سارا معصومی
بحران در خاورمیانه، رئیسجمهور ایالات متحده را نیز به ارائه راهکاری برای آرامتر شدن اوضاع در این منطقه واداشته است. اینبار جورج بوش نیز از صلح سخن میگوید. او که سابقه دوستی دیرینهاش با مقامات اسرائیل بر بسیاری از جلسات تلاش برای برقرای صلح میان اسرائیل و فلسطین سایه افکنده بود، اینبار و پس از فروپاشی دولت وحدت ملی نیز سرسختانه برای برگزاری کنفرانس صلح خاورمیانه تلاش میکند. براساس طرح ایالات متحده، تا اواخر سال جاری کنفرانس صلحی تشکیل خواهد شد که علاوهبر اسرائیل و فلسطین، نمایندگانی از ایالات متحده و چند کشور عربی نیز در آن حضور خواهند داشت.
البته براساس طرح بوش، منظور از دولت فلسطین نمایندگانی از تشکیلات خودگردان است. پس از فروپاشی دولت وحدت ملی در فلسطین و جدایی حماس و فتح از یکدیگر کاخ سفید موجی از کمکهای بینالمللی را راهی فلسطین کرد. اکنون نیز بوش، کاندولیزا رایس را راهی این کنفرانس خواهد کرد تا طرح جدید این کشور برای بازگرداندن آرامش به خاورمیانه را هدایت کند.
بوش که در کاخ سفید سخن میگفت تنها به طرح خود برای عادیسازی روابط فلسطین و اسرائیل اشاره نکرد، بلکه از اختصاص بودجه 190 میلیون دلاری به تشکیلات خودگردان فلسطین نیز سخن گفت.
جنبش فتح به رهبری محمود عباس اخیرا و به دنبال درگیریها در نوار غزه، کنترل این منطقه را به حماس واگذار کرد. حماس نیز در اولین واکنش به طرح بوش برای تشکیل کنفرانس صلح بینالمللی، آن را رد کرد. رئیسجمهور ایالات متحده بر این باور است که گروه چهارگانه صلح خاورمیانه که شامل ایالات متحده، روسیه، سازمان ملل و اتحادیه اروپا است میتواند در بازگرداندن آرامش به خاورمیانه نقش بسزایی ایفا کند.
بوش در این خصوص گفت: ما میتوانیم به دولت محمود عباس کمک کنیم تا به جهانیان بفهماند که دولت فلسطین به دنبال صلح است و نه مخل آن. به وی کمک کنیم به فلسطینیها بیاموزد که رد هرگونه خشونت تنها راه برای دستیابی به صلح و زندگی در امنیت و آرامش است.
بوش همچنان از کشورهای کمککننده عربی نظیر عربستان سعودی، اردن و مصر نیز خواست که به برقراری صلح در خاورمیانه کمک کنند.
بوش در سخنان خود اعلام کرد که دولت و مردم فلسطین باید هرچه سریعتر مسیر خود را مشخص کنند. وی در ادامه افزود: فلسطینیها میتوانند یا با قرار گرفتن در مسیر عباس سرزمین خود را بهدست آورند و یا با همراهی با حماس و خشونتطلبان فلسطینی رویای استقلال را برای همیشه فراموش کنند. وی در حالی برای برگزاری کنفرانس صلح بینالمللی تلاش میکند که بسیاری از کارشناسان بر این باورند که دولت محمود عباس همچنان ضعیف است. هرچه محمود عباس بیشتر در مسیر از پیش تعیین شده غرب و ایالات متحده قدم بردارد، محبوبیت وی در میان فلسطینیان کمتر خواهد شد. با این وجود، محمود عباس بیتوجه به تغییر جهت افکار عمومی برخلاف خود سرسختانه از مذاکره و مصالحه با اسرائیل سخن میگوید. مقامات اسرائیل نیز ادعا میکنند برای مذاکره بر سر برخی مسائل امنیتی آمادگی داشته اما بحث بر سر مسائل اساسی را باید به زمانی دیگر موکول کرد. دولت ایهود اولمرت در اقدامی نمادین برای اعلام حمایت از دولت محمود عباس اعلام کرد که 250 زندانی فلسطینی را آزاد خواهد کرد، اقدامی که بهزعم آمریکا و اسرائیل، منجر به تقویت موضع دولت محمود عباس خواهد شد.
طرح بوش؛ کمی دیر، کمی خطرناک
سخنان بوش در خصوص برگزاری کنفرانس صلح بینالمللی برای بازگرداندن آرامش به منطقه، کارشناسان خاورمیانه را به واکنش در این زمینه واداشت. بسیاری از کارشناسان بر این باورند که این طرح میتواند بحران در خاورمیانه را به حداقل برساند. برخی کارشناسان اما بر این باورند که بوش کمی دیر به فکر ارائه چنین راهکاری برای پایان دادن به بحران خاورمیانه افتاد، طرحی که نهتنها چندان دندانگیر نیست بلکه خطرناک نیز هست. کارشناسان سیاسی بر این باورند که شرط و شروط این طرح برای بازگرداندن آرامش به خاورمیانه بسیار زیاد است.
طرح بوش به دنبال تقویت فتح است و انزوای حماس. طرحی که حماس را همچنان در حاشیه نگاه داشته و ساکنان غزه را نیز در آتش سیاستهای آمریکا میسوزاند.
بوش در این سخنرانی نیز اعلام کرد کمکهای اقتصادی 200 میلیون دلاری خود را راهی فلسطین خواهد کرد. البته کاخ سفید پیش از این نیز اعلام کرده بود کمکهای بشردوستانه خود به ساکنان نوار غزه را قطع نخواهد کرد.
بوش در این سخنان بار دیگر تاکید کرد دعوا میان ساکنان غزه و کرانه باختری مشاجره بر سر تندروی و میانهروی است. بوش اقدام حماس در بیرون راندن طرفداران فتح از نوار غزه را نمونه بارز خشونتطلبی این گروه دانست.
بوش در این سخنرانی برای چندمینبار از اسرائیل خواست که به گسترش شهرکهای یهودینشین پایان دهد. وی در این خصوص گفت: اسرائیل باید در مسیری گام بردارد که نه امنیت خود را در معرض خطر قرار داده و نه از مواضع خود عقبنشینی کند.
برخی کارشناسان بینالمللی بر این باورند که سخنان بوش در واقع نمونه بارز بیتوجهی وی به شرایط حاکم بر نوار غزه است؛ شرایطی که محبوبیت محمود عباس را از زمان روی کار آمدن در ژانویه 2005 به شدت کاهش داده است.
بوش، رئیسجمهوری وقتنشناس
جیمز زوگبی که ریاست موسسه آمریکاییهای عربتبار را بر عهده دارد، در این خصوص میگوید: طرح بوش نهتنها بسیار مختصر و مفید بلکه بسیار خطرناک است.
ایالات متحده نتوانست در نخستین ماههای روی کار آمدن عباس و زمانی که وی بر قله محبوبیت ایستاده بود با چنین راهکارهایی کاری از پیش ببرد، پس چگونه در شرایط فعلی منتظر به ثمر نشستن تلاشهای خود است؟ ایالات متحده در سالهای پایانی حکومت آریل شارون و نخستین سالهای روی کار آمدن ایهود اولمرت، تمامی فرصتها را بر باد داد.
زوگبی در ادامه میافزاید: آمریکا در شرایطی طرح صلح خود را ارائه میدهد که جامعه فلسطین دو پاره شده است. آمریکا در شرایطی که میتوانست صلح را در خاورمیانه با هزینههای کمتر برقرار کند، به دنبال صلح نبود اما اکنون که برقراری صلح در این منطقه بسیار پرهزینهتر از پیش شده است، بوش از برقرای صلح سخن میگوید.
در این میان مشاور کاندولیزا رایس در امور خاورمیانه بر این باور است که ریاست جمهوری محمود عباس و نخستوزیری سالم فیاض، دولت فعلی فلسطین را به بهترین دولت از سال 1994 تاکنون تبدیل کرده است، دولتی که مصالحه با آن بسیار آسان است.
کارشناسان خاورمیانه بر این باورند که بوش نهتنها طرح نزدیکی حماس و فتح را در سر نمیپروراند بلکه به دنبال تعمیق شکاف میان دو بلوک قدرت در فلسطین است.