تاریخ انتشار : ۱۸ آذر ۱۳۸۹ - ۱۰:۳۴  ، 
شناسه خبر : ۱۹۲۷۵۱
ابراهیم بهشتی مقدمه: در نمایشگاه مطبوعات و خبرگزاری‌های امسال روزنامه‌های مختلف با گرایش‌های سیاسی متفاوت شرکت کرده‌اند. این حضور در شرایطی است که انتقادات و نارضایتی‌ها از وضعیت مطبوعات و فاصله آن تا شرایط مطلوب همیشه مطرح بوده است. در حال حاضر اصلاح‌طلبان معتقدند که تریبون در اختیار ندارند یا از معدود رسانه‌های در اختیارشان نمی‌توانند به نحو مطلوب استفاده کنند. از سویی دیگر مقامات دولتی هم مدعی هستند که رسانه‌های مکتوب عمدتا علیه دولت فعالیت می‌کنند و قلم‌های تحریریه‌ها بیشتر علیه سیاست‌های دولت نشانه می‌رود و دولت نیز در این میان از ضعف رسانه‌ای رنج می‌برد. گزارش زیر نگاهی دارد به مهم‌ترین مطبوعاتی که در حال حاضر منتشر می‌شوند و گرایشات سیاسی آنها. با مرور این گزارش شاید به گونه‌ای دقیق تر بتوان درباره کیفیت و تعداد رسانه‌های متعلق به هر جریان سیاسی قضاوت کرد. درگزارش زیر جریان‌های سیاسی موجود به اصولگرایان حامی دولت، اصولگرایان سنتی، اصولگرایان منتقد و اصلاح‌طلبان سنتی و اصلاح‌طلبان مدرن تقسیم شده است.

اصولگرای حامی دولت
کیهان؛ هر چند از جمله روزنامه‌های حامی دولت است، اما این حمایت مشروط است و شامل همه طیف‌ها و لایه‌های موجود در دولت نیست. حسین شریعتمداری، مدیر مسئول این روزنامه همواره مرزبندی جدی و صریحی را بین احمدی‌نژاد و رحیم‌مشایی، رئیس دفتر رئیس‌جمهور قائل است و از همین زاویه نقدهای زیادی را به رحیم‌مشایی وارد کرده است. در انتخابات ریاست‌جمهوری از محمود احمدی‌نژاد حمایت کرد.
ایران؛ ارگان مطبوعاتی دولت است و با تغییر دولت‌ها مشی سیاسی آن نیز تغییر می‌کند. تمرکز این روزنامه پوشش اخبار دولت و پاسخ به نقدهای مختلف علیه رئیس‌جمهور و اعضای هیات دولت است. با این حال رئیس دفتر رئیس‌جمهور و علی اکبر جوانفکر مشاور مطبوعاتی رئیس‌جمهور در مقاطعی گلایه مند بودند که ایران اخبار آنها را پوشش نمی‌دهد. جریان‌های سنتی اصولگرا در ایران هیچ جایگاهی ندارند و عمدتا تیتر یا عکس یک این روزنامه رئیس‌جمهور است. در انتخابات ریاست‌جمهوری از محمود احمدی‌نژاد حمایت کرد.
جوان؛ از جمله روزنامه‌های حامی دولت است که همانند کیهان بین احمدی‌نژاد و رحیم‌مشایی تفکیک قائل می‌شود. تمرکز این روزنامه بیشتر روی افشاگری علیه اصلاح‌طلبان است.
جوان برخلاف برخی روزنامه‌های دیگر اصولگرا چندان روی خوشی به تفکیک میان لایه‌های مختلف اصلاح‌طلبی نشان نمی‌دهد. این روزنامه همچنین از طریق سایت «جوان آنلاین» در فضای مجازی نیز حضور دارد. انتشار اخبار ویژه در این روزنامه نسبت به سایر رسانه ها، محسوس است. جوان در انتخابات ریاست‌جمهوری از محمود احمدی‌نژاد حمایت کرد.
وطن امروز؛ روزنامه حامی دولت که البته بعد از انتخابات ریاست‌جمهوری دهم و تنزل جایگاه رسمی مهرداد بذرپاش، دچار رکود شد. این روزنامه در طول چند ماه گذشته تعداد صفحات خود را کم کرده و پنج شنبه‌ها نیز منتشر نمی‌شود. تمرکز عمده این روزنامه هم افشاگری علیه اصلاح‌طلبان و به‌خصوص خانواده هاشمی رفسنجانی است. وطن امروز در انتخابات از احمدی‌نژاد حمایت کرد و بر خلاف روزنامه‌های دیگر حامی دولت، مرزبندی خیلی صریح و شفافی با رحیم‌مشایی ندارد.
اقتصاد پویا؛ روزنامه بی‌نام و نشانی که مورد توجه دولتی‌ها قرار گرفت و با گسیل شدن آگهی‌های فراوان دولتی به این روزنامه، بولتن اقتصادی دولت شد. به تدریج کیفیت کاغذ این روزنامه تغییر کرد و پوشش وسیع تحولات اقتصادی دولت با رویکرد حمایتی، خط مشی این روزنامه اقتصادی شد.
اصولگرای سنتی
رسالت؛ شاخص‌ترین رسانه پوشش‌دهنده طیف اصولگرای سنتی با تمرکز بر حزب موتلفه اسلامی، جامعه اسلامی مهندسین، جامعه روحانیت مبارز و جامعه مدرسین است. مرتضی نبوی و امیر محبیان چهره‌های مطرح این روزنامه هستند که به همراه محمد کاظم انبارلویی عضو شورای مرکزی موتلفه، قلم می‌زنند.
افشاگری علیه لایه‌های رادیکال اصلاح‌طلب و طیف اصولگرای درون دولت با محوریت رحیم‌مشایی نیز در رسالت مشهود است. این روزنامه که در انتخابات از احمدی‌نژاد حمایت کرد رویکرد جدایی لایه‌های معتدل اصلاح‌طلبان از لایه‌های رادیکال آن را دنبال می‌کند.
جمهوری اسلامی؛ روزنامه‌ای که در زمان حیات حزب جمهوری اسلامی، ارگان این حزب بود و در حال حاضر مشی اصولگرایانه همراه با انتقاد از دولت را دنبال می‌کند.
مسیح مهاجری خود نیز از جمله روحانیون عضو حزب جمهوری اسلامی است که ارتباط نزدیکی با هاشمی رفسنجانی دارد. همین نزدیکی با هاشمی که در پوشش اخبار مربوط به رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام نیز خود را نشان می‌دهد، باعث شده که چندین بار از طرف سایت‌های نزدیک به دولت و معترض به مشی جمهوری اسلامی موضوع برکناری مدیر مسئول این روزنامه مطرح شود. جمهوری اسلامی در انتخابات ریاست جمهوری از نامزدی احمدی‌نژاد حمایت نکرد.
جام جم؛ ارگان مطبوعاتی سازمان صداو سیماست که تمرکز چندانی روی مباحث سیاسی ندارد و بیشتر پوشش دهنده اخبار و گزارش‌های مربوط به تولیدات و ساخته‌های صداو سیما و مسائل اجتماعی جامعه است. این روزنامه در میان گروه‌های سیاسی به‌واسطه حضور ضرغامی و دارابی در صداو سیما به جمعیت ایثارگران نزدیک تر است. در انتخابات ریاست‌جمهوری به صورت رسمی و محسوس از کاندیدایی حمایت نکرد.
قدس؛ از جمله روزنامه‌های سنتی است که در چارچوب دفاع از سیاست‌های نظام فعالیت می‌کند. اخبار و گزارش‌های مربوط به روحانیون سنتی در این روزنامه جایگاه ویژه‌ای دارد. قدس به واسطه نام خود نیز نگاه ویژه‌ای نیز به اخبار و تحولات فلسطین دارد.
اصولگرای منتقد
همشهری؛ پر تیراژترین روزنامه کشور به صاحب امتیازی شهرداری تهران است. همشهری هر چند در طیف اصولگرایان منتقد است اما تمرکز خاصی روی مسائل سیاسی ندارد و بیشتر اخبار اجتماعی و تحولات و فعالیت‌های شهرداری را پوشش می‌دهد.
در انتخابات ریاست‌جمهوری از کاندیدای خاصی به صورت صریح حمایت نکرد.
خبر؛ تریبون علی لاریجانی رئیس مجلس است که به‌واسطه سایت اینترنتی خود «خبرآنلاین» در فضای مجازی هم حضور دارد. مخاطبان سایت اینترنتی این روزنامه از نشریه آن مخاطب بیشتری دارد. خبر با وجود حضور در طیف اصولگرایان منتقد دولت، ارتباط حسنه‌ای با اصولگرایان سنتی دارد و روحانیون اصولگرای سنتی هم حضور چشم‌گیری در صفحات این روزنامه دارند. با این حال اصلاح‌طلبان میانه رو هم بی‌نصیب از فضای مجازی و مکتوب این رسانه نیستند و اخبار آنها نیز پوشش داده می‌شود. خبر در آستانه انتخابات ریاست‌جمهوری گذشته به دلیل آنچه برخی فشارها خواند، موقتا تعطیل شد و بعد از انتخابات انتشار خود را از سر گرفت.
تهران‌امروز؛ روزنامه‌ای که همانند خبر و ملت ما به مواضع یکی از چهره‌های برجسته اصولگرای منتقد دولت نزدیک است. این روزنامه که زمانی لوگوی آن مورد اعتراض معاون مطبوعاتی وزارت ارشاد قرار گرفت، به لحاظ گرافیک و محتوا بخش اصلی مخاطبان خود را طبقه متوسط جامعه تعریف کرده است.
ملت ما؛ روزنامه‌ای که شماره 29 آن امروز منتشر شده است، وابسته به محسن رضایی، دبیر مجمع تشخیص مصلحت نظام است که بعد از وعده‌های فراوان بالاخره روی کیوسک‌ها آمد و بیش از سایت‌های بازتاب و تابناک مواضع رضایی را پوشش می‌دهد. این روزنامه مدعی نمایندگی جریان سوم در کشور است که شعار محسن رضایی در انتخابات ریاست‌جمهوری هم بود.
متمایل به اصلاح‌طلبان
اطلاعات؛ همانند کیهان از قدیمی ترین روزنامه‌های کشور است و باز هم همانند کیهان در طول سال‌های مدید عمر خود تغییرات بسیار کم و ناچیزی را در گرافیک و قطع و اندازه صفحات خود دیده است. شاید تنها تغییر محسوس باز هم همانند کیهان، تغییر نوبت انتشار آن از عصر به صبح باشد.
اطلاعات بیشتر نماد یک بنگاه مطبوعاتی است که با وجود نزدیکی به طیف میانه رو اصلاح‌طلب، به لحاظ تاثیر‌گذاری و نقش آفرینی سیاسی قابل مقایسه با کیهان نیست. اطلاعات هنگام انتخابات ریاست‌جمهوری به صورت صریح از نامزدی حمایت نکرد. در پی حوادث بعد از انتخابات موضوع برکناری محمود دعایی از مدیر مسئولی این روزنامه‌ها در سایت‌های دولتی مطرح شد.
فرهیختگان؛ روزنامه‌ای به صاحب امتیازی دانشگاه آزاد اسلامی و نزدیک به مواضع هاشمی رفسنجانی است که در آستانه انتخابات ریاست‌جمهوری انتشار خود را آغاز کرد. این روزنامه با جذب تیمی از روزنامه‌نگاران حرفه‌ای کار خود را شروع کرد. اما حوادث بعد از انتخابات و نزدیکی آن به هاشمی رفسنجانی تغییر و تحولات عمده‌ای را در این روزنامه به‌وجود آورد.
به موازات تعدیل تحریریه مواضع سیاسی هم تعدیل یافت و در حال حاضر تمرکز آن بر روی دفاع از منافع دانشگاه آزاد و پوشش اخبار هاشمی رفسنجانی است. اصلاح‌طلبان میانه رو هم بی‌نصیب از این رسانه مکتوب نیستند.
دنیای اقتصاد؛ پر تیراژ ترین روزنامه اقتصادی کشور است که در طول چندین سال عمر خود توانسته جایگاه مستحکم و مشخصی را در میان اقتصاد خوانان ایران برای خود فراهم کند. دنیای اقتصاد پوشش دهنده گرایشات اقتصادی مبتنی بر اقتصاد بازار است و به لحاظ سیاسی دو جناح سیاسی کشور را پوشش می‌دهد. دنیای اقتصاد همچنین تریبونی است برای اقتصاد دانان آکادمیک کشور و چهره‌های برجسته.
اصلاح‌طلب
شرق؛ شاخص ترین روزنامه متعلق به اصلاح‌طلبان در شرایط فعلی است که مواضع آنها را پوشش می‌دهد. شرق قبل هنگام انتخابات توقیف بود و بعد از انتخابات دور جدید انتشار خود را در حالی از سر گرفت که شرایط برای فعالیت آن بسیار متفاوت شده است. شرق ارگان سیاسی و تئوریک اصلاح‌طلبان است که همزمان منتقد برنامه‌ها و سیاست‌های دولت است.
مردمسالاری؛ تنها روزنامه‌ای که به واقع مانند یک حزب عمل می‌کند و بیان‌کننده مواضع حزب مردمسالاری است. مصطفی کواکبیان نماینده اصلاح‌طلب مجلس همان‌گونه که هویت مستقلی برای خود تعریف کرده، این هویت مستقل را به روزنامه خود نیز تعمیم داده است. مردمسالاری همزمان که پوشش دهنده لایه‌های میانه رو اصلاح‌طلبی است منتقد جدی سیاست‌های دولت است و مواضع اصولگرایان منتقد را هم بر جسته می‌کند.
آفتاب یزد؛ از جمله روزنامه‌های اصلاح‌طلب با سابقه است که از زمان آغاز به فعالیت نزدیک به مواضع جریان ارزشی چپ با محوریت مجمع روحانیون مبارز بود. این روزنامه در حال حاضر هم تمرکز بیشتری روی مواضع روحانیون اصلاح‌طلب میانه رو دارد و اخبار و مواضع آنها را پوشش می‌دهد.
آرمان؛ روزنامه دیگر اصلاح‌طلبی است که رویکرد آن پوشش اخبار اصلاح‌طلبان و برجسته کردن نقدها علیه دولت است.