مرجان توحیدی: در حالی که نحوۀ بررسی صلاحیتها مهمترین دغدغۀ اصلاحطلبان در انتخابات آتی به شمار میرود و فعالان این جناح سیاسی را بر آن داشته تا در این زمینه با چهرههای برجستۀ نظام و حتی شورای نگهبان به رایزنی بپردازند، برخی از اظهارنظرها و مصاحبهها به افزایش این نگرانی دامن میزند. به طوری که آیتالله کعبی از فقهای شورای نگهبان در گفتوگوی خود با خبرگزاری مهر دربارۀ ملاک شورای نگهبان در بررسی صلاحیت نامزدها با متذکر شدن مواد مندرج در قانون 28 انتخابات مبنی بر اعتقاد به اسلام، احکام مقدس شرع، نظام جمهوری اسلامی و وفاداری نسبت به قانون اساسی و اصل ولایت فقیه، تاکید میکند: «افراد با استناد به این قانون و احراز سایر شرایط قانونی تایید صلاحیت میشوند و افرادی که مروج مبانی سکولاریسم و دموکراسی لیبرال باشند و شرایط مندرج در مادۀ مزبور را نداشته باشند، نباید انتظار تایید صلاحیت داشته باشند.»
در این میان به کار بردن واژههای کشدار و الفاظی که در مقام تفسیر و معنی از گستردگی و وسعت برخوردارند؛ شایستگی این را که چنین الفاظی بار قانونی یافته و مبنایی برای گزینش افراد قرار بگیرند، ندارند. به طوری که فعالان سیاسی و افرادی که در امور انتخاباتی به فعالیت میپردازند، چنین اظهارنظرهایی را آن هم از جایگاه یک فقیه شورای نگهبان مطلوب ندانسته و معتقدند، نباید از چنین الفاظی که دارای بار معنایی وسیعی هستند، در جهت تحدید حقوق قانونی افراد و نامزدها برای حضور در انتخابات استفاده شود. به اعتقاد برخی فعالان سیاسی، شورای نگهبان میخواهد با استناد به این ماده قانون انتخابات و مستمسک قرار دادن چنین الفاظ و تفاسیر شخصی از حضور بعضی افراد و نامزدها در انتخابات جلوگیری کند. این همان مسالهای است که نگرانی اصلاحطلبان را در خصوص نحوۀ بررسی صلاحیتها دامن میزند و شاید با توجه به اظهارنظرهایی از این دست است که هدایت آقایی؛ نایب رییس دورهای شورای هماهنگی جبهۀ اصلاحات از اظهار نگرانی اعضای جبهه اصلاحات نسبت به ردصلاحیتهای احتمالی نامزدها در انتخابات مجلس هشتم و برنامهریزی برای رایزنی با سران گروهها جهت انتقال این نگرانی به آنها برای کسب راهکار خبر میدهد این عضو حزب کارگزاران در این باره معتقد است: «ترکیب هیات نظارت و برخی اظهارنظرها که اصلاحطلبان را به رد صلاحیت تهدید میکنند، اعضای شورای هماهنگی را نگران کرده است و قرار شد که در این زمینه با سران گروهها رایزنی شده و این نگرانی به آنها منتقل و راهکار مناسب برای آن اتخاذ شود.»
در عین حال دیگر فعالان سیاسی نیز معتقدند که «شورای نگهبان باید در استناد به مواد قانونی از برداشتهای شخصی خودداری کرده و در جهت محدود کردن حق مسلم افراد حرکت نکند.»
واکنش فعالان سیاسی به اظهارات نگرانکننده
اظهارات آیتالله کعبی در خصوص ملاک شورای نگهبان برای بررسی صلاحیتها و تاکید بر این نکته که «کسانی که در انتخابات گذشته ردصلاحیت شدهاند، براساس مستندات و ادلۀ مندرج در پروندۀ این افراد، در انتخابات آتی نیز ردصلاحیت میشوند مگر این که بتوانند با ادلۀ جدید و دفاع از وضعیت گذشتۀ خود صلاحیت خود را احراز کنند» شائبۀ تکرار ردصلاحیتهای مجلس هفتم را قوت میبخشد. این اظهارات در کنار این که مروجان سکولاریسم نیز تایید صلاحیت نمیشوند، این سوال را در اذهان عمومی متبادر میکند که اصولا سکولار در فضای سیاسی ایران به چه کسانی اطلاق میشود و آیا احزابی با این تابلو وارد انتخابات خواهند شد.
محسن آرمین، سخنگوی سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی در پاسخ به این سوال میگوید: «در آستانۀ انتخابات از اعضای شورای نگهبان که باید به قانون اساسی و نظام حقوقی کشور اشراف داشته باشند، انتظار میرود سنجیده و حقوقی سخن بگویند.»
وی ادامه میدهد: «استفاده از واژههای کشدار که فینفسه میتواند تفاسیر مختلفی را در برداشته باشد، در شأن اعضای شورای نگهبان که مسوولیت پاسداری و حفاظت از قانون اساسی و آرای مردم را دارد، نیست.»
این عضو سازمان مجاهدین میگوید: «من نمیدانم اساسا آقای کعبی ورود محققانهای در تعریف و تبیین چنین واژههایی دارند یا خیر؟ آقای کعبی اساسا میداند که معنی سکولار چیست و این که این واژه تعاریف مختلفی دارد؟»
آرمین در ادامه میافزاید: «براساس یک اصل حقوقی ما نمیتوانیم در مقام محدود کردن حقوق افراد حرکت کنیم.»
وی ادامه میدهد: «در مقام محدود کردن حقوق افراد، بر مبنای اصل حقوقی آن جایی که میخواهیم حقوق افراد را به استناد قانون محدود کنیم قطعا برداشت ما از قانون نمیتواند موسع باشد.»
آرمین با تاکید بر این که اصل بر این است که افراد صاحب حق هستند با اشاره به مادۀ 28 قانون انتخابات میگوید: «نه تنها نمیتوانیم واژههای تفسیرپذیر و کشدار نظیر سکولاریسم را وارد این مادۀ قانونی کنیم بلکه باید از واژههایی که در این ماده به کار رفته برداشتی داشته باشیم که حتیالمقدور و تا جایی که ممکن است افراد بتوانند از حقوق مسلم قانونی خود برخوردار شوند.»
در همین حال هادی قابل، دیگر فعال سیاسی نیز با بیان این که «یکی از مشکلات اصلی ما چند پهلو بودن قوانین است» به «سرمایه» میگوید: «در بعضی از قوانین واژههایی به کار میرود که چند پهلوست و یا تفسیر موسع دارد، مثل سکولار. در این جا باید قانونگذار حد و مرز را مشخص میکرد که این اتفاق نیفتاده است.»
این عضو جبهۀ مشارکت در بیان مفهوم سکولاریسم میگوید: «دین را نباید ابزار قدرت قرارداد، این معنای سکولاریسم است.»
وی ادامه میدهد: «سکولار در فرهنگ رایج سیاسی تعریف خاص خود را دارد، که نباید از آن به عنوان مستمسکی برای ردصلاحیتها استفاده شود.»
این عضو مشارکت با تاکید بر این که «این واژهها چند پهلو بوده و دارای بار معنای وسیعی هستند که باید حد و مرز آن در بستر قانون مشخص شود»، میگوید: «ورود برخی از این واژهها در قانون انتخابات برای ردصلاحیتهای آینده است.»
هرچند سیدرضا اکرمی، عضو جامعۀ روحانیت مبارز نظر دیگری دارد. وی در عین این که صحبتهای کعبی را تایید میکند به «سرمایه» میگوید: «کسانی که میخواهند نامزد شوند باید قانون اساسی و مبانی اسلام را قبول داشته باشند و گرنه مسایل فکری و نظری در عین این که محترم هستند، در محل قانونگذاری و مجلس جایگاه مناسبی ندارند و نباید صاحبان آن در مجلس حضور یابند.»
اکرمی در ادامه اصل سه قانون اساسی را مورد توجه قرار داده و میافزاید: «کسانی که مبانی اسلام و قانون اساسی را قبول ندارند با حفظ احترام برای عقیدۀ آنها، نباید چنین افرادی در مقر تصمیمگیری کشور حضور داشته باشند.»
وی میافزاید: «سکولاریسم هم تعریف دارد و هم تطبیق آن با قانون مشخص است. فردی که مبانی دینی را نه در فکر و نه در عمل قبول ندارد، سکولار است.» وی ادامه میدهد: «فردی که در طول 28 سال عمر انقلاب در انتخابات شرکت نکرده و حضوری در مراسمهای ملی و مذهبی کشور نداشته، مشخص است که سکولار است و چنین فردی نمیتواند در کانون قانونگذاری حضور داشته باشد.»
این اظهارات اکرمی درحالی است که هادی قابل نیز در پاسخ به این سوال که «سکولارها چه کسانی هستند که نباید انتظار تایید صلاحیت داشته باشند»، میگوید: «تمام کسانی که در گروههای سیاسی شناخته شده و شناسنامهدار فعالیت میکنند، به دلیل این که مرامنامه واساسنامه آنها در وزارت کشور به ثبت رسیده است و مشخص شده که فلان حزب و گروه و یا اعضای آن براساس اساسنامۀ خود سکولار نیستند، نمیتوان آن حزب و گروه را به سکولاریسم و یا لائیسم متهم کرد.»
وی ادامه میدهد: «بنابراین سکولار واقعی در کشور، اصلا در انتخابات شرکت نمیکند و پای صندوقهای رای هم حاضر نمیشود.»
به گفتۀ قابل، به عنوان مثال اگر کسانی که در تفکر خود پایبند به مارکسیسم باشند، در فعالیتهای اجتماعی و سیاسی شرکت نمیکنند و معلوم است که اگر این افراد نامزد شوند، میتوان آنها را رد کرد اما شورا کسانی را رد میکند که مشخص است این افراد از کدام حزب و گروه و با چه گرایشی بوده و در حال فعالیت در عرصههای مختلف هستند.»
در نهایت اما سیدرضا اکرمی میگوید: «مردم خودشان اهل تشخیص هستند و به هرکسی که نامزد شده باشد، رای نمیدهند. براساس قانون، عمل افراد باید مطابق با مبانی اسلام باشد و این نکته را نباید فراموش کرد که ما باید افراد را با قانون و مبانی تطبیق دهیم نه مبانی و قانون را با افراد.»
با این حال اگرچه حامیان تفکر حاکم بر شورای نگهبان، سخنان اخیر کعبی را تایید میکنند، معتقدند که مروجان سکولاریسم نباید تایید صلاحیت شده و افراد باید التزام عملیشان به مبانی اسلام و قانون اساسی و ولایت فقیه احراز شود؛ برخی دیگر از فعالان سیاسی معتقدند که برخی از این اظهارنظرها در خصوص مواد قانونی، اظهارنظرهای شخصی و سلیقهای است که میتواند مستمسک دیگری باشد، برای این که شورای نگهبان ردصلاحیتهای خود را توجیه کند. توجه به همین مساله و اظهارنظرهاست که اصلاحطلبانی چون خاتمی و کروبی را بر آن داشته تا با رایزنی با چهرههای نظام سعی کنند نگرانی اصلاحطلبان را در این زمینه کاهش دهند. به طوری که سخنگوی حزب اعتماد ملی با اشاره به ملاقات سیدمحمد خاتمی در هفتۀ گذشته با مسئولان عالی نظام، خاطر نشان کرد: «در جلسۀ اخیر شورای مرکزی حزب اعتماد ملی مهدی کروبی با اشاره به این ملاقات اظهار امیدواری کرد که «انتخابات مجلس هشتم به نحوی رقم بخورد که منجر به آبروی نظام شود.»
اسماعیل گرامیمقدم در گفتوگو با ایسنا با اشاره به جلسۀ شورای مرکزی حزب اعتماد ملی خاطر نشان کرد: «در این جلسه مهدی کروبی دبیرکل، بحث سلامت انتخابات را مدنظر قرار داده و تاکید کرد که حزب اعتماد ملی به حفظ سلامت انتخابات کمک خواهد کرد.»
وی با اشاره به تاکید دبیرکل حزب متبوعش نسبت به فعالیت مثبت دستگاه اجرایی، وزارت کشور و شورای نگهبان برای حفظ سلامت انتخابات اضافه کرد: «کروبی در این جلسه دربارۀ بحث صلاحیتها به فرمایشات مقام معظم رهبری در این زمینه تاکید کرد.»
سخنگوی حزب اعتماد ملی همچنین از قول دبیرکل این حزب خاطرنشان کرد: «اگر قرار است که انتخابات ماشینی هم برگزار شود، باید سلامت انتخابات به نسبت سرعت در اولویت باشد.»
هدایت آقایی نیز با بیان این که «ما احساس میکنیم روز به روز با تصمیمگیریهای یک طرفه نسبت به مسایل داخلی و انتخابات، دایره و ظرفیت فعالیت سیاسی در کشور تنگتر میشود»، افزود: «این مساله باعث شده که عدۀ زیادی از فعالان سیاسی رغبتی برای فعالیت در انتخابات نداشته باشند و این جای نگرانی دارد؛ چرا که مشروعیت سیاسی ما به حضور فعالان سیاسی و چهرههای موجه جناح اصلاحطلب در صحنه است، بنابراین اگر آنها دلسرد شده و در صحنه حضور نداشته باشند، قطعا کشور هزینۀ سنگینی را خواهد پرداخت.»
با این حال اصلاحطلبان با عنایت به رایزنیهای خود در خصوص بررسی صلاحیتها، فعالیتهای انتخاباتی خود را پیگیری میکنند اما قصد دارند تا برای رفع نگرانی خود در خصوص تایید صلاحیتها به دنبال یک راهکار باشند.