موج - افزایش شدید بهای نفت که در حال حاضر در حدود 75 دلار در هر بشکه معامله میشود و نسبت به چهار سال گذشته حدود سه برابر افزایش یافته است، در نتیجهء مسایل جغرافیایی، سیاسی و عوامل فنی است و انتظار نمیرود به زودی ناپدید شود.
تنشهای جغرافیایی سیاسی
در صدر این فهرست، مساله بین کشورهای غربی به ویژه ایالات متحدهء آمریکا و ایران بر سر تحقیقات هستهای تهران، در کنار ناآرامیها در نیجریه است. مدیر خطرهای احتمالی انرژی شرکت میتسوبیشی با اشاره به تاثیر شرایط ایران روی بهای نفت بیان داشت: «نااطمینانی بسیاری در مورد ایران وجود دارد و سلاح واقعی ایران نفت است و هنگامی که فشارها مشاهده میشود، آنها اقدامی را در این مورد انجام میدهند.»
ایران چهارمین کشور بزرگ تولیدکنندهء نفت در جهان محسوب میشود.
کارشناسان امنیتی نیز معتقدند: «در پی یک اختلاف، ایران میتواند تنگهء هرمز را که منطقهای برای صادرات نفت به ژاپن، ایالات متحدهء آمریکا و اروپای غربی است مسدود کند. هرگونه کاهش برای بازار سخت خواهد بود و موجب شده بسیاری از تولید کنندگان نفتی تولیدات خود را نزدیک به بالاترین ظرفیت خود برسانند.»
دومین مسالهء تنش زا، مسالهء نیجریه (جایی که چریکهای تجزیه طلب حملات خود را از ماه ژانویه روی صنعت نفت در منطقهء دلتای نیجر افزایش دادهاند) است که موجب شده شرکتها صادرات 6/2 میلیون بشکهای خود در روز را تا 20 درصد کاهش دهند.»
دو کشور ایران و نیجریه، دو عضو سازمان کشورهای صادرکنندهء نفت، اوپک هستند.
کارشناسان نفتی و اوپک، روی این مساله مکررائ تاکید داشتهاند و توفان کاترینای سال گذشتهء ایالات متحدهء آمریکا توجه بیشتری را روی ضعف بخش پالایشگاهی که به تنگنایی تبدیل شده، به خود جلب کرده است.
هیچ پالایشگاهی در 30 سال گذشته در اروپا و آمریکا ساخته نشده است و تجهیزات موجود نیز اغلب نیازمند تعمیرات اساسی است.
در صدر این مساله، برخی از پالایشگاهها نمی توانند به ذخیرهء نفت سنگین بپردازند. کمبود تولیدات پالایش شده مانند بنزین، سوخت گرمایی یا سوختهای دیزلی افزایش بهای نفت را به دنبال داشتهاند.
در ایالات متحدهء آمریکا، استانداردهای جدید محیطی موجب شده الکل اتیلیک به بنزین افزوده شود که پالایشگاهها نگران کمبود این سوخت نیز هستند.
وزارت انرژی آمریکا نیز اعلام کرده است: «ذخایر نفت این کشور طی هفتهء گذشته با 9/3 میلیون بشکه کاهش در روز به 9/207 میلیون بشکه رسیده است. عرضهء بنزین در شش هفتهء گذشته با 18 درصد کاهش روبهرو شده و نسبت به سال گذشته 9/1 درصد کمتر شده است.»
توسعهء اقتصادی همزمان در دو سال گذشته به ویژه در چین و ایالات متحدهء آمریکا افزایش مصرف نفت را به دنبال داشته است و انتظار میرود با رشد 9/4 درصدی پیشبینی شدهء اقتصاد جهانی از سوی صندوق بینالمللی پول، به رشد خود در سال جاری نیز ادامه دهد.
آژانس بینالمللی انرژی پیشبینی کرد: «تقاضای جهانی نفت امسال 8/1 درصد رشد خواهد داشت و به 1/85 میلیون بشکه در روز خواهد رسید.»
تولید کنندگان نفتی در پاسخگویی به افزایش تقاضا با مشکل روبهرو شدهاند. بسیاری از تولیدکنندگان تمامی تلاش خود را برای تولیدات اضافی انجام میدهند و تنها عربستان سعودی است که از ذخایر یدکی برخوردار است.
کمبود ذخایر یدکی، که مانند تکیه گاهی امن هنگام ایجاد اختلال در تولیدات در کشورهای مهم نفتی عمل میکند، به منبع بزرگی از نگرانی برای بازرگانان تبدیل شده است.