوند سیاسی و ایدئولوژیک، جنگ صلیبی علیه جهان اسلام را دامن زده و در رویارویی آشکار و علنی محروم کردن ایران از حق طبیعی و مسلم دانش و فناوری هستهای، اهانت به ساحت مقدس پیامبر(ص)، تخریب قبور ائمه(ع) و کشتار مسلمانان در فلسطین، عراق و افغانستان و... به دنبال تحقق اهداف و برنامههای خود در چارچوب طرح خاورمیانه بزرگ بوده و انقلاب اسلامی، بیداری مسلمانان و جهان اسلام را به چالش کشیدهاند.
درچنین فضایی به طور طبیعی بالاترین، قویترین و برندهترین سلاح، تقویت فرهنگ مقاومت «استقم کما امرت»، انسجام و وحدت ملی است که میتواند ما را در چالش با دشمنان اسلام و رسیدن به اهداف نظام یاری نماید. از سوی دیگر در فرآیند رشد، توسعه و تکامل جامعه، روحیه خودباوری، اعتماد به نفس، اتکا به نیروها، امکانات و توانمندیهای داخلی، ارتقای سطح مدیریتی جامعه، نوآوری، خلاقیت و تقویت نهضت نرمافزاری و تولید علم و در یک کلام تقویت کارآمدی نظام در ابعاد مختلف، مکمل حرکت بالنده و انقلابی امت اسلامی خواهد شد. این درحالی است که ملت ایران با آن پیشینه فرهنگ و تمدن تاریخی خود و برکات پیروزی انقلاب اسلامی، استحقاق و ظرفیت دستیابی به رتبه جهانی را دارد و حداقل درچشمانداز 20 ساله نظام در منطقه باید این جایگاه برتر را احراز نماید. از طرف دیگر، غنای فرهنگی و استحکام مبانی و اصول دین مبین اسلام و تعالیم الهامبخش و هدایتگرانه اهل بیت(ع) و وجود نظریهپردازان علوم نظری و علمی در مراکز حوزوی و دانشگاهی، ایران را در جایگاه رفیع علمی و الهامبخش به جهانیان قرار داده است که استمرار این حرکت مبارک با رهبری داهیانه مقام معظم رهبری انشاءالله موجبات اعاده هویت و عزت جهان اسلام و تمدن اسلامی را فراهم خواهد آورد. بهدنبال درج مطالب ارزشمند مقام معظم رهبری درخصوص نهضت علمی و نرمافزاری و بایدها و نبایدها این حرکت بالنده و عظیم در صفحه معارف کیهان، به نظر رسید یکی از مهمترین راهکارهای عملیاتی کردن این رهنمودهای حکیمانه، تشکیل اتاقهای فکر، در کنار مدیران فعلی به خصوص در سطح وزرای کابینه و حتی رؤسای سه قوه است. به گونهای که در سازوکار اداره و رهبری جامعه در کنار هر مدیری در هر سطحی یک اتاقفکر به نحوی نهادیه شده و ساختاری در تشکیلات آن وجود داشته باشد و هیچ مدیری بدون مشورت و هماهنگی با اتاق فکر، اقدام به تصمیمسازی و یا اجرای تصمیمات متخذه ننماید.
2- کارکردهای اتاق فکر
به طورکلی تشکیل اتاقهای فکر که یک تجربه موفق در تمامی کشورهای پیشرفته و توسعهیافته است، فواید آثار ایجابی فراوانی را به شرح زیر در بر دارد:
1- اتاقهای فکر در واقع نخبگان فکری، اندیشگان و استراتژیستهاست که با هدف احیای فکرسازی، فکرشناسی و راهکاری برای استراتژی فکرسازی بهحساب میآید. به بیان دیگر شان نزول و فلسفه وجودی اتاقهای فکر، ایدهپردازی، نظریهپردازی و تولید فکر و اندیشه در عرصههای مختلف مدیریتی و سطوح متفاوت آن است که مدیران باید آنها را عملیاتی نمایند.
2- یکی از مهمترین رسالتهای اتاقهای فکر تبیین رهنمودهای مقام معظم رهبری در عرصههای مختلف است که جهت عملیاتی کردن آنها، سازوکارهای اجرایی را بررسی و طرحها و برنامههای لازم را تهیه و در اختیار مدیران سازمانی قرار میدهند.
3- از حیث مدیریتی اتاقهای فکر به غنای مدیریتی و ارتقای سطح کیفی رفتار مدیران کمک شایانی نموده و کلیه طرحها و برنامههای مدیران، با بررسی همهجانبه و تایید نخبگان فکری و مدیریتی انجام خواهد گرفت.
4- با دعوت و حضور کلیه مدیران قبلی در اتاقهای فکر، گسست میان دوره جدید مدیریتی و دورههای قبلی از بین میرود و تمامی تصمیمسازیهای جدید محصول تجارت مدیران قبلی و یافتههای جدید مدیران با اندیشه و فکر نو خواهد بود.
5- از نظر تلطیف فضای تنشآمیز و تالیف قلوب، حضور مدیران قبلی در اتاقهای فکر و یا برخی اصحاب فکر و اندیشه که بعضاً ممکن است از گروهها و جریانهای دیگر نیز باشند. شرایط اداره جامعه را به یک فضای مشارکتی تبدیل نموده که در پرتو آن دلها به یکدیگر نزدیک شده و فضای تنشآمیز و تقابل جای خود را به فضای صمیمیت و تقارب داده و تخاصم و کینهورزی را به مصداق آیه شریفه «رحماء بینهم» به رحمت و محبت تبدیل خواهد کرد.
6- از حیث تعامل با دنیای جدید و تمدن امروزی، اتاقهای فکر، ضمن بحث و بررسی از آخرین یافتهها، افکار و اندیشههای مطرح در ابعاد مختلف کاری و دستیابی به آنها، تلاش نموده با شناخت دقیق و عمیق از مبانی، اصول و افکار فرهنگ بومی، آمیزهای میمون و مبارک بوجود آورده که در آن ضمن تاکید بر هویت دینی و ملی و فرهنگ داخلی از محسنات افکار و دستآوردهای تجربی دنیای جدید نیز بهره برده و پایههای تمدن اسلامی را در ابعاد گوناگون مستحکمتر مینماید.
7- اگر بپذیریم که هرگونه افراط و تفریط معلول جهل انسان میباشد و به فرموده علی(ع): لا یریالجاهل الا مفرطا او مفرطا. جاهل دیده نمیشود مگر در دو حالت یا افراط یا تفریط. بنابراین تشکیل اتاقهای فکر هرنوع گرایش و مواضعی را منوط به شناخت، فکر و اندیشه مینماید که در این شرایط دیگر جایی برای افراطگری باقی نمیماند و اگر شدت و غلظت و قاطعیتی در این رابطه مطرح باشد یقینا براساس شناخت دقیق و عمیق ازمبانی، اصول و ارزشها خواهد بود. بنابراین خطمشی اعتدال در پرتو تشکیل اتاقهای فکر تحقق عملی خواهد یافت.
8- اتاقهای فکر در شرایطی که متغیرهای محیطی دائماً و به سرعت درحال تغییر و تحول است با بررسیهای مستمر محیطی در عرصه داخلی ضعفها و قوتها و در صحنه خارجی فرصتها و تهدیدها را مورد شناسایی قرار داده و براساس تجزیه و تحلیلهای محیطی، راهبردهای سازمانی را برای مدیران خود طراحی و ارائه مینمایند.
9- اتاقهای فکر محیطی برای پرورش استعدادها و تربیت کادرهای سازمانی آینده خواهد بود و بستر بروز و ظهور چنین نیروهایی را فراهم خواهند ساخت.
10- تشکیل اتاقهای فکر همچنین شبهه جمود و تحجر را در عمل نفی خواهد کرد زیرا در فرآیند تولید فکر و اندیشه نه تنها بسته و تنگنظرانه عمل نمیشود بلکه در چارچوب فرهنگ بومی، مصالح و منافع ملی تمامی کسانی که میتوانند اثرگذار و اثربخش باشند و به غنای این روند کمک کنند در اتاقهای فکر حضور پیدا میکنند.
موارد مذکور اهم کارکردهای اتاق فکر یا اندیشگان است که در صورت نهادینه شدن در ساختارهای سازمانی میتواند موجبات اعتلا و خیر و برکت و الهامبخشی نهادهای سازمانی را در اداره جامعه، کل کشور، منطقه و جهان فراهم سازد.