جان اندی کات و جیمز گودبی *
مترجم: علیرضا عبادتی
در ششم و نهم اوت سال ,1945 شهرهای هیروشیما و ناکازاکی با بمباران اتمی ایالات متحده به کلی ویران شدند. از آن به بعد هرگز سلاح های هسته ای در پیکارها به کار گرفته نشد. پنجاه و هفت سال بعد از شوکی که به جنگ جهانی دوم خاتمه داد, هنوز هیچ ملتی به اندازه ژاپن با سلاح های هسته ای مخالفت از خود نشان نمی دهد.
اما این روزها مطبوعات بیش از همه وقت موضوع سیاست ضدهسته ای ژاپن را زیر ذره بین برده اند. گرچه در تمامی این روزنامه ها و رسانه ها همواره از سوی مقام های رسمی تاکید می شود که هیچ تغییری در سیاست و رویه ژاپن ایجاد نشده است, اما گفت وگوهای خصوصی در میان حلقه های سیاسی در ژاپن چند وقتی است که در گرفته است. آنها مورد مواخذه هم قرار نمی گیرند.
در حالی که همسایه های ژاپن از جمله کره شمالی به سلاح های هسته ای دست پیدا می کنند جای تعجب ندارد کشوری که همواره دم از ضدیت با سلاح های هسته ای می زند به فکر آینده خود بیافتد. آنچه بر آتش ژاپنی ها می افزاید این است که در " بازنگری نگرش هسته ای " Review Posture Nuclear پنتاگون آزمایش های جدید هسته ای و توسعه سلاح های اتمی در دستور کار قرار گرفته است و به عنوان یک گزینه جدی مطرح است. اگر ژاپن حاضر به امضای قرارداد منع گسترش سلاح های هسته ای شد, براساس این شرط بود که کشورهای صاحب سلاح های هسته ای به سمت از میان برداشتن این گونه سلاح های کشتار جمعی پیش بروند و از گسترش بیشتر آنها جلوگیری به عمل آورند. اما چنین وعده ای عملی نشد. در عوض دو کشور هند و پاکستان به جمع کشورهای صاحب سلاح های هسته ای پیوستند و دولت بوش به خاطر جنگ علیه تروریسم از این واقعیت چشم پوشید که تحریم های اقتصادی علیه پاکستان و هند به خاطر آغاز آزمایش های هسته ای تحمیل شد. از آنجایی که آمریکا در جنگ علیه تروریسم به پاکستان و هند نیاز داشت, حاضر به برداشتن تحریم های اقتصادی از هند و پاکستان شد. گفت وگوهای ژاپن با کره شمالی با بن بست روبه رو شده است و آینده چارچوب توافق شده سال 1994 که از موارد آن انجماد برنامه تکثیر سلاح های هسته ای کره شمالی بود, در هاله ای از ابهام است.
آمریکا نیز مشکلات بی شماری پیش رو دارد که می خواهد به تدریج و آرام آرام به آنها بپردازد. به جای آنکه به هر یک از کشورهای جهان به عنوان بخش های جداگانه نگریسته شود, کشورهایی نظیر ژاپن, چین, روسیه, کره به عنوان سیستمی محسوب می شوند که با یکدیگر رابطه متقابل دارند و باید با مجموعه این کشورها به عنوان یک سیستم روبه رو شد. سال هاست که لزوم وجود یک مکانیسم امنیتی چند جانبه در شمال شرقی آسیا احساس می شود. اما این ایده هرگز از انرژی سیاسی کافی برای برانگیختن توجه سیاستمداران در این کشورها برخوردار نشده است. اگر لزوم چنین مکانیسمی از سوی ایالات متحده حس می شد تا به حال این ایده را عملی ساخته بود. در واقع در اجلاس های تشکیل شده تاکنون بیشتر جنبه های اقتصادی مورد توجه قرار گرفته است و در این جلسات موضوع لزوم مکانیسم امنیتی مطرح نشده است.
در عوض روسیه و چین موفق به برگزاری اجلاسی امنیتی شدند که در آن از کشورهای آسیای مرکزی نیز دعوت به عمل آوردند. باید آمریکا همکاری های لازم را انجام دهد تا در شمال شرقی آسیا نیز سازمانی نظیر " سازمان همکاری های شانگهای " تاسیس شود. کارهای مقدماتی و اولیه آن نیز انجام شده است. بخش روابط بین الملل مدرسه عالی سام نان در ایالت جورجیا دست به یک ابتکار عمل زده است. این سازمان زمینه گفت وگوهای غیررسمی برای تشکیل یک منطقه عاری از سلاح های هسته ای در شمال شرقی آسیا را فراهم آورد. متخصصانی از چین, ژاپن, کره شمالی و جنوبی , مغولستان, روسیه و ایالات متحده در این گفت وگوها شرکت داشته اند. تمامی کشورهایی که موضوع تشکیل چنین منطقه ای به آنان مربوط می شود در جریان امر قرار گرفته اند. این گروه در حال برگزاری نشست هایی در مغولستان است تا به بررسی مسائل امنیتی بپردازد و مدلی برای توافق میان اعضا ارائه کند. یک آژانس نیز برای ایجاد رابطه متقابل میان اعضای منطقه ای تشکیل خواهد شد.
ممکن است به نظر برسد آنان راه حلی دارند که برای آن دنبال یک مشکل می گردند. شکست مهار و بازدارندگی از توسعه سلاح های هسته ای از شمال شرقی آسیا موجبات عدم ثبات در منطقه را فراهم آورده است و به نظر می رسد اقدام های مجزا از سوی کشورهای منطقه کارساز نخواهد بود. باید همه دولت های منطقه در برنامه های بازدارندگی و مهار سلاح های هسته ای سهمی داشته باشند. ژاپن هم باید تعهد خود را به سیاست مخالفت با سلاح های هسته ای دوباره تجدید کند. دو کره نیز باید لوازم التزام به تعهدات پیمان سال 1991 را فراهم آورند تا سرتاسر کره از سلاح های هسته عاری شود. در سال 1994 این کشورها چارچوبی را به امضا رساندند که اجرای این تعهدات را الزامی کرده است. روسیه, چین و ایالات متحده نیز باید متعهد شوند که موشک های کوتاه برد مجهز به سلاح های هسته ای را در منطقه مستقر نسازند. روسیه, ایالات متحده باید به وعده های خود جامه عمل بپوشانند و در کاهش سلاح های تهاجمی استراتژیک تا پایین ترین حد ممکن اهتمام ورزند به گونه ای که میزان این سلاح ها با لوازم تامین امنیت ملی شان سازگار و هماهنگ باشد. همه آنها باید در جهت کاهش تهدید موشک های بالستیک همکاری کنند.
به نظر می رسد دیگر وقت آن رسیده است که به بازی رقابت در سلاح های هسته ای پایان داده شود ما بر این اعتقاد هستیم که دولت بوش از نشست امنیتی همکاری شمال شرقی آسیا حمایت به عمل خواهد آورد.
انگیزه تشکیل چنین نشستی می تواند ادامه بحران ها در جنوب آسیا باشد. این بحران می تواند دامن سایر بخش های آسیا را نیز بگیرد.