یکی از اعضای ارشد موسسه صلح بینالمللی کارنگی در مقالهای که در هفتهنامه نیو ریپابلیک منتشر شد، توافقنامه هستهای اخیر آمریکا با هند را فاجعهبار توصیف کرده است.
«شارون اسکواسونی» نوشته است، معمولا توافقنامههایی که در مورد همکاریهای هستهای بینالمللی صورت میگیرد بسیار خشک، گرد و خاکی و دارای نکات تعجبانگیز اندکی هستند اما در توافقنامه مرتبط با هند، شرایط اینگونه نبود.
به نوشته وی، کاندولیزا رایس وزیر خارجه آمریکا ملاقاتهای دیگر خود را لغو کرد و دیک چنی نیز در مذاکرات شرکت کرد و مقامات هندی نیز پروازهای خود را برای دو روز دیگر به تاخیر انداختند. متاسفانه امتیازهایی که در پایان توسط آمریکا ارائه شد ممکن است بر تلاشهای کلی دولت بوش جهت جلوگیری از گسترش تسلیحات هستهای ضربه وارد کند.
این عضو موسسه صلح بینالمللی کارنگی افزوده است: از سال 1974 که هند سلاح هستهای خود را آزمایش کرد، قادر به تجارت هستهای با آمریکا نبود ولی در سال 2005 منافع استراتژیک دیگری در راس برنامه کاری آمریکا قرار گرفت.
وی نوشته است: آمریکا اعلام کرد به دنبال همکاری جهانی با هند خواهد بود و به گفته نیکلاس برنز معاون وزیر امور خارجه آمریکا، هندیها همکاری هستهای را به مساله اصلی تبدیل کردند.
به این ترتیب هند هماکنون از معامله شیرینی برخوردار است که حتی نزدیکترین متحدان آمریکا نیز از آن برخوردار نیستند. هند خصوصا این اطمینان را دریافت کرده که حتی اگر در آینده آزمایش هستهای دیگری انجام دهد، ارائه سوخت هستهای به آن قطع نخواهد شد حال آنکه این مساله یکی از ویژگیهای اصلی دیگر توافقنامههای هستهای آمریکا است.
همچنین براساس این توافقنامه هند برخلاف سایر کشورهایی که تسلیحات هستهای در اختیار ندارند، مجبور نیست تاسیسات و تجهیزات هستهای خود را در دسترس بازرسان بینالمللی قرار دهد.
علاوهبر آن هند این مجوز را دریافت کرده است که سوخت رآکتورهای آمریکایی را بازفرآوری کند و به این ترتیب به باشگاه کشورهایی پیوسته است که قادر به بازفرآوری سوخت رآکتورهای هستهای آمریکا هستند.
شاید یکی از بزرگترین شگفتیهای این توافقنامه این باشد که آمریکا موافقت کرده تا فنآوریهای حساس هستهای را در اختیار هند قرار دهد.
اینها همان فنآوریهایی هستند که میتوان از طریق آنها یا سوخت موردنیاز رآکتورها را تولید کرد یا سوخت موردنیاز برای بمبهای هستهای را
مذاکرهکنندگان آمریکایی علیرغم اینکه مکررا و قاطعانه به کنگره گفته بودند که این فنآوری را در اختیار دیگر کشورها قرار نخواهند داد، ولی در آخرین دقایق مذاکرات خود با آن موافقت کردند و به این ترتیب سیاست دیرینه آمریکا مبنیبر عدمهمکاری با دیگر کشورها در این زمینه را شکستند.
احتمالا از نظر تجارت هستهای چیز زیادی عاید آمریکا نخواهد شد و علت آن این است که هندیها بیشتر به رآکتورهای روسی و فرانسوی علاقمند بودهاند ولی در زمینههای دیگری همچون فروش تسلیحات و همکاری در زمینه علوم و فنآوریهای پیشرفته میتواند مفید باشد.
آمریکا امیدوار است با ایجاد رابطهای بهتر و عمیقتر با هند، بتواند سیاست خارجی هند را بیشتر به سمت آمریکا منحرف نماید تا از آن بهعنوان وزنه متقابلی برای چین استفاده کند.
هند نیز در مقابل قول داده است تاسیسات جدیدی را برای فرآوری سوختهای هستهای تاسیس کند که تحت نظارت بازرسان بینالمللی فعالیت کند.
البته این بدان معنی است که تاسیسات سابق هند تحت نظارت نخواهند بود و قادر هستند برای ساخت تسلیحات هستهای بیشتر اقدام به جداسازی پلوتونیوم بیشتری نمایند.
بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی بر فنآوریها نظارت ندارند و تنها تاسیسات و تجهیزات را مورد بازرسی قرار میدهند لذا وجود یک تاسیسات جدید تحت نظارت آژانس مانع از انتقال آن فنآوری به دیگر تاسیسات تسلیحاتی نخواهد شد.
با توجه به اینکه هند پیش از این سلاح هستهای تولید کرده، این مساله ممکن است چندان اهمیت نداشته باشد، ولی در حقیقت سابقهای که از خود باقی میگذارد ممکن است اهداف آمریکا برای مقابله با گسترش تسلیحات هستهای را دشوارتر سازد.
بهعنوان مثال آمریکا ممکن است صرفا نتواند با درخواست کرهشمالی برای آنکه در آینده رآکتورهای برق هستهای دریافت کند مخالفت کند.
در مورد مساله ایران نیز شرایط مشابهی وجود خواهد داشت زیرا آمریکا به هند که مسلح به تسلیحات هستهای است و عضو انپیتی نیست امکان برخورداری از این فنآوریها را میدهد ولی به ایران که از اعضای «انپیتی» است و سلاح هستهای نیز در اختیار ندارد اجازه نمیدهد از چنین فنآوریهایی برخوردار باشد.
به عبارتی آمریکا هماکنون همان فنآوریهایی را به هند خواهد داد که نمیخواهد ایران در اختیار داشته باشد.
این در حالی است که جرج بوش در سال 2004 اعلام کرده بود لزومی ندارد کشورهایی که به دنبال انرژی هستهای هستند از فنآوری غنیسازی اورانیوم و بازفرآوری سوخت برخوردار باشند.
توافقنامه هستهای آمریکا با هند پیامی عکس آن را ارسال میکند. بهعنوان مثال چرا کرهجنوبی برای بازفرآوری سوخت باید از آمریکا مجوز بگیرد؟ لذا افزایش تعداد کشورهایی که توانایی غنیسازی و بازفرآوری سوخت را دارند دقیقا به چیزی دست خواهد یافت که عکس اهداف دولت بوش است.
همکاریهای هستهای یک مساله است ولی دادن جواهرات هستهای به هند چیز دیگری، هر چند مشارکت هند در عدم گسترش تسلیحات هستهای میتواند مفید باشد، ولی این مساله نباید به قیمت دیگر اعضای آن صورت گیرد.
تغییر دادن اینچنینی قوانین ممکن است باعث شود تا متحدان آمریکا در مبارزه با گسترش تسلیحات هستهای اعتماد خود را به رهبری آمریکا و خود قوانین از دست بدهند.