سالروز گرامیداشت روز دانشجو به عنوان مراسمی نمادین برای باز نمایاندن قریب یک قرن فعالیت دانشجویی در ایران، خود دچار افت و خیزها و حکایت های گوناگونی بوده است.
فارغ از واکاوی ریشه ها و دلایل این فراز و نشیب ها، تنها با پذیرش و تایید اهمیت و نقش جنبش دانشجویی در تاریخ یکصد سال اخیر کشور و مرتبه والای حماسه تاریخی- دانشجویی 16 آذر- از آغاز تاکنون، باید در جست وجوی پیامد های این قبیل برخورد های فصلی، موسمی و گاه واقعاً بی دلیل، قدری به تأمل نشینیم. بلوغ فکری و رشد آگاهی در نزد دانشجویان کشور، امروز دیگر به آن مرحله از تکامل خود رسیده است که هر گونه تعامل و تصمیم سازی، با دانشجو و برای دانشجو را نیازمند رعایت حداقلی از اصول و خصلت ها می سازد که عقلانیت، مدنیت و ژرف اندیشی می سازد.
جنبش دانشجویی ایران در دهه های گذشته که دارای اهداف ضداستعماری و ضداستبدادی روشنی بود و به همین دلیل نه تنها برای مردم بیرون از دانشگاه بلکه حتی برای رهبران نامدار جنبش های دینی و ملی کشورمان الهام بخش بود.
این نقش در طول یک دهه اخیر پر رنگ تر شده است و بار ناشی از فقدان نهاد های سیاسی و احزاب فعال را با متحمل شدن هزینه های گزاف انسانی و مادی بر دوش کشیده است. به طوری که در شرایط مختلف زمانی، بسیار پرقدرت و مؤثر ظاهر شده و از پس این رسالت نیک برآمده است.قدرت و تاثیرگذاری این جنبش و سلامت و صلابت سیاسی آن، امروز بیش از هر زمان دیگری مستلزم حمایت و تقویت درونی و بیرونی است.
«16 آذر» در مقطع کنونی و در شرایط فعلی حاکم بر اوضاع سیاسی اجتماعی کشور می تواند، به روزی الهام بخش برای مردم و مسوولان تبدیل شود زیرا یادآور آرمان خواهی است که خصلت ویژه جوانان فرهیخته ای است که هنوز به دغدغه های دنیوی آلوده نشده اند. در این صورت قدر مسلم تبعات مثبتی برای جنبش دانشجویان ایران به ارمغان خواهد آورد، بیش از آنچه هست در یادها خواهد ماند و به تاریخ گره نخواهد خورد.
فعالان دانشجویی باید پویاتر باشند
بزرگداشت روز 16 آذر به عنوان روز دانشجو امسال نیز با نصب پلاکاردها و تراکت ها در هوای نمدار پاییزی توسط دانشجویان در حالی برگزار می شود که جریان های دانشجویی هر یک در چارچوب و ظرفیت های خاص سیاسی خود به این روز گوشه چشمی دارند. انجمن های اسلامی دانشجویان، جامعه اسلامی دانشجویان و بسیجی دانشجویی هر یک بر اساس فعالیت و ایدئولوژی های خاص خود، گاه با استقلال فکری و اندیشه، گاه با هدف تأثیرگذاری بر تحولات دانشجویی و دانشجویان دیگر این روز را پاس می دارند.
اعظم طالقانی مأیوس شدن جوانان و بی انگیزه شدن شان به مبارزه و تلاش را بسیار خطرناک توصیف می کند و می گوید.: فعالان دانشجویی باید پویاتر باشند تا بتوانند به آرمان های اصیل خود دست پیدا کنند.
وی با اشاره به فضای کشور قبل از حادثه 16آذر، تصریح کرد؛ در آن دوران، تمام اقشار جامعه تلاش می کردند با یکدیگر متحد شوند تا بتوانند با یکدیگر به آرمان های اصیل خود برسند، تفرق های که در زمان دکتر مصدق به وجود آمد، به دلیل تبلیغاتی بود که آمریکا علیه وی انجام می داد و او را آدم اشرافی می دانست. طالقانی گفت؛ در آن دوران هرچه خفقان بیشتر بود، اتحاد نیرو های مبارز و روشنفکر، بیشتر می شد، به یاد دارم در سال 1354 از تمام نیروها و اقشار مختلف جامعه در زندان بودند، اما در همان زمان سعی می کردند ارتباط قوی خود را حفظ کنند.
این فعال سیاسی در ادامه یادآور شد؛ در سال 1339 جبهه ملی دوم شکل گرفت و دولت این جبهه را برای انتخابات تشکیل داده بود، اما هنگامی که فعالیت مسلمانان را شاهد نبودیم، دولت نهضت آزادی را در سال 1340 تاسیس کرد. وی با بیان اینکه از سال 1969، جامعه بین المللی تمام نرم ها و ارزش ها را به گون های دیگر تنظیم کرد، اظهار داشت؛ اسناد سازمان بین الملل نشان می دهد که باید با دولت ها به گونه های مختلفی رفتار کرد تا آنها ارزش های سازمان بین الملل را رعایت کنند، چرا که قوانین مجامع بین الملل می تواند در زندگی افراد بسیار تاثیرگذار باشد.
وی افزود؛ مطمئنا با آمدن قواعد سازمان بین المللی، حکومت ها باید تمام ارزشها را در نظر بگیرند. ما شاهدیم که در حال حاضر بسیاری از مردم ایران از این قواعد اطلاع ندارند و این وظیفه دانشجویان است که آگاهی مردم را بالا ببرند.
این فعال سیاسی همچنین ابراز عقیده کرد؛ مشکل بزرگ ما عقب ماندن از آگاهی جهانی است، چرا که جامعه نیاز دارد با مسائل بین الملل آشنا باشد و سطح زنگی خود را بالا ببرد. وی با بیان اینکه وظیفه کار دانشگاه در گذشته تربیت انسان های آگاه بوده است، ابراز عقیده کرد؛ در حال حاضر شاهدیم که نظریاتی که دولت یکپارچه می دهد، غیرکارشناسانه است و به همین منظور دانشگاه حالت رکود دارد و این بسیار وحشتناک است. سرکوب درون دانشگاه، ناامیدی، نگرانی و... ایجاد کرده است و این عوامل انگیزه پویایی و نشاط را از دانشگاه گرفته است.
طالقانی ادامه داد؛ این انتقاد به حاکمیت ما وارد است که چرا فکر نمی کند مدیریت پویای آینده به دست جوانانی ساخته می شود که بتوانند در حال حاضر فعالیت درست داشته باشد. اگر دانشجویی که در دانشگاه آگاهی پیدا می کند، نتواند پیشتاز باشد چگونه باید تجربه ای برای مدیریت جامع و آینده داشته باشد؟
رکود سیاسی و انفعال در عموم مردم که از سال های 80 و 81 آغاز شد قطعا بی تاثیر بر جنبش دانشجویی و عموم دانشجویان نبوده است اما ذکر این نکته ضروری است که با وجود این رکود و انفعال در جامعه، دانشجویان همواره نقش پیشرو بودن خود را ایفا می کنند گر چه با افت و خیز و فراز و نشیب همراه است. در واقع اگر مسوولان به دنبال نشاط سیاسی در دانشگاه ها باشند، باید عرصه های فعالیت بر روی آنها باز شود و محدودیت ها و موانع برای فعالیت های سیاسی را جهت فعالیت های دانشجویان مرتفع سازند .
16آذر نشانگر راه از کژراهه
جوانان هر چند بی انگیزه شده باشند اما بر اساس نظر بسیاری از فعالان دانشجویی و کارشنایان جنبش دانشجویی همواره پویا می ماند. آن طور که غلامعباس توسلی عقیده دارد؛جنبش دانشجویی مثل رودخانه رونده و پویایی است که به طور دائم از سرچشمه ها علمی، فرهنگی، سیاسی و اجتماعی تغذیه می کند و باید بتواند در جهت منافع عمومی فعالیت خود را دنبال کند.
شرایط دانشجویان از شرایط حاکم بر کشور و سیاست های موجود جدا نیست، بنا بر این جنبش دانشجویی، جنبشی است که حداقل 50 سال قدمت دارد، چه در رژیم گذشته و چه بعد از انقلاب جنبش دانشجویی آرام نبوده و به مسائل مهم کشوری، دموکراسی، عدالت اجتماعی و سایر مسائل دانشگاهی پرداخته است.
دوره اول ریاست جمهوری خاتمی دوره رشد و شکوفایی حرکت های دانشجویان بود و بحث هایی که در این دوران صورت می گرفت در روشن کردن مسائل و بازکردن فضای جامعه و همگرایی نسل های گذشته با نسل فعلی موثر بود. اما به آسانی جنبش دانشجویی را نمی توان کنار گذاشت و نادیده گرفت. 18 تیر اثر منفی بر حرکت دانشجویان گذاشت. این جریان عد ه ای را به سمت افراط، عد ه ای دیگر را به سمت سکولاریسم و گروهی را به سوی تفریط روانه کرد. عد ه ای گمان می کنند جنبش دانشجویی پایان یافته اما این طور نیست.
گروه های دانشجویی حرکت خود را از نو آغاز می کنند. سکون و سکوت دانشجویان، کشور را متضرر می کند و سرچشمه ها را می خشکاند، بنابراین 16 آذر و سایر نماد های تاریخی باید زنده نگه داشته شود، زیرا اینها نشانه های راه است که در طول مبارزات دانشجویی در تاریخ ما حک شده. این علائم و نشانه ها باعث می شود که دانشجویان به بیراهه نروند و همواره در جهت تحول، آزادی و منافع ملی گام بردارند. جنبش دانشجویی یک جنبش علمی، صنفی و دانشگاهی است.
ولی متاسفانه چون نظام دموکراسی در جامعه ما به اندازه کافی پا نگرفته و احزاب سیاسی قدرتمند نشده اند، دانشجویان بدون اینکه وابستگی به گروه ها داشته باشند به نحوی جای احزاب سیاسی را گرفته اند، در حالی که در واقع مسائل صنفی و دانشجویی بسیاری وجود دارد که می توانند به آن پرداخت.