حمیدرضا ترقی
نظام ساختاری است فراگیر و پیچیده که موجودیت جامعه را به مثابه یک ارگانیسم واحد که به وسیله یک قدرت سیاسی مرکزی اداره میشود حفظ میکند، این نظام دارای ساختار اداری، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی، نظامی و امنیتی خاص خود است.
نظامسازی بر اساس فقه اسلامی از ابتکارات و ابداعات حضرت امام خمینی(ره) پس از قرنها بویژه بعد از حکومت کوتاه مدت امیر مؤمنان علی(ع) است.
مقام معظم رهبری در بیانی عمیق و متقن نقش بیبدیل امام خمینی(ره) در نظامسازی بر اساس فقه را برای خبرگان رهبری تشریح و تبیین فرمودند و تاکید داشتند که امام(ره) اولین کسی بوده که در مقام نظر و عمل توأماً یک نظام جامع و کاملی به نام نظام جمهوری اسلامی را ایجاد کردند.
در طول تاریخ فقهای شیعه به علل گوناگون زمینه استقرار حکومت بر مبنای اسلام فراهم نشد و اگر هم حکومتهایی متمایل به اسلام یا عامل به اسلام شکل گرفت در نظامسازی بر مبنای اسلام الگوی روشنی نداشتند.
علما و فقها و مجتهدین اعصار گذشته چون امکان حاکمیت فقها بر جامعه را فراهم نمیدیدند نوعاً به حداقل یا حداکثر حضور فقها در امور حکومتی اکتفا میکردند، و مثلاً در حوزه قضا وارد میشدند و یا در موارد خاص افتاء میکردند و تکلیف جامعه را روشن میساختند.
حضرت امام(ره) بر اساس اعتقاد به نظام مبتنی بر ولایت فقیه عادل به دین و احکام الهی همیشه به دنبال استقرار نظام مبتنی بر آموزههای اسلامی در تمام زمینهها بودند.
فرآیند نظامسازی در جامعه اسلامی فرآیندی ملایم و حساب شده است که قابل تطبیق با توان و تحمل آحاد جامعه باشد.
چالش بین وفاداری و حفظ خطوط اصلی
یکی از چالشهای بزرگی که مقام معظم رهبری آن را همواره بر سر راه حفظ هویت نظام اسلامی دانستهاند چالش بین وفاداری و حفظ خطوط اصلی با دستاوردهای پیشرفت مادی و معنوی نظام اسلامی است.
علت این چالش را رهبر معظم انقلاب زودرس نبودن هدفهای مترتب بر مبانی انقلاب میدانند که تحقق آن ظرف 10 یا 20 سال انجام خواهد شد.
لذا بعضی از نخبگان وسوسه میشوند که برای دستیابی به پیشرفت و توسعه مورد نظر به تصور اینکه شاید پایبندی به اصول مانع آنهاست، از اصول عبور کنند و یا پایبندی به بعضی از آنها را تضعیف کنند. مشکلی که در طی چند دهه گذشته انقلاب ما دچار آن بوده است وجود همین ذهنیت در آحاد جامعه دینی مردم بوده است.
ارزیابی عملکرد دولتهای گذشته نشان میدهد که دولتها برای سرعت بخشیدن به توسعه و هموار کردن راه پیشرفت کشور بعضاً حاضر شدهاند اصول و آرمانهای انقلاب و امام و رهبری را کمرنگ کرده و یا نادیده بگیرند و از آن عبور کنند.
بنابر این دولتهایی که برای دستیابی به رشد و توسعه اقتصادی در کشور حاضر شدند از اصول و مبانی انقلاب عبور کنند یا دچار اشتباه شده و غفلت کردند یا به واقع قصد منحرف کردن مسیر انقلاب را در سر میپروراندهاند.
وقتی که سیاست تساهل و تسامح فرهنگی جای حاکمیت نظام فرهنگی اسلامی را میگیرد.
وقتی که بخاطر ترس از فشارهای سیاسی غرب از اجرای حکم قصاص پرهیز میشود.
وقتی که برای دموکراسی خواهنشان دادن حکومت دهها حزب بی ریشه مجوز فعالیت میگیرند و بسیاری دیگر از این نمونهها نشان میدهد که بعضی دولتها بر خلاف سیاست حضرت امام که از اصول کوتاه نمیآمد و سعی میکرد با صبر و مقاومت و تحمل همه مشکلات، آن اصول در جامعه پیاده شود به راحتی از اصول عبور میکردند.
رهبر بزرگوار انقلاب اسلامی با رد این تحلیل که پایبندی به اصول مانع رسیدن به اهداف و ناکامی در اداره جامعه یا عرصه بینالمللی برای ما شده است. تأکید مینمایند که:
«ما باید هر دو هدف را به موازات یکدیگر دنبال کنیم و بدانیم که این دو هدف با یکدیگر سازگار است یعنی حفظ اصول و مبانی نظام و در واقع حفظ هویت نظام از یک طرف و از طرف دیگر، دست یافتن به آن اهدافی که نظام تعریف کرده است، چه اهداف مادی و پیشرفتهای مادی و علمی و معیشتی و تمدنی و امثال اینها و چه اهداف معنوی مثل استقرار عدالت و از این قبیل چیزها. باید بدانیم که اینها سازگار است و ما نمیتوانیم به آن اهداف برسیم، مگر اینکه به این اصول پایبند باشیم». 17/6/90
برای مثال آیا رعایت حجاب اسلامی در بین زنان جامعه ما مانع رشد و پیشرفت آنها در عرصههای علمی و مدیریتی شده است؟ آیا استکبارستیزی مانع رشد و توسعه کشور ما در عرصههای علمی و هستهای و غیره شده است؟
آیا سخن از حق و عدالت و دین و اسلام در سازمان ملل زدن موجب توجه ویژه جهانیان و مخاطبین به پیام انقلاب اسلامی نشده است؟
آیا تکیه بر ولایت فقیه ما را در مواجهه با طوفانهای سیاسی و توطئههای بینالمللی محکم و استوار حفظ نکرده است؟
نظامسازی امری جاری است
با توجه به اینکه رعایت اصول و مبانی مانع رشد و توسعه نیست باید به این نکته توجه کرد که نظامسازی سیاسی، اقتصادی، فرهنگی،اجتماعی، نظامی و اخلاقی در جامعه یک کار دفعی و یکباره نیست که به محض تشکیل نظام جمهوری اسلامی بتوان آن نظام را پیاده کرد، بلکه پیاده کردن نظام در تمام ابعاد آن محتاج به زمان و تجربه و آزمون و خطاست، چون الگوی جامع و کاملی از آن در تاریخ وجود ندارد و باید با تلاش و دقت و هوشیاری و بررسی به آن رسید و این مستلزم صبر و مقاومت و ایستادگی و پایداری ملت ایران است.