درافشانی
جنبش مقاومت اسلامی فلسطین (حماس) با در اختیار داشتن اکثریت کرسیهای نمایندگی مجلس قانونگذاری فلسطین امروز (شنبه) به عرصه فعالیت پارلمانی فلسطین گام میگذارد. برخلاف اولین دوره پارلمان فلسطین که جنبش فلسطینی فتح اکثریت مطلق کرسیهای آن را در غیاب حماس در اختیار داشت، این بار حماس خود را به عنوان اولین نیروی سیاسی مبارزه فلسطین در عرصه داخلی فلسطینیها معرفی کرده است. این در شرایطی است که از هنگام پیروزی حماس در انتخابات پارلمانی فلسطین، فشارهای سیاسی – تبلیغاتی شدیدی علیه حماس آغاز شده است.
محور اصلی فشارهای سیاسی که از سوی آمریکا، اسرائیل و اروپاییان صورت میگیرد،تغییر مشی حماس و گام برداشتن این جنبش در راه شناسایی اسرائیل و پذیرش روند صلح بوده است. این در حالی است که رهبران حماس تغییر در اساسنامه حزبی خود را که خواستار برپایی کشور مستقل فلسطینی و رفع اشغالگری رژیم صهیونیستی، امکانناپذیر میدانند. به همین جهت، در گامهای اولیه فشار علیه حماس،موضوع قطع کمکهای اقتصادی آمریکا و اروپا به فلسطینیها مطرح شده است. در جدیدترین اقدامات در این زمینه، کنگره آمریکا با قطع کمک به فلسطینیها موافقت کرده است . حدود یک میلیارد دلار سالانه از سوی آمریکا و اروپا به طور مستقیم یا از طریق سازمان ملل در اختیار دولت خودگردان فلسطین قرار میگیرد. به این ترتیب، در اولین گام مجموعه اسرائیل،آمریکا و اروپا فشارهای خود را به « محمود عباس» « ابومازن» رئیس دولت خودگردان فلسطین برای در منگنه قرار دادن رهبران حماس وارد آوردهاند.
آمریکا و اسرائیل و در مرحله بعدی اروپا، امیدوارند که با ایجاد و تعمیق چالش داخلی میان رئیس دولت خودگردان فلسطین و جنبش فتح با رهبران حماس، موقعیت برتر حماسیها در عرصه سیاسی فلسطین را متزلزل کنند. آخرین تحرکات نمایندگان جنبش فتح در روزهای پایانی فعالیت پارلمان فلسطین حاکی از آن است که رویکرد جنبش فتح با حماس در جهت تعامل و هماندیشی و همکاری قرار ندارد. تصویب طرحی که به رئیس دولت خودگردان فلسطین اختیارات ویژهای از جمله تاسیس دادگاه قانون اساسی را میدهد، حاکی از رویارویی زود هنگام رهبران فتح با رقیب دیرین، یعنی حماس است . چرا که با تاسیس دادگاه قانون اساسی، رهبری فلسطینیها خواهد توانست با مصوبات پارلمان که مغایر با سیاستهای دولت خودگردان فلسطین باشد، مقابله و مخالفت کند.
به اعتقاد بسیاری از ناظران سیاسی، چنین اقداماتی از سوی فتح به معنای آن است که رهبری آن جنبش میخواهد این نکته اساسی را گوشزد نماید که با کلید فتح قفل دیپلماسی گشوده خواهد شد. در همین ارتباط «جبرئیل رجوب» مشاور امنیتی محمود عباس سه شرط را برای حضور و مشارکت جنبش فتح در دولت آینده فلسطین به ریاست حماس اعلام کرده است.
1- پذیرش راهحل دو کشور فلسطینی و اسرائیلی
2- تصویب موافقتنامههای امضا شده میان دولت خودگردان فلسطین و اسرائیل
3- تایید ابتکار صلح عربی
هرچند، بعید به نظر میرسد جنبش حماس در بدو امر تن به پذیرش این شرایط بدهد، اما همانگونه که برخی از اعضای رهبری جنبش فتح نیز تاکید دارند، پذیرش این شرایط در ظاهر نمیتواند به معنای پذیرش رسمیت اسرائیل تلقی شود.
در همین حال باید به دو موضوع دیگر اشاره داشت؛ اول، تحرک دیپلماتیک روسیه در دعوت حماس به مسکو برای مذاکره است و دوم تورهای دیپماتیک رهبران حماس به کشورهای منطقه خاورمیانه آنچه اهمیت دارد، توجه و حساسیت رهبری حماس به موقعیت دشوار و راه پر فراز و نشیبی است که در برابر ماشین دیپلماسی این جنبش قرار دارد.
فشارهای خارجی بخصوص از جانب اسرائیل، آمریکا و اروپا بر این محور استوار است که بسرعت، رهبران حماس را در یک بنبست و انزوای سیاسی قرار دهند.
به نظر میرسد در بعد داخلی نیز رهبران جنبش فتح با در نظر داشتن برخی محدودیتهای سیاسی جنبش فتح به مینگذاری در سه راه فعالیتهای سیاسی آشکار رهبران حماس در عرصه فلسطین مبادرت کردهاند. به همین لحاظ، میتوان به دو نکته تاکید و اشاره کرد:
الف – ادامه سیاست اصولگرایانه رهبران حماست و ارجحیت داشتن ارزشها بر ابزارهای سیاسی
ب – برخلاف نمونه اول، کنار گذاشتن رو دربایستی سیاسی و گام نهادن در مسیری متفاوت با گذشته روزها و هفتههای آینده بسرعت واقعیتهای پیرامونی جنبش حماس و تحولات فلسطین را آشکار خواهد کرد.