صالح اسکندری
نسبت حوزه های علمیه با نظام پس از پیروزی انقلاب اسلامی یکی از بحث برانگیزترین مقولات در زمینه ارتباط نهاد روحانیت، سیاست و حکومت در ایران بوده است. مسئله ضرورت استقلال حوزه ها از حکومت ها در ادوار مختلف تاریخی و اینکه روحانیت هیچ وقت وکیل الدوله نبوده و به عنوان مرجعی برای تظلم خواهی مردم قلمداد می شده است در کنار نیازهای علمی و نظری نظام برخاسته از انقلاب اسلامی به علمای دین و حوزه های علمیه چالشی را پدید آورده که تفریط در آن موجب حاشیه نشینی و انفعال و افراط در آن مساوی تهمت های ناروا و ناصواب است.
عده ای به اسم استقلال حوزه ها، از ابتدای انقلاب همواره تلاش کردند به روحانیت در معادلات سیاسی و اجتماعی نقش "بی نقشی" القا نمایند و نبض تحولات را از دست روحانیت و متولیان دین خارج کنند و عده ای دیگر به اسم تلفیق دیانت و سیاست روحانی بودن را شرط لازم و کافی برای احراز برخی پست های مملکتی که اساسا نه شرع و نه عرف معمم بودن یا مکلا بودن آنها را تکلیف نکرده است، می دانند. این افراط و تفریط به سان دولبه قیچی عمل می کند که در صورت عدم مراقبت می تواند موجب گسستگی های غیر قابل جبران شود.
این در حالی است که نسبت نهاد روحانیت با سیاست و حکومت در ایران امر بین الامرین است که همانند نسبت مادر به فرزند از افراط و تفریط مصون می باشد. به تعبیر مقام معظم رهبری نسبت حوزه های علمیه با نظام اسلامی " حمایت و نصیحت" و " دفاع در کنار اصلاح" است. این تعریف دقیق، صورتبندی عملیاتی معظم له از ضرورت وفاداری سلسله جلیله روحانیت به گفتمان انقلاب اسلامی است. ایشان در اجتماع عظیم و پر شور علما، فضلا و طلاب در قم بر تحرک و پویایی حوزه های علمیه و روحانیت انقلابی تاکید کردند.
روحانیت انقلابی اطلاقی صحیح و فراگیر است که ضمن تاکید بر نشاط و تحول خواهی انقلابی در حوزه های علمیه مانع از فضاسازی ادبیات مسموم دشمن در زمینه ترویج گزاره هایی نظیر آخوند حکومتی و غیر حکومتی ، روحانی دولتی و غیر دولتی و ... می شود.
روحانی انقلابی در عین اینکه محافظه کار نیست و هنوز خواهان تغییرات انقلابی است اما در عین حال برای ثبات نظام اسلامی که حاصل مجاهدت انقلابیون است ارزش قائل است. روحانی انقلابی در عین حال که به اصلاحات در نظام می پردازد اما تیشه به ریشه نظام نمی زند. چنین روحانیتی نصیحت را در کنار حمایت از نظام بر خود فرض می داند.
گفتمان انقلاب ادراک و عقلانیت فعالی به روحاینت، حکومت و تعاملات فی مابین می دهد. طی سه دهه گذشته همین گفتمان ساروج حوزه های علمیه و حکومت اسلامی بوده است. در فتنه سال گذشته همه دنیا دیدند که روحانیت انقلابی در پشتیبانی از نظام اسلامی کوتاه نیامد در عین اینکه خود را موظف به نصیحت ائمه مسلمین می دانست. آنجا که باید حمایت می کرد حمایت و آنجا که نصیحت لازم بود نصیحت نمود.
واقع امر این است که دشمن همواره سعی کرده است اینگونه القا کند که با ایستادگی بر ارزشهای اسلامی و وفاداری به گفتمان انقلاب اسلامی، پیشرفت امکان پذیر نیست در حالیکه برخلاف این القائات، پیشرفتهای عظیم کشور به واسطه پایداری و اصرار بر گفتمان انقلاب بوده است.
مقام معظم رهبری در همین زمینه در دیدار طلاب، فضلا و اساتید حوزه علمیه قم فرمودند: "حوزه علمیه، بخصوص حوزهعلمیه قم مادر این نظام است؛ به وجود آورنده و مولد این انقلاب و این حرکت عظیم است. یک مادر چگونه میتواند از زاده خود، از فرزند خود غافل بماند، نسبت به او بىتفاوت باشد، در هنگام لازم از او دفاع نکند؟ ممکن نیست. بنابراین نسبت بین حوزههاى علمیه و نظام جمهورى اسلامى، نسبت حمایت متقابل است. نظام از حوزهها حمایت میکند، حوزهها از نظام حمایت میکنند؛ همکارى میکنند، به یکدیگر کمک می کنند."
در پایان این مقال باید تاکید کرد قم پایتخت تولید فکر ناب دینی است و اگر در غرب Think Tank ها وظیفه تصریح و تالیف تولیدات فکری که منجر به استراتژی بندی های نهایی می شود را بر عهده دارند، نظام اسلامی چشم به تولیدات حلقه های فکری بسته است که در حوزه ها تشکیل می شود. حوزه های علمیه خواستگاه انقلاب اسلامی و عامل حیات بخش آن هستند لذا روحانیون در همه شئون جامعه اسلامی نقش و وظیفه دارند. در نظام اسلامی ضرورت حضور روحانیون در تمام شئون جامعه اسلامی بیشتر حس می شود. مسائل پیچیده فراوانی پیش روی نظام اسلامی است که تنها ید با کفایت و پر درایت فضلای حوزه توان گشایش در آنها را دارند. حوزه های علمیه بخش مهمی از هویت نظام اسلامی هستند وعلما، فضلا و بزرگان حوزه نقش تاثیرگذاری در پویایی و بالندگی نظام اسلامی ایفا میکنند. روحانیت در ساری و جاری کردن فقه حکومتی در عرصه های مختلف حیات سیاسی جامعه رسالت خطیری را بر عهده دارد و انتظار مردم و حکومت از حوزه ها پاسخ گویی به این دست نیاز ها هم است.