حشمتالله فلاحتپیشه
مسئله فروش تسلیحاتی 370 میلیون دلاری آمریکا به پاکستان جنجال جدیدی را در جنوب آسیا بوجود آورده است. این قرارداد که با تعویق 5 ساله بوش مواجه بود اکنون تحقق مییابد. هر چند که موضوع ظاهری دولتهای هند و پاکستان هنوز خود را فارغ از نگرانی کامل نسبت به بهمخوردن توازن قدرت در جنوب آسیا نشان میدهد، اما در بیرون از دستگاه دولتی، احزاب مخالف در دو کشور معترضند.
از یک طرف حزب حاکم در هند، شاید برای کاستن از فشار جناحهای مخالف قدرت، عقیده دارد، چنین فروش تسلیحاتی موازنه را در جنوب آسیا تغییر نمیدهد، اما احزاب خارج از قدرت، بویژه راستگراها و ملیگراها عقیدهای مخالف دولت حاکم دارند.
در اسلامآباد نیز حزب مسلم لیگ قویترین حزب مخالف جناح حاکم ضمن اعتراض به قرارداد خرید دولت با آمریکا عقیده دارد که جناح حاکم درصدد، همکاریهای گستردهتری با آمریکاست که مهمترین آن ایجاد یک پایگاه آمریکایی در پاکستان است که مناطق صعبالعبور مجاور چین، کشمیر تحت کنترل هند و افغانستان را دربر میگیرد.
بهر صورت همکاری جدید واشنگتن - اسلامآباد میتوان رقابت جدیدی را میان فروشندگان و خریداران کالاهای نظامی در جنوب آسیا بوجود آورد. میتوان آمریکا و روسیه را در گروه اول (فروشنده) و هند پاکستان را در گروه دوم (خریدار) قرار داد.
برنات موکوجی وزیر خارجه هند که علیرغم ظاهر نمیتوانست نگرانی خود را پنهان سازد، در مخالفت با همکاری جدید آمریکا و پاکستان ادعا کرد که این امر میتواند منجر به تشدید مسابقه تسلیحاتی شود. کانون مسابقه تسلیحاتی هند - پاکستان کانون جدیدی نیست. اما پس از وقفه نسبی چند ساله میتواند جنوب آسیا را هر چه بیشتر بسوی بازی نظامی، هر چند از نوع جنگ سرد پیش برد.
از جانبی دیگر، روسیه نیز که با مشکلات اقتصادی خاص خود مواجه است، بدنبال کانون انباشت دیگری در این منطقه است. در طول 5 سال گذشته اتحاد شوروی و سپس روسیه میخواستند با استفاده از خلاء بوجود آمده، جای آمریکا را در پاکستان پر کنند، اما سیاست خارجی محافظهکارانه پاکستان و مهمتر از آن مشکلات درونی اتحاد شوروی (فروپاشی) و روسیه (دوران انتقال و بحران اقتصادی)، مانع همکاری گسترده شده بود. اکنون روسیه بدنبال رقابت تسلیحاتی با آمریکا در جنوب آسیاست و معاون مجلس دومای روسیه با این پیشنهاد به پاکستان رفت که روسیه حاضر است امکانات دفاعی و تسلیحاتی پاکستان را تأمین نماید. تحقق این امر به سفر آینده نخستوزیر پاکستان به مسکو موکول شده است.
تحت این شرایط بنظر میرسد، واشنگتن بدنبال ایجاد کانونهای اختلاف در منطقهای است که در صورت ثبات و همکاری میتواند، مانعی در سر راه اهداف این دولت از تحقق طرح نظم نوین جهانی باشد.
همکاری پنتاگون با پاکستان در مورد طالبان افغانستان حتی ظاهر شاه سوءظنهایی را میان ایران و پاکستان برانگیخته است. از جانبی دیگر جناحهای دولتی افغانستان در کابل که اینک در محاصره طالبان قرار دارند، برای خنثی کردن نقش اسلامآباد، حتی به هندیها - که بر سر مسئله اسلامی کشمیر با پاکستان اختلاف دارند- متوسل شدهاند.
مورد مبهم در این فرضیه همکاری قبلالذکر روسها با پاکستان است. اگر آنها در مورد تحولات افغانستان(که بسود طالبان رقم میخورد) نگرانند، چگونه وعده همکاری نظامی به اسلامآباد میدهند؟ شاید این به معنای غلبه وسوسه سودهای تسلیحاتی برسیاست خارجی اعلانی باشد!
بهرحال هرگونه بحران مصنوعی، همگرایی منطقهای در جنوب آسیا را به تأخیر میاندازد. انتشار هرگونه اخبار مربوط به همکاریهای دوجانبه، سهجانبه و... در قالب نظم نوین منطقهای جنوب آسیا، واشنگتن را وادار به تحرک کرده است. بعنوان مثال انحراف توجه دهلی به رقابت با پاکستان میتواند منجر به تأخیر هر چه بیشتر در همکاری با قطب قدرتمند جنوب و جنوبشرقی آسیا (چین) شود.