محمدمهدی غفاری
ژنرالهای حاکم بر میانمار بمدت یک سال دیگر، بازداشت خانم «اوآنگ سان سوکی» رهبر جنبش دموکراسی را تمدید کردند. خانم سوکی از 1989 میلادی به مدت 16 سال بدون اسلحه با سیاستهای میلیتارسیتی و روشهای غیر دموکراتیک ژنرالهای حاکم بر میانمار ـ که از سال 1962 تاکنون بر اریکه قدرت نشستند ـ در حال مبارزه است؛ مبارزهای که گفته میشود عمدتاً از فلسفه عدم خشونت (مبارزه منفی) «نهرو» از رهبران استقلال هند سرچشمه گرفته، اما در فرآیند تکاملی خود از برخی تحولات، آسیبها و بدهبستانهای سیاسی پشت پرده، مصون نمانده است.
خانم سوکی رهبر جنبش دموکراسی میانمار به عنوان دریافتکننده جایزه صلح نوبل و برنده انتخابات سراسری و چند حزبی سال 1991 میلادی، 10 سال از 16 سال عمر مبارزات سیاسی خود را در حبس و بازداشت خانگی سپری کرد. برخی آگاهان سیاسی معتقدند 10 سال بازداشت خانگی سوکی تاثیر بسیاری در (بر هم خوردن) معادلات داخلی حکومت نظامیان داشته است.
تاثیر این مدت بازداشت خانگی را میتوان در رها و یا جدا شدن، «یک اسب از سه اسب سورتمه» حاکمیت نظامیان در میانمار دانست. هنگامی که ژنرال «تان شوه» رهبر نظامی و ژنرال «مونگ آیه»، ژنرال «خین نیونت» را در اکتبر سال 2004 میلادی به بهانه اختلاس مالی از قدرت ساقط کردند، به تمام دستگاهها و نهادهای حکومتی که خین نیونت ـ ابتدا به عنوان رئیس کل اطلاعات ارتش و سپس نخستوزیر ـ تحت کنترل خود داشت، حمله کردند. از سازمان اطلاعات ارتش گرفته تا پلیس و سرویسهای مهاجرت و گمرکات کشور از سوی عوامل دو ژنرال همدست مذکور به طور کامل پاکسازی شد.
گفتنی است از زمان به قدرت رسیدن «ژنرال ینه وین» دیکتاتوری که بین سالهای 1962 تا 1988 میلادی در میانمار حکومت میکرد، چنین تسویهای بیسابقه بوده است. اگرچه خین نیونت حاضر به تقسیم قدرت با اپوزیسیون نبود، اما مهمترین وجه تمایزش با ژنرال تان شوه و مونگ آیه، بیشتر در مهارت و قابلیتش در امر مذاکره با مخالفان دولت و جامعه بینالمللی بوده است.
خین نیونت به عنوان طراح «نقشه راه» که از این طریق میتوانست انتخابات آزاد و سالم با شرکت همه احزاب و گروههای قومی و مذهبی برگزار کند که در نهایت به وفاق و آشتی ملی میانجامید، علی القاعده محبوب جامعه میانمار میشد و برنامههایش به عنوان فردی که وجهه ملی داشت، در کانون توجه افکار عمومی میانمار قرار میگرفت. در حالی که ژنرال تان شوه به دنبال آن تصفیه سیاسی و در مرحلهای از تسخیر قدرت مطقهاش، توانست روی خدمات و قدرت بیشائبه فرمانده کل قوای خود یعنی ژنرال مونگ آیه، رقیب جدی و سرسخت ژنرال خین نیونت حساب ویژه باز کند.
تان شوه اکنون با دور نگه داشتن اپوزیسیون دموکراتیک و مشخصاً خانم سان سوکی از صحنه سیاسی (البته برای مدتی نامعلوم)، مجبور به نشان دادن یک چهره مردمی از خود است. او سعی میکند گروههای سیاسی، اقلیتهای بومی و مذهبی را در جامعه میانمار جذب کند؛ سیاستی که قبلاً ژنرال خین نیونت جهت تحقق آشتی ملی اتخاذ کرده بود. گفتنی است، ژنرال تان شوه نیز تحت هیچ شرایطی حاضر به واگذاری قدرت و یا تقسیم قدرت به مخالفان نیست، زیرا اگر طیف دموکراسی خواه و طرفدار غرب در میانمار روی کار آید، موقعیت نظامیان بشدت تضعیف خواهد شد.
با وجود این، تان شوه با در پیش گرفتن سیاست جذب گروههای قومی، بومی و مذهبی درصدد تزیین ویترینی است که دموکراتیک جلوه کند. در حالی که مخالفان سیاسی حاکمان نظامی میانمار، تزیین ویترین مورد نظر ژنرال را کاذب و صرفاً عوامفریبانه ارزیابی میکنند.
تمدید یکساله بازداشت خانگی خانم سان سوکی رهبر جنبش دموکراسی در میانمار زمانی انجام گرفت که تنها چند هفته به از سرگیری مجمع ملی میانمار جهت تدوین پیشنویس قانون اساسی زمان باقی نمانده است. مخالفان میگویند نمایندگان دستچین شدهای در این مجمع حضور خواهند یافت تا این پیشنویس را تهیه کنند تا از این طریق، بخشی از «نقشه راه» برای برقراری مردمسالاری عملی شود. از دید مخالفان، از جمله خانم سوکی، این اقدام نظامیان میانمار نقض آشکار حقوق بشر و نادیده گرفتن عدالت اجتماعی است.
این واقعیت را نیز نباید نادیده گرفت که اعلام حمایت آمریکا از خانم سوکی در واقع باعث شده است تا نظامیان، سوکی را به عنوان عامل غرب بدانند و به همین دلیل، وی را تحت فشار قرار دهند. افکار عمومی جهان نیز معتقد است عملکرد دولت آمریکا در حمله نظامی به عراق و افغانستان، نشان داده که غرب و آمریکا خواهان دموکراسی نیستند و دفاع آنها از حقوق بشر تنها در حد یک لاف سیاسی است.
بیشک، نظامیان میانمار نیز با استفاده از اینگونه اقدامات آمریکا در جهت خنثی کردن مبارزات خانم سوکی اقدام میکنند، در عین حال، نظامیان حاکم بر میانمار در عرصه روابط منطقهای تلاش میکنند با تکیه بر چین و کمک گرفتن از این کشور، فشارهای بینالمللی از جمله آمریکا علیه خود را کاهش دهند. شاید بتوان گفت فشارهای مستمر آمریکا و اتحادیه اروپا کمترین تاثیری بر انزوای میانمار داشته است، ناشی از همین رویکرد نظامیان بوده است.
با این حال، ژنرالها از این منظر که کشورشان عضو اتحادیه «آ.سه.آن» است، ناگزیر به پذیرش دیدگاهها و سیاستهای این اتحادیه جهت تعدیل سیاستهای خود هستند، تردید وجود ندارد. اما تمدید یک سال دیگر حبس خانگی خانم سوکی از سوی نظامیان، گامی است که خود نظامیان در جهت انزوای میانمار برداشتند. مسلماً استقامت خانم سوکی که 16 سال بدون اسلحه با نظامیان جهت تحقق دموکراسی جنگیده است، میتواند نکته قابل اتکایی برای طیف آزادیخواه در جامعه میانمار باشد.