بحران در روابط واشنگتن ـ مسکو بر سر استقرار سپر دفاع موشکی آمریکا در اروپای شرقی فعلاً و در نقطه اوج، آرام گرفته است. ماجرای روز 22 ژانویه، سالجاری میلادی هنگامی آغاز شد که کاخ سفید اعلام کرد قصد دارد با استقرار سیستم رهگیر موشک در لهستان و تاسیسات راداری در جمهوری چک، با تهدید موشکی کشورهایی نظیر ایران و کرهشمالی مقابله کند. سران کرملین از همان ابتدا با نصب این تاسیسات در همسایگی روسیه بهشدت مخالفت کردند و آن را تهدیدی برای امنیت کشورشان به حساب آوردند. ولادیمیر پوتین، رئیسجمهوری و سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه هم نسبت به احتمال آغاز مجدد جنگ سرد و مسابقه تسلیحاتی جدید سخن گفتند اما روسها به حرف اکتفا نکردند و پوتین در سخنرانی سالانهاش خروج روسیه را از یک پیمان مهم کنترل تسلیحاتی اعلام کرد.
علاوهبر این در روزهای اوجگیری تنش، روسیه ضمن تهدید به نشانهگیری دوباره موشکهایش به سمت اروپا، یک موشک بالستیک جدید چند کلاهکی را با موفقیت آزمایش کرد که به گفته سرگئی ایوانف، معاون اول نخستوزیر روسیه «میتواند بر هر نوع سیستم دفاع موشکی غلبه کند» جنگ لفظی بهحدی شدید شد که کاندولیزا رایس و رابرت گیتس وزرای خارجه و دفاع آمریکا مجبور شدند با انتشار مقالهای مشترک در روزنامه دیلیتلگراف 26 آوریل اعلام کنند که «سیستمی اینچنین محدود برای مقابله با دشمنی فرضی با زرادخانهای کوچک طراحی شده که قصد دارد از مردم ما باج بگیرد و به هرجومرج دامن بزند.» رایس پیشتر هراس روسیه از این سیستم را «مضحک» قلمداد کرده بود. مقامات ایرانی هم بیکار ننشستند و علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی استقرار این سیستم به بهانه تهدید ایران را «جوک سال» توصیف کرد. او گفت «سخت است که باور کنیم مقامات آمریکایی نمیدانند موشکهای ایرانی به اروپا نمیرسند.»
پیشنهاد آرامشبخش
اما در اجلاس اخیر سران هشت کشور صنعتی و در شرایطی که تنش میان آمریکا و روسیه به اوج خود رسیده بود، پیشنهاد غیرمنتظره پوتین مبنیبر استفاده مشترک دو کشور از پایگاه راداری در خاک جمهوری آذربایجان که در اجاره روسهاست، اوضاع را آرام کرد. بوش هم اعلام کرده که متخصصان روسی و آمریکایی به زودی برای بررسی طرحهای طرف مقابل با یکدیگر ملاقات خواهند کرد تا سیستمهایی طراحی شوند که «از همه ما در برابر تهدیدات واقعی قرن 21 محافظت کنند.» اکنون باید منتظر روزهای اول و دوم جولای ماند تا دید مذاکرات خصوصی روسای جمهوری دو کشور در دیدار پوتین از اقامتگاه خانوادگی بوش پدر در کنبانکپورت (Kennebunkport) به کجا میانجامد اما این سپر دردسرساز چگونه کار میکند و برای مقابله با چه موشکهایی طرحریزی شده است؟
سیستمی که هنوز ناقص است
اگر آمریکا بتواند حرف خود را به کرسی بنشاند و سپر دفاع موشکیاش را در اروپای شرقی مستقر کند، سیستمی را کامل خواهد کرد که در حال حاضر در ایالات متحده، گرینلند و بریتانیا مستقر است. 10 رهگیر در منطقهای به بزرگی یک زمین فوتبال در لهستان مستقر خواهند شد و اهداف را در ارتفاع بسیار بالا و از طریق فقط «برخورد صرف» منفجر خواهند کرد. قطعات یک سیستم راداری هم که پیش از این در اقیانوس آرام جنوبی مستقر بود، پیاده شده تا به جمهوری چک انتقال یابد. رهگیرها و رادار احتمالا به یک رادار هشداردهنده در منطقه قفقاز مرتبط خواهند شد. سیستم سپر موشکی آمریکا برای مقابله با موشکهای بالستیک یا قارهپیمایی طراحی شده که بیش از 5 هزار کیلومتر (3100 مایل) برد دارند. تاسیسات زمینی این سیستم فعلا شامل 8 رهگیر در آلاسکا و 2تای دیگر در کالیفرنیاست. در خارج از خاک آمریکا هم پایگاههای راداری در «فلائینگ دیلز» (Fylingdales) بریتانیا و تولی Thule در گرینلند ـ قلمرو کشور دانمارک ـ واقع شدهاند. مقامات رسمی هزینه نهایی استقرار این تاسیسات در خاک اروپا را بین یک میلیارد و 600 میلیون تا 2 میلیارد و 500 میلیون دلار تخمین میزنند. قرار است سال آینده ساخت تاسیسات آغاز شود و اولین گروه از رهگیرها سال 2011 قابل استفاده خواهند بود. واشنگتن امیدوار است در سال 2013 سیستم به صورت کامل شروع به کار کند.