دکتر شهیدی مؤدب
در پایان مانور مشترک شش کشور عضو پیمان شانگهای که «ماموریت صلح 2007» لقب گرفت ولادیمیر پوتین طی سخنانی که از تلویزیون روسیه پخش شد از سر گرفتن پرواز بمبافکنهای دورپرواز استراتژیک نیروی هوائی ارتش روسیه را به اطلاع جهانیان رساند.
آقای پوتین اعلام کرد که دستور داده است از نیمهشب جمعه 17 ماه اوت این بمبافکنها که قدرت حمل سلاحهای اتمی را دارند بر فراز اقیانوس آرام، اطلس و قطب شمال به گشتزنی پردازند. رئیسجمهوری روسیه با لحن گلایهآمیزی گفت که روسیه در سال 1992 این گشتزنیها را موقف کرد لیکن دیگران چنین اقدامی را نکردند و روسیه اکنون برای مقابله با خطرهائی که آنرا تهدید میکند به از سرگیری گشتزنیهای استراتژیک اقدام میکند.
همزمان با سخنان پوتین تلویزیون روسیه پرواز و سوختگیری بمبافکنهای روسیه را نیز نشان داد.
بهعنوان نخستین گام در اجرای دستور آقای پوتین 17 فروند از هواپیماهای TU95و TU160 که در پیمان ناتو به آنها «جک سیاه» و «خرس» میگویند به همراه 6 فروند هواپیمای سوخترسانی از 7 پایگاه در روسیه به پرواز درآمدند تا به گشتزنی بپردازند.
روسیه بنا به اطلاعات منتشر شده از سایت اینترنتی ارتش آن کشور در حال حاضر 79 فروند از این نوع بمبافکنها دارد که مجموعا میتواند 900 موشک نوع کروز را حمل کنند. البته این تعداد کمتر از شمار بمبافکنهای استراتژیک است که روسیه در اوج جنگ سرد در اختیار داشت.
سخنگوی وزارت خارجه آمریکا در پاسخ به سخنان آقای پوتین اعلام کرد که «ارتشها در سراسر جهان دست به تغییر و تحولات خاص خود میزنند و آنچه در روسیه اتفاق میافتد یک امر عادیست.»
اعلام رسمی پرواز بمبافکنهای روسی پس از آن صورت میگیرد که جتهای دورپرواز روسی در یک فرصت تا نزدیکی پایگاه آمریکا در جزیره دیگوگارسیا در اقیانوس آرام پرواز کردند و در نوبتی دیگر به اسکاتلند واقع در انگلستان نزدیک شدند که جتهای جنگی آمریکا و نیروی هوائی انگلستان به مقابله با آنها به پرواز درآمدند.
ناظران غربی اظهار میدارند که از سرگیری پروازهای پرخرج استراتژیک پس از آن صورت میگیرد که روسیه از درآمد سرشار نفت و گاز برخوردار شده و آقای پوتین از ایجاد شبکه ضدموشکی آمریکا در اروپا بسیار خشمگین است.
از سال 2000 که ولادیمیر پوتین به قدرت رسید درآمد روسیه تنها به نفت و گاز که میلیاردها دلار وارد خزانه روسیه کرده است منحصر نمیشود. باتوجه به اشتهای سیریناپذیر چین و هند به کانیهای صنعتی که به بالا رفتن قیمت آهن، آلومینیوم، مس، نیکل و پالادیوم منجر شده دولت ولادیمیر پوتین موفق شده است ثروت انبوهی را به دست آورد. در حال حاضر روسیه نصف پالادیوم و یکپنجم کل نیکل دنیا را در اختیار دارد.
ولادیمیر پوتین در آستانه انتخابات پارلمان در ماه دسامبر آینده و انتخابات ریاست جمهوری در مارس 2008 چهره مصممتری را از خود به غرب نشان میدهد.
روز جمعه گذشته بیبیسی اعلام کرد که برنامه روسی این رادیو که روی موج افام از رادیوی بُلشوی در مسکو پخش میشد متوقف شده است. گردانندگان رادیوی روسی اعلام کردهاند که علت توقف پخش بیبیسی روسی تبلیغاتی بودن این برنامه بوده است.
همچنین شماری از فرستندههائی که برنامههای رادیوی آزادی، رادیوی اروپای آزاد و رادیوی صدای آمریکا را در روسیه پخش میکردند از این کار بازداشته شدهاند.
ـ در جبهه خارجی، مسکو در قالب «سازمان همکاری شانگهای»، که جیانگ زمینگ رهبر پیشین چین در سال 2001 آنرا به تبع از پیمان ورشو «پیمان شانگهان» نامید به نزدیکی با چین ادامه میدهد. پس از مانور مشترک سال 2005 که طی آن دههزار نیروی مشترک چینی روسی در شبهجزیره «شاندونگ» طی عملیات دریایی پیاده شدند در هفته گذشته چتربازان چینی در کوههای اورال فرود آمده و هلیکوپترها و هواپیماهای روسی و چینی به مانور مشترک در آسیای میانه پرداختند.
در دیدار پوتین، هوجین تاو که طی این مانورها صورت گرفت اظهار امیدواری شد که همکاری اقتصادی بین دو کشور، توسعه یافته، و حجم مبادلات تجاری بین پکن و مسکو به 40 میلیارد دلار افزایش یابد. سال گذشته میزان مبادلات مشترک دو کشور 20 میلیارد دلار بوده است.
دولت بوش که تلاش میکند پیمان شانگهای را بیاهمیت تلقی کند عقیده دارد که این پیمان وجاهت تاریخی ندارد و حتی فاقد یک فرماندهی مشترک نظیر آنچه در پیمان ناتو و ورشو وجود داشت میباشد.
با این حال ناظران غربی با دقت به آنچه در پیمان شانگهای رخ میدهد مینگرند بخصوص که حتی پیش از بهم خوردن روابط مسکو و پکن در سال 1958 که پیوندهای دو کشور در سطحی بالا قرار داشت مانور مشترک نظامی با شرکت نیروهای چینی و روسی صورت نگرفت. همچنین نگاهی به بیانیه مشترک شانگهای که سال گذشته منتشر شد نشان میدهد که طراحان پیمان شانگهای اهداف درازمدتی را در سر دارند و تلاش میکنند آسیای میانه را به عنوان حیاط خلوت روسیه از نفوذ آمریکا دور نگه دارند و روسیه گام به گام به این اهداف نزدیک میشود که نمونه آن اخراج نیروهای آمریکائی از پایگاه ارزشمند هوائی آنها در ازبکستان میباشد.
در کنار روسها، چینیها نیز با علاقمندی بیشتری دل به همکاری در پیمان شانگهای سپردهاند. در حالیکه هلیکوپترهای چینی کماندوهای تاجیک را در مدت مانور مشترک هفته پیش پیاده میکردند رئیسجمهوری چین وارد قرقیزستان شد. استقبال پر تشریفات از «هوجین تاو» در بیشکک پایتخت این کشور و ملاقاتهای گسترده او با رئیسجمهور، نخستوزیر و رئیس مجلس قرقیز نشانگر اهمیتی است که چینیها برای روابط خود با آسیای میانه قائلند. در حال حاضر 15 سال پس از برقراری روابط بین قرقیزستان و پکن حجم مبادلات دو کشور به 2/2 میلیارد دلار رسیده است.
نزدیکی چین قدرتمند با روسیه ثروتمند در پیمان شانگهای هرچند در واشنگتن با بیعلاقگی تلقی میشود لیکن در درازمدت موجبات نگرانی آمریکا را فراهم خواهد آورد. بخصوص که هند و جمهوری اسلامی ایران به عنوان دو عضو ناظر تلاش میکنند به عضویت رسمی این پیمان درآیند.
هرچند آقای پوتین کمتر از یکسال دیگر در اریکه قدرت کرمیلن تکیه میزند بنظر نمیرسد که ژنرالهای ارتش روسیه که اکنون دل نگرانی چندانی از تأمین بودجه نخواهند داشت علاقمند باشند رویاروئی با نیروی تهدیدگر آمریکا و ناتو را، با رفتن ولادیمیر پوتین از قدرت، کنار بگذارند. این اجماع کمکم در میان ناظران حوادث در مسکو قوت میگیرد که در ماه آخر تابستان امسال وزش جنگ سرد از مسکو آغاز شده است.