نبى الله ابراهیمى: کشورها عموماً براى ترفیع نقش ذاتى سیاست خارجى خویش در تلاشند تا با تاثیر پذیرى از تحولات منطقه اى و بین المللى و استفاده از رهیافت دیپلماسى نقش خود را در معادلات جهانى و منطقه اى بهبود بخشند. سفر شیخ حمد بن خلیفه آل ثانى امیر قطر به ایران در شرایطى صورت مى گیرد که کشور سخت درگیر بحران پرونده هسته اى است. لذا براى تحلیل این سفر ابتدا بایستى زمینه ها و تاریخچه و اهمیت روابط دو کشور را در زمینه هاى مختلف بررسى کنیم. روابط دیپلماتیک و سیاسى ایران و قطر از بدو استقلال قطر آغاز شد. همسایگى، اسلام به منزله دین مشترک، کشف نفت در قطر (دهه 1940 میلادى) و نیاز شدید به نیروى کار مهاجر، از عوامل مهم در برقرارى ارتباط میان قطر و ایران به شمار مى آید. در سال 1348 مذاکراتى بین نمایندگان ایران و قطر به منظور تعیین حدود فلات قاره دو کشور آغاز شد که به انعقاد موافقت نهایى تعیین حدود فلات قاره دو کشور انجامید. ایران از نخستین کشورهایى است که استقلال قطر در سال1971 را به رسمیت شناخت. مطبوعات قطر در آستانه پیروزى انقلاب اسلامى ایران، رژیم گذشته را محکوم کردند و امیر قطر پیام تبریکى براى امام خمینى (ره) ارسال کرد. در طول جنگ ایران و عراق، قطر به رغم موضع سیاسى تقریباً بى طرفانه، به منظور تحقق سیاست هاى شوراى همکارى خلیج فارس و فشارهاى عربستان، به کمک هاى مالى به عراق اقدام کرد. حمله عراق به کویت در سال 1990 از یک سو رشته اعتماد میان کشورهاى منطقه و عراق را از هم گسست و از سوى دیگر موجب گرم شدن مناسبات این کشورها، ازجمله قطر با ایران شد. بعد از جنگ دوم خلیج فارس در سال1991 قطر میزبان تعداد زیادى از نیروهاى آمریکایى شد که این خود رفته رفته روابط تهران- دوحه را با مشکلاتى مواجه ساخت که حمایت تلویحى قطر از ادعاهاى امارات درخصوص جزایر سه گانه ایرانى این روابط را بیش از پیش تحت الشعاع خود قرار داد. برگزارى کنفرانس کشورهاى اسلامى در سال 1997 و موقعیت ممتاز منطقه اى ایران در آن زمان و حمایت ایران از میزبانى دوحه براى برگزارى کنفرانس کشورهاى اسلامى در سال 2000 تا حد زیادى روابط دو کشور را بهبود بخشید. اما ملاک راستین مناسبات ایران و قطر توانایى دو کشور براى توافق در مورد بهره بردارى از بزرگ ترین میدان گاز طبیعى جهان است که در قلمرو دو کشور قرار دارد. میدان گازى پارس جنوبى ایران به میدان بزرگ گازى قطر (میدان شمالى قطر) متصل است و از همین رو بهره بردارى از گاز طبیعى این منطقه هم تعاملاتى جهت سرمایه گذارى هاى مشترک و هم اختلافاتى را به وجود خواهد آورد.
سفر امیر قطر به تهران در شرایط کنونى مى تواند بیانگر این امر باشد که دوحه درصدد است با دیپلماسى قطرى خود نقشى را در تنگناهاى منطقه اى ایفا کند. اگرچه دولت قطر کشور کوچکى به شمار مى آید ولى در سال هاى اخیر دوحه قلب برگزارى کنفرانس ها، کنگره ها و جلسات سیاسى، اقتصادى و فرهنگى در منطقه خاورمیانه به شمار مى آید. وجود شبکه عرب زبان الجزیره در این کشور که مورد حمایت آل ثانى است مى تواند موقعیت ممتازى را براى ایران در افکار عمومى جهان عرب برجاى بگذارد. سفر شیخ حمد به ایران در زمانى صورت مى گیرد که ایران در پى ایجاد خط لوله صلح (انتقال گاز به شبه قاره) تلاش مى کند و احتمالاً دولت قطر جهت پیوستن به این پروژه و یا رقابت با آن تلاش مى کند. پرونده هسته اى کشور مى تواند مهم ترین مذاکرات امیر قطر در تهران باشد. بالطبع شرایط پیچیده وضعیت ایران مى تواند منافع اقتصادى و تجارى این کشور امیرنشین را متضرر کند. البته ایران به دلیل نفوذ قطر در شوراى همکارى خلیج فارس و اتحادیه عرب به شدت از این سفر استقبال و بهره بردارى خواهد کرد چرا که پرونده هسته اى کشور نیاز مبرمى به همراهى کشورهاى عمده منطقه و خصوصاً کشورهاى عربى جهت حمایت از اقدامات ایران و جلوگیرى از تبلیغات سوء آمریکا درخصوص خطر نیروگاه بوشهر خواهد داشت. در کل این سفر این نکته را مى رساند که این اقدام در شرایط حساس اتفاق افتاده که واقع گرایى دیپلماسى دوحه را مى رساند البته ایران نیز در آینده قطر را در مسائل عراق حمایت و همراهى خواهد کرد. در پایان نتایج این سفر مى تواند 1-موضع مشترک دو کشور در حل مسائل منطقه اى2-تفاهم بر سر حوزه گازى مشترک3-همراهى دو کشور در امور جارى عراق و فلسطین 4-بهره ورى سیاسى قطر در قبال اختلافات این کشور با بحرین 5- بهره ورى ایران در قبال ادعاهاى امارات متحده عربى و 6-تلاش دو کشور براى سرمایه گذارى در زمینه گاز و صدور آن تلقى و مورد تحلیل واقع شود.