رییسجمهور ویژگیهای عمده بودجه سال 1381 بشرح ذیل اعلام کرد
از ویژگیهای مهم لایحه بودجه سال 1381 تنظیم آن براساس نرخ یکسان ارز است.
اختلال در نسبت قیمتها و تخصیص غیر بهینه منابع و تشدید فعالیتهای رانتجویانه از جمله مشکلاتی است که تعدد نرخ ارز به دنبال دارد.
برای اجرای حکم قانونی مجلس محترم شورای اسلامی در یکسانسازی نرخ ارز، تمهیداتی در نظر گرفته شدهاند که از آن جمله، خنثی کردن اثرات یکسانسازی نرخ ارز و کاهش بدهیهای دولت به نظام بانکی، تعادل بودجه عمومی، جلوگیری از افزایش قیمت کالاهای اساسی از طریق اعطای یارانه ریالی از محل عواید تغییر نرخ ارز کالاهای اساسی و پرداخت تعهدات دولت برای اعتبارات اسنادی که در سالهای قبل با نرخ رسمی ارز گشایش اعتبار شده و در سال 1381 سررسید میشوند، خواهند بود.
روشن است که توفیق دولت در انتقال نظام کنونی ارزی کشور به یک نظام مدیریت شده و انعطافپذیر ارزی، اثرات بلندمدت و قابل توجهی در عملکرد اقتصاد کشور خواهد داشت. بنابراین بودجه سال 1381 از لحاظ زمینهسازی برای کنترل نظامهای پولی و ارزی و نیز رشد پایدار در سالهای آینده اهمیت زیادی پیدا میکند.
از جهتگیریهای مهم بودجه سال 1381 تمهیدات دولت برای هدفمند کردن یارانهها است.
از آنجا که مجلس شورای اسلامی با اصلاح ماده 46 قانون برنامه سوم از سیاست هدفمند کردن یارانهها حمایت کرده است، هدفمند کردن یارانهها از اهمیت بیشتری برخوردار میشود.
دولت به تدریج در این مسیر قدم برخواهد داشت و تا استقرار نظام عادلانه تأمین اجتماعی و شبکه حمایتی از خانوارهای کمدرآمد، اعتبارات لازم را برای حفظ سطح قیمت کالاهای اساسی و مواد خوراکی در بودجههای سالانه منظور خواهد کرد. صرفهجویی در پیشنهاد اعتبارات جاری و عمرانی همواره مورد تأکید بوده است.
از سوی دیگر لزوم افزایش ظرفیتهای تولیدی و تسریع در انجام طرحهای عمرانی اشتغالزا و اولویتدار کشور نیز اقتضاء میکرد دولت خطمشی مناسبی در این مورد اتخاذ کند.
بدین منظور حدود 15 هزار میلیارد ریال) معادل دو میلیارد دلار (از طریق بند «ل» تبصره) 29 (لایحه بودجه در اختیار طرحهای عمرانی خاص و اولویتدار با ویژگی اشتغالزا و زودبازده قرار خواهد گرفت.
بخشهای آب، انرژی، کشاورزی، عمران شهری، عمران روستایی، فناوری، آموزش و پرورش، آموزش عالی، بهداشت و درمان و تربیت بدنی، بخشهایی هستند که در استفاده از این مبالغ از اولویت برخوردار خواهند بود.
تصویر کلان بودجه سال 1381
ـ بودجه کل کشور در سال 1381 معادل 663 هزار و 757 میلیارد ریال برآورد شده است که در مقایسه با بودجه مصوب سال 1380، از 6/45 درصد رشد برخوردار است.
ـ معادل 243 هزار و 899 میلیارد ریال از اعتبارات کل کشور به بودجه عمومی دولت اختصاص دارد.
ـ هزینه 32 هزار و 339 میلیارد ریال از کل رقم بودجه عمومی دولت از محل درآمدهای اختصاصی است.
ـ بودجه شرکتهای دولتی، مؤسسات انتفاعی وابسته به دولت و بانکها با 1/45 درصد افزایش نسبت به رقم مصوب سال 1380، معادل 435 هزار و 843 میلیارد ریال برآورد شده است که از مبلغ مزبور 391 هزار و 111 میلیارد ریال مربوط به شرکتهای دولتی، 7 هزار و 145 میلیارد ریال مربوط به مؤسسات انتفاعی وابسته به دولت و 37 هزار و 587 میلیارد ریال مربوط به بانکها است.
بودجه عمومی
بودجه عمومی دولت در سال 1381 بر مبنای مفاد تبصره 48 قانون بودجه سال 1380 و اهداف برنامه سوم توسعه تهیه گردیده و سه هدف اساسی شفافسازی، اصلاح نظام طبقهبندی و بهبود روش برآورد درآمدها و هزینههای دولت را در نظر داشته است.
ـ بودجه عمومی دولت معادل 243 هزار و 899 میلیارد ریال برآورد شده است.
ـ یکی از ویژگیهای اصلی بودجه سال آینده احتساب درآمد حاصل از صادرات نفت در منابع حاصل از واگذاری دارائیهای سرمایهای است.
ـ در لایحه بودجه سال 1381 تمامی منابعی که ماهیت غیر درآمدی داشتهاند، به منابع حاصل از واگذاری دارائیهای مالی منتقل شدهاند.
این دارائیها که شامل مواردی چون فروش اوراق مشارکت، واگذاری شرکتهای دولتی و استقراض است، مجموعا معادل 31 هزار و 762 میلیارد ریال، برآورد شده است.
ـ در چارچوب نظام جدید بودجهریزی، مصارف عمومی دولت به دو بخش هزینهها و اعتبارات تملک دارائیهای سرمایهای تقسیم شده است که در حقیقت شکل شفاف شده هزینههای جاری و عمرانی است.
ـ هزینههای دولت در بودجه 1381 در مجموع معادل 150 هزار و 257 میلیارد ریال برآورد شده است.
ـ از اعتبارات هزینهای سال آینده حدود 21 هزار میلیارد ریال مربوط به مابهالتفاوت نرخ ارز کالاهای یارانهای است.
ـ از کل اعتبارات هزینهای 5/53 هزار میلیارد ریال (36 درصد) برای جبران خدمت کارکنان، 3/25 درصد (38 هزار میلیارد ریال) برای یارانهها و 5/23 هزار میلیارد ریال (15 درصد) جهت استفاده از کالاها و خدمات است و بقیه نیز به سایر هزینهها تعلق میگیرد.
ـ از کل مصارف عمومی دولت 2/54 هزار میلیارد ریال (5/26 درصد) را اعتبارات تملک دارائیهای سرمایهای تشکیل میدهد که معادل 6/34 درصد نسبت به سال 1380 افزایش نشان میدهد.
از این مبلغ 3/24 هزار میلیارد ریال (45 درصد) برای احداث ساختمان و مستحدثات، 7/13 هزار میلیارد ریال (25 درصد) برای ماشینآلات و تجهیزات و 30 درصد جهت سایر سرمایهگذاریهاست.
در لایحه بودجه سال 1381 حدود 200 طرح که ماهیت هزینهای داشتهاند، از فهرست طرحهای سرمایهگذاری حذف و به اعتبارات هزینهای منتقل شدهاند.
همچنین مبالغی در حدود 3 هزار میلیارد ریال از اعتبارات جاری که ماهیت سرمایهای داشتهاند به اعتبارات تملک دارائیهای ثابت منتقل میشوند.
ـ حدود 5/3 درصد (1/7 هزار میلیارد ریال) از مصارف عمومی دولت نیز مربوط به تملک دارائیهای مالی میشود که مشتمل بر بازپرداخت اصل وامها و تعهدات داخل و خارج کشور است.
ـ در چارچوب اهداف برنامه سوم توسعه، اعتبارات تملک دارائیهای سرمایهای استانی از اولویت ویژهای برخوردار گردیده و نسبت به رقم مشابه سال 1380 رشدی معادل 32 درصد داشته است.
در همین زمینه اعتباری بالغ بر یکهزار و 4/239 میلیارد ریال از اعتبار طرحهای ملی به اعتبارات استانی منتقل شده است.
«بودجه شرکتهای دولتی، مؤسسات انتفاعی وابسته به دولت و بانکها» در سال 1381 بودجه شرکتهای دولتی بالغ بر 8/435 هزار میلیارد ریال برآورده شده است که 6/65 درصد از بودجه کل کشور از حیث منابع و مصارف را به خود اختصاص خواهد داد.
کل سرمایهگذاری توسط این شرکتها در سال آینده حدود 167 هزار میلیارد ریال خواهد بود.
اهم ملاحظاتی که در تنظیم و ارائه بودجه شرکتهای دولتی، بانکها و مؤسسات انتفاعی وابسته به دولت در سال 1381 مورد نظر قرار گرفته، به شرح زیر است:
ـ پیشبینی پرداخت مالیات علیالحساب برای برخی شرکتها. این سیاست در کنار اصلاح نرخ مالیاتها در اصلاح بودجه متناسب با مفاد قانون جدید مالیاتهای مستقیم باعث افزایش درآمدهای مالیاتی خواهد شد.
ـ ارائه شرح کمی و کیفی عملیات در سال 1381 در چارچوب برنامه بخش در برنامه سوم توسعه ضمن تهیه بودجه تفصیلی.
برآورد متغیرهای کلان بودجه دولت
محاسبات کارشناسی نشان میدهد که افزایش ده درصدی مخارج دولت (بودجه عمومی) به قیمتهای ثابت، حدود 3 درصد تولید ناخالص داخلی را افزایش میدهد.
ـ نرخ تورم برای سال 1381 در دامنه 12 الی 14 درصد برآورد شده است در نتیجه مخارج دولت) جاری به اضافه عمرانی (به قیمتهای واقعی در لایحه بودجه سال 1381 نسبت به بودجه مصوب سال 1380 حدود 14 درصد افزایش خواهد یافت که این خود به تنهایی به ایجاد رشد اقتصادی نزدیک به 4 درصد کمک خواهد کرد.
ـ مطالعات کارشناسی نشان میدهد که در اقتصاد ایران مخارج دولت در بخشهای زیربنایی، مشوق سرمایهگذاریهای بخش خصوصی بوده و برآورد میشود رشد اقتصادی در سال آینده با افزایش سرمایهگذاریهای بخش خصوصی، به رقمی حدود 5/5 تا 6 درصد برسد که نزدیک به هدف رشد اقتصادی برنامه سوم توسعه است.
ـ مطالعات اقتصادسنجی حاکی است که هر یک درصد رشد اقتصادی 6/0 درصد تقاضای نیروی کار را افزایش میدهد. در نتیجه چنانچه نرخ رشد اقتصادی در سال 1380 درحد 5/5 درصد تحقق یابد به معنی افزایش حداقل 3 درصد تقاضا برای نیروی کار خواهد بود.
همانطور که گفته شد مجموعه سیاستهای دولت در سازگاری کامل با اهداف این مرحله از توسعه اقتصادی کشور قرار دارد.
ثبات بازار ارز، مهار تورم، رونق فعالیتهای اقتصادی، رشد صادرات غیر نفتی، به بهرهبرداری رسیدن طرحهای عمرانی ملی و استانی و افزایش فرصتهای اشتغال، همه نشانه موفقیت سیاستهای اقتصادی دولت است که امید میرود با تداوم این روند در سالهای آینده شاهد رشد سریعتر، اشتغال کامل عوامل تولید، کاهش وابستگی به درآمدهای صادرات نفت، افزایش درآمد، همگرایی و توازن توسعه مناطق مختلف کشور باشیم، زیرا که در لایحه بودجه سال 1381 به ویژه در طرحهای عمرانی توجه بیشتری به استانهای محروم شده و علاوه بر این با برنامه خاص و اعتباری قابل ملاحظه، دولت مصمم است نسبت به توازن منطقهای و محرومیتزدائی اهتمام ویژهای داشته باشد.
در لایحه تقدیمی کوشش شده است تا اولویتهای اعلام شده در زمینههای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی و خط مشیهای برنامه سوم توسعه در تخصیص منابع به فصول مختلف بودجه سال 1381 منعکس شود.
در اینجا به برخی اعتبارات و آمار بخشهای مختلف اشاره میشود:
ـ در فصول آموزش و پرورش، اجرای ساختار و سازماندهی جدید آموزش و پرورش و تشکیلات سازمانی استانها به منظور اجرای سیاست عدم تمرکز و واگذاری اختیارات بیشتر به آنها و جلب و هدایت استعدادهای کشور به سمت آموزشهای فنی و حرفهای و توسعه فناوری اطلاعات در آموزش و پرورش مورد توجه و تأکید قرار گرفته است.
ـ در فصل آموزش عالی با تأمین اعتبارات عمرانی بیشتر نسبت به سال 1380، بهرهبرداری از طرحهای عمرانی این بخش تسریع میشود.
ایجاد هماهنگی بین برنامههای توسعه آموزش عالی با نیازهای توسعه کشور و نیز هماهنگی بین برنامه توسعه آموزش عالی و هر یک از دانشگاهها مورد تأکید قرار گرفته و بر توسعه کمی و کیفی دورههای دکتری تخصصی و کارشناسی ارشد در دانشگاههای دولتی توجه خواهد شد.
ـ در فصل تحقیقات و فناوری گسترش و توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات با پیشبینی اعتبارات مناسب و استفاده بهینه از سایر منابع در قالب طرح جامع فناوری اطلاعات و ارتباطات مدنظر است.
ـ در فصل فرهنگ و هنر دولت درصدد است نسبت به بازسازی و تکمیل برخی از مهمترین بناهای فرهنگی، تاریخی و مشاهیر کشور اقدام کند.
ـ در فصل تربیت بدنی دولت مصمم است ظرفیتهای ناتمام را سریعاً تکمیل کرده و در اختیار بهرهبرداران کشور قرار دهد. در کنار این امر، توجه بیشتر به ارتقای امر ورزش زنان در بخشها و دستگاههای مختلف کشور مورد نظر خواهد بود.
ـ در فصل بهداشت و درمان اجرای سطحبندی خدمات درمانی و اعمال اولویتبندی پروژههای عمرانی منطبق با قانون برنامه سوم توسعه، تقویت، توسعه و تجهیز شبکه اورژانس کشور، بهبود استاندارد تجهیزات مراکز بهداشتی و درمانی، تقویت و بسط شبکه آبرسانی روستائی در کشور و حمایت از بیماران خاص مورد توجه ویژه قرار خواهد گرفت.
ـ در فصل تأمین اجتماعی و بهزیستی پوشش بیمه مکمل درمان بیش از 2 میلیون نفر از بازنشستگان کشوری، لشکری و افراد تحت تکفل آنان، بهبود سطح کیفی خدمات درمانی به 96 درصد جمعیت کشور از جمله حدود 22 میلیون نفر از جمعیت روستایی و افزایش حق سرانه بیمه خدمات درمانی، با هدف ارتقای کیفی سطح خدمات، از مهمترین جهتگیریهای بخش است.
پیشبینی اعتبار لازم به منظور تأمین تجهیزات و ماشینآلات تخصصی امداد و نجات، بویژه تهیه تجهیزات امداد هوایی در راستای عملیاتی کردن طرح جامعه امداد و نجات صورت پذیرفته است.
تأمین حق سرانه بین خدمات درمانی ایثارگران و خانوادههای آنان و همچنین هزینههای مربوط به بیمه مکمل خدمات درمانی و درمان خاص جانبازان و آزادگان و تأمین پرداخت حق پرستاری به همسران جانبازان و اعطای تسهیلات ویژه مسکن به حداقل 35 هزار نفر از ایثارگران به مورد اجرا گذاشته خواهد شد.
ـ در فصل عمران روستایی تأمین اعتبارات لازم علاوه بر اعتبارات استانی، برای احداث و بهسازی راههای روستایی انجام خواهد شد.
به طوری که جمعیت برخوردار از راه مناسب روستایی از 72 درصد به 76 درصد افزایش خواهد یافت همچنین تا پایان سال 1381 کلیه روستاهای بالای 20 خانوار از نعمت برق روستایی بهرهمند میشوند.
ـ جهتگیریهای اساسی بخش کشاورزی در تدوین بودجه سال 1381، توجه ویژه به حفاظت، توسعه و بهرهبرداری بهینه از منابع پایه تولید و همچنین گسترش عملیات آبخیزداری بویژه در حوضچههای بالادست سدهای موجود و در دست ساخت شده است.
ـ رویکردهای اصلی فصل آب در سال 1381، تجمیع پروژههای تأمین آب کشاورزی با شبکههای اصلی آبیاری و زهکشی جهت اجرای سریع و موزون طرحها و بهرهبرداری کامل از طرحهای آبرسانی برای تولید و اشتغال است. بهرهبرداری از منابع آب برای مصارف کشاورزی از 2/86 میلیارد مترمکعب در سال 1380 به 89 میلیارد مترمکعب در سال 1381 و به 6/90 میلیارد مترمکعب در 1382 خواهد رسید و اراضی تحت پوشش شبکههای اصلی آبیاری و زهکشی از میزان 1409 هزار هکتار در سال 80 به 1570 هزار هکتار در سال 1381 و به 1672 هزار هکتار در سال 1382 میرسد که از اهداف برنامه جلوتر است. دولت در سال 1381 با اختصاص مبلغ 600 میلیارد ریال برای اولینبار نسبت به سدهای کوچک و زودبازده توجه ویژهای کرده که با این رویکرد درصدد است نسبت به جمعآوری بهینه آبها و مصرف کارآمد آن اقدامی مؤثر به عمل آورد.
شایان گفتن است که در نتیجه افزایش اعتبارات عمرانی، مجموعه طرحهای بخش آب حدود 5/1 سال زودتر به بهرهبرداری خواهد رسید و انتظار میرود این سیاست تحرک زیادی در فعالیتهای اقتصادی به خصوص در بخش کشاورزی و تولیدات آن ایجاد کند.
ـ جهتگیری اساسی فصل صنعت و معدن در بودجه سال 1381، طرح نوسازی صنایع کشور و خصوصیسازی در صنایع است. همچنین برای کمک به واحدهای دچار بحران و یا در امر جلوگیری از تعطیلی واحدهایی که از پتانسیل لازم برای بهسازی برخوردارند، نقش ویژهای برای بانک صنعت و معدن در نظر گرفته شده است.
ـ جهتگیریهای اساسی بخش انرژی در سال 1381 شامل افزایش ظرفیت تولید نفت خام با هدف رسیدن به ظرفیت 2/4 میلیون بشکه در روز، افزایش یک درصد در ضریب بازیافت ذخایر نفت خام از طریق بکارگیری فناوریهای نوین در بخش اکتشاف و تولید نفت و همچنین تزریق گاز به مخازن نفتی برای جبران افت فشار مخازن، به میزان میانگین 90 میلیون مترمکعب گاز در روز میشود.
در سال آینده 400 هزار انشعاب جدید گاز در بخش خانگی و تجاری و صنعت نصب خواهد شد، افزایش 700 هزار مشترک جدید به شبکه برق و بهرهبرداری معادل 2800 مگاوات ظرفیت جدید نیروگاهی در کشور، شامل 1383 مگاوات نیروگاه برق آبی از موارد مهم قابل ذکر هستند.
عملیات صادرات گاز طبیعی به ترکیه که همین روزها شروع شده است در سال اول، درآمدی بالغ بر 300 میلیون دلار برای کشور خواهد داشت.
ـ جهتگیریهای اساسی فصل پست و مخابرات، فراهم آوردن زمینههای آزادسازی و گسترش فعالیتهای بخش غیر دولتی، اجرائی نمودن ماده 124 قانون برنامه سوم توسعه، لحاظ طرحها و راهکارهای آزادسازی و خصوصیسازی و تدوین طرح جامع فناوری و بهینهسازی ارتباطات در لایحه بودجه سال 1381 است.
ـ جهتگیریهای اساسی در فصل حفظ نظم و امنیت در بودجه 1381، توجه به بهبود وضعیت معیشت و رفاه نیروی انسانی، اصلاح و تبیین آئیننامهها، دستورالعملها و رویههای اداری در جهت تسریع و تسهیل خدمات بهتر به مردم، توسعه و گسترش تشکیلات پلیس 110 در کلانشهرهای کشور و بالا بردن سطح توان و اقتدار نیروی انتظامی در جهت مقابله با مفاسد و ناهنجاریهای اجتماعی، تقویت و تجهیز یگان هوایی ناجا برای کنترل مرزها و مأموریهای امنیتی و انتظامی، یکپارچهسازی شبکههای ارتباطی و مخابراتی یگانهای انتظامی و استفاده از فناوری روزآمد در امور امنیتی و انتظامی در ادارات تخصصی ناجا است.
تسریع طرحهای نیمه تمام
ذکر این نکته را ضروری میدانم که با اولویت دادن طرحهای عمرانی نیمه تمام، برآورد میشود که زمان بهرهبرداری از این طرحها در مجموع یک سال کوتاهتر شود. ضمناً برنامه تسریع تکمیل طرحهای خاص در اولویتبندی طرحهای عمرانی، بدون تخطی از سیاست کلی انضباط مالی و در انطباق با خطمشی دولت برای ایجاد تحرک اقتصادی و ایجاد فرصتهای شغلی جدید است.
هنوز اقتصاد ما به مشکلات زیادی دچار است که با تداوم اصلاحات اقتصادی باید آن را جبران کنیم.
برای حل مشکلات و نارسائیها، حرکت آغاز شده است و آثار مثبت اولیه آن بدست آمده است.
باید حرکت ادامه باید و با صبر و حوصله و هماهنگی منتظر نتایج خوب و بهتر باشیم.
به نظر میرسد علیرغم تمام مشکلاتی که کشور با آن مواجه است سیاستهای صحیح دولت در زمینههای مختلف اقتصادی ـ اجتماعی بتدریج نتایج خود را آشکار میکند و آنچه بیان شد برآوردی واقعبینانه از نتایج اجرای برنامههای اقتصادی دولت در سال آینده است.
امیدوارم نمایندگان محترم مردم بودجه سال 1381 را در چارچوب سیاستهای کلی اقتصادی، اجتماعی دولت، خطمشیهای برنامه سوم و جهتگیریهای اصلی لایحه بودجه مورد بررسی و تصویب قرار دهند.
باید فرصتها و موقعیتهای حیاتی کشور را به دور از هر شائبه و هیاهویی به خوبی درک کنیم و نهایت آگاهی، صبر، حزم و عزم خویش را برای تحرک همه جانبه کشور و تحقق آرمانهای والای انقلاب اسلامی و اندیشههای بلند امام خمینی(ره) بکار گیریم. ما برای ساختن ایرانی، آباد و مستقل و اصلاح کاستیها و کمبودها ظرفیتهایی فراوان و فرصتی محدود و استثنایی در پیش رو داریم. بکوشیم که این فرصت گرانبها را به آسانی از دست ندهیم.
تأمل کنیم و در راه اعتلای میهن اسلامی دشواریها و حتی جفاها و نارواها را تحمل نماییم.
وفا کنیم و ملامت کنیم و خوش باشیم
که در طریقت ما کافری است رنجیدن