مریم جمشیدی
گروه سیاسی: ناهماهنگی مسوولان بلندپایه ایرانی یکبار دیگر آنان را به تکاپو انداخت تا سعی در توضیح و تفسیر خبری کنند که چند روز پیش توسط رسانههای غربی منتشر شد. روز گذشته سیدمحمدعلی حسینی سخنگوی وزارت خارجه مهمترین بخش نشست مطبوعاتیاش را به موضوعی اختصاص داد که مدتها است به مناقشه ایران و غرب بدل شده و روند حل مهمترین پرونده هستهیی را کند کرده است. ادامه فعالیتهای مربوط به غنیسازی اورانیوم در تاسیسات اتمی یا پذیرش تعلیق آن موضوع مهمی است که مسیر دیپلماتیک برنامه هستهیی ایران را با بنبست مواجه کرده، به گونهیی که حل آن از کشمکش بر سر یک مساله فنی فراتر رفته و جنبه حیثیتی برای کشورهای درگیر با آن، پیدا کرده است. دیروز خبرنگاران اولین سوالهای خود از حسینی را به اظهارات علی لاریجانی دبیر شورای عالی امنیت ملی کشور اختصاص دادند که اخیراً در گفتوگو با هفتهنامه آلمانی فوکوس اظهار کرده بود.
این هفتهنامه با اشاره به بحث پذیرش تعلیق غنیسازی به نقل از لاریجانی نوشته بود: این امکان وجود دارد که زمانی دولت جمهوری اسلامی ایران تصمیم به تعلیق غنیسازی اورانیوم بگیرد. غنیسازی اورانیوم نقطه توقف مذاکرات هستهیی ایران با سه کشور اروپایی است که عدم پذیرش آن از سوی تهران بعد از راهاندازی دوباره تاسیسات نطنز از دو سال پیش تاکنون، باعث شده تا دو قطعنامه از سوی شورای امنیت سازمان ملل علیه کشور تصویب و صادر شود. در نتیجه این قطعنامهها، تحریمهای گسترده اقتصادی از سوی کشورهای غربی اعمال شد و این در حالی است که آمریکا به همراه متحدان اروپاییاش رایزنیهای مقدماتی مربوط به سومین قطعنامه را نیز آغاز کرده است.
غرب معتقد است که ایران در صورت غنیسازی اورانیوم با غلظت بسیار بالا و حجم گسترده، امکان تولید تسلیحات اتمی را به دست میآورد و ایران نیز بارها بر صلحآمیز بودن فعالیتهای هستهییاش تاکید کرده و آن را در راستای چارچوب قوانین آژانس انرژی اتمی اعلام میدارد. همچنین مسوولان کشورمان با اشاره به اهداف مسالمتآمیز خود، تاکید میکنند که تحت هیچ عنوان حاضر به دست کشیدن از این حق نیستند. در این میان اما طی یکی، دو ماه گذشته پرونده هستهیی ایران، روندی مثبت یافته به گونهیی که دور جدیدی از مذاکرات لاریجانی با خاویر سولانا نماینده سه کشور اروپایی انگلیس، فرانسه و آلمان به راه افتاده است و در عین حال ایران همکاری همهجانبه خود را با آژانس از سرگرفته تا در خلال این گفتوگوها به تمام سوالات پاسخ داده نشدهیی که همواره البرادعی مدیرکل آژانس در گزارشهای خود از آنها به عنوان نقاط ابهامآمیز ذکر میکند، پاسخ دهد.
بررسی پیشنهاد تایماوت که البرادعی آن را راهحل مناسبی برای خروج از بنبست به وجود آمده میداند، نیز در این میان مطرح شده است. اظهارات مسوولان هستهیی ایران مبنی بر قابل بررسی بودن پیشنهادهای ارائه شده گمانهزنیهای متعددی را درباره پذیرش آن با اعمال تغییراتی در محتوای پیشنهاد، درپی داشته است. در چنین شرایطی هفتهنامه فوکوس به نقل از لاریجانی از امکان قبول تعلیق برای انجام مذاکرات خبر میدهد و در عین حال میافزاید که تعلیق غنیسازی به عنوان نتیجه مذاکرات قابل قبول نیست. با این حال، انتشار چنین موضوعی بعد از آنکه افکار عمومی جهانی را معطوف خود میکند به فاصله یک روز بعد با واکنش منفی سایر مقامات ایران مواجه شده و سخنگوی وزارت خارجه آن را تکذیب میکند و میگوید: من با آقای لاریجانی در اینباره صحبت کردم و مطلب نشریه فوکوس به صورت نامطلوب بازتاب یافته است. حسینی همچنین با اشاره به بخش دیگر سخنان دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران با این نشریه افزود: «همانطور که آقای لاریجانی در گفتوگو با فوکوس تاکید کرده، تعلیق غنیسازی به عنوان نتیجه مذاکرات قابل پذیرش نیست. اگر اظهارات لاریجانی درباره پذیرش تعلیق آنجا که میگوید «این تصمیمی تغییرناپذیر نیست» را بازتاب نامطلوب بدانیم که احتمال ترجمه ناصحیح در این رابطه وجود دارد، سخنان دیگر مقامات عالیرتبه کشور که تکذیب یا اصلاح میشود، دیگر مشمول چنین توضیحی نمیشود و اینگونه توجیهات را درباره آن نمیتوان به کار برد. بدین شکل که محمدعلی حسینی بخشی از اظهارات هاشمی رفسنجانی رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام را تلویحاً نادرست و خلاف واقع اعلام میکند.
هاشمی رفسنجانی هفته گذشته در جمع دانشگاهیان رودهن شرایط فعلی کشور را ویژه توصیف کرده بود. با وجود این سخنگوی وزارت خارجه مسائل مطرح شده را نظری دانست و منکر ویژه بودن شرایط کشور در زمینههای هستهیی و... شد. وی همهچیز را عادی دانست و گفت: شرایط ویژهیی وجود ندارد و باید دید کسانی که در این خصوص نظر میدهند از چه بعدی به آن وارد میشوند. با کنار هم قرار دادن اظهارات سه مسوول و مقام عالیرتبه و تصحیحاتی که درباره آن اعمال میشود به نظر میرسد که یا یک ناهماهنگی بین مقامات کشور وجود دارد یا اینکه سنجشی در گفتن اظهارات صورت نمیگیرد. این امر هم در مسائل داخلی و هم در عرصه سیاست خارجی به چشم میخورد که تبعات آن در زمینه سیاست خارجی با توجه به شرایط فعلی کشور که در آن قرار داریم به مراتب بیشتر است. کمبود کادر فعال و آگاه به امور سیاست خارجی در دستگاهها، آماتور بودن آنان، نبود آموزشهای دیپلماتیک و... از جمله عواملی است که موجب پدیدار شدن ناهماهنگی مسوولان یک کشور میشود ولی اگر به جایگاه مقامات ذکر شده و وزن آنان در حکومت نگاهی بیندازیم، درمییابیم که گزینههای ذکر شده نمیتواند دلیل یکسان نبودن مواضع و بیانات سیاستمداران ایران باشد.
از اینرو، به نظر میرسد بیش از هر چیز، آنچه دولتمردان کشور را به تکذیب یا توضیح سخنان یکدیگر وامیدارد ناهماهنگی است که میتواند ناشی از دور بودن چهرهها از یکدیگر به علت متفاوت بودن پایگاه حزبی و تعلیق فکریشان باشد یا آنکه هیچ اقدام سازمان یافتهیی جهت هماهنگی مسوولان صورت نمیگیرد. البته دلایل دیگری را هم میتوان برای این اتفاق نادر در دنیا و وافر در ایران متصور بود. نمونه دیگر آن، آزادی پانزده ملوان بریتانیایی به اسارت گرفته شده از سوی ایران در آبهای خلیج فارس است. آن هنگام که علی لاریجانی در بغداد در کنفرانسی داشت درباره وضعیت ملوانها سخن میگفت و این در حالی بود که همزمان خبر آزادی ملوانها روی خروجی خبرگزاریها مخابره میشد و در آن موقع خبرنگاری خطاب به لاریجانی گفت: شما درباره بازداشت پانزده ملوان صحبت میکنید در حالی که محمود احمدینژاد رئیسجمهورتان دستور آزادی آنها را صادر کرده است.