رحمان بوذرى: انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامى، امسال کتابهایش را با طرح جلدهایى متفاوت به نمایشگاه عرضه مى کند. این انتشارات براى نوزدهمین دوره نمایشگاه بین المللى، بیش از ده عنوان کتاب آماده کرده است که اغلب توسط کانون اندیشه جوان از زیرمجموعه هاى پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامى، گردآورى و تالیف شده اند. عمده تفاوت کتاب هاى جدید این پژوهشگاه پرداختن به مسائل روز با نگاهى دینى است. مسائلى چون فرآیند استقرار جمهورى اسلامى، اسلام و جهانى شدن، آینده انقلاب، نگاهى قرآنى به حق و باطل، مسئله شر و راز تفاوت ها، پارادوکس هاى سیاست در ایران امروز، نهیلیسم و... اینها عناوین کتاب هایى است که به واسطه طبع مناسبشان احتمالاً هر کتابخوانى را وادار به تورقى _ ولو کوتاه _ مى کند اما آیا محتواى آنها نیز چون شکل و شمایلشان جذاب و خواندنى هستند؟
یکى از جالب توجه ترین این کتاب ها «نهیلیسم» نوشته شهریار زرشناس درصدد تحلیلى فلسفى، انتقادى درباره نهیلیسم است و بنا به گفته نویسنده بناى خود را بر روشنگرى این پدیده و سپس نقد آن از منظر تفکر دینى قرار داده است. نکته اى که خود موجب سوءتفاهم درباره نهیلیسم شده است. شهریار زرشناس در شش فصل به کندوکاو مفهوم اصطلاحى و تاریخى نهیلیسم و گونه هاى متفاوت آن همچون نهیلیسم مدرن، پسامدرن و شبه مدرن پرداخته و آن را «یکى از ارکان ذاتى تمدن غرب و صفت ذات مدرنیته» مى داند. پیش از هر چیز باید به نثر پراشتباه نویسنده اشاره کرد. نثرى که گاهى محاوره اى مى شود (به عنوان مثال صفحه 79سطر چهارم)، گاه فاعل را جا مى اندازد (صفحه 15: زندگى و زمانه بشر امروز را، به طور تام و تمام احاطه کرده است) و گاهى هم در شروع جملات بانقصان روبه رو است (صفحه ،109 بند 1 و 2). از نثر شتاب زده و ایرادات نگارشى (و نه البته بنى اسرائیلى) کتاب که بگذریم، باید به ادعاهاى بى دلیل نویسنده اشاره کنیم که به طور متناوب در کتاب تکرار مى شود. او در صفحه 14 کتاب بند هشتم مى نویسد: «غرب زدگى شبه مدرن ذاتاً سکولاریست است و عبور از قلمرو اسارت بار شبه مدرنیته نیز فقط و فقط از طریق یک نظام دینى که مبتنى بر احیاى اندیشه اصیل شیعى و اسلامى در ایران باشد ممکن است.» این ادعا که پیوسته در فصول مختلف کتاب به چشم مى خورد همواره بدون استدلال و صرفاً با «انشاء الله» و «امیدواریم» همراه مىشود:
«... هر چند که اینک و یک ربع قرن پس از پیروزى انقلاب اسلامى ایران، ستیز و مبارزه تمام عیار مابین جریان پیشرو نماینده احیا و بیدارى اندیشه اسلامى، با ساختارها و مواریث به جاى مانده و نیروهاى اجتماعى و فرهنگى و سیاسى مدافع غرب زدگى شبه مدرن به گونه اى فراگیر، مستمر و تمام عیار ادامه دارد که انشاءالله به پیروزى نیروهاى انقلاب و عبور کامل و تام و تمام از مرداب شبه مدرنیته منجر مى شود.» همچنان که اشاره شد نویسنده اصلاً صحبتى از اینکه عبور از شبه مدرنیته چگونه صورت مى پذیرد نمى کند و صرفاً به اظهار عقیده شخصى مى پردازد. و تازه آنجا که پاى مدرک و سند به میان مى آید استدلال هاى نویسنده صرفاً کلامى است. به عنوان نمونه زرشناس در صفحه 122 کتاب عبور از جهنم نیست انگارى را جز از طریق ورود به ساحت ایمان دینى و کمک به ولایت الهى ممکن نمى داند و توجیه خود را با آیه اى از قرآن کریم تکمیل مى کند که على الاصول جاى آن در بحثى تاریخى، فلسفى نیست. همین جا به رسم الخط کتاب درباره نام فیلسوف معاصر آلمانى مارتین هایدگر هم اشاره کنیم که گویا این سال ها هر کسى شیوه اى را براى نوشتن آن انتخاب مى کند. یکى کسره زیر دال مى گذارد و یکى فتحه روى هاء «و یکى علامت سکون روى یاء». اما این یکى دیگر نوبر است: «هیدیگر»
به هر تقدیر زرشناس در کتاب حاضر پس از شرح معناى لغوى و اصطلاحى نهیلیسم و بررسى آن از منظر نیچه، داستایوفسکى و هایدگر تقسیم بندى خاصى از نهیلیسم ارائه مى دهد که در جاى خود باید آن را مورد بررسى و مداقه قرار داد.
یکى دیگر از کتاب هاى انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامى «پارادوکس روشنفکرانه» اثر داوود مهدى زادگان است. او که پیش از این هم در کتابى به نقد نظریه سعید حجاریان (از شاهد قدسى تا شاهد بازارى) پرداخته بود در این کتاب به نقد سخنرانى منتشر شده مهرزاد بروجردى با عنوان «پارادوکس هاى سیاست در ایران امروز» مى پردازد: «مهرزاد بروجردى براساس برداشت ها و انتظارات خویش از انقلاب اسلامى به این نتیجه رسیده که انقلاب با چالش هاى پارادوکسیکال یا تناقض آمیزى روبه رو است و بر همین اساس یک سلسله پرسش هاى جدى را فراروى اندیشه سیاسى اسلام مطرح مى کند.» نویسنده کتاب در 56 بخش پارادوکس هاى بروجردى را ذکر کرده و به آنها پاسخ مى دهد و در آخر هم جمع بندى خود را عنوان مى کند. اما این فقط بخش اول کتاب است. مهرزاد بروجردى در همان سخنرانى در ادامه طرح پارادوکس هاى سیاست امروز پرسش هایى را در هشت محور طرح مى کند که پاسخ بدان ها بخش دوم این کتاب را در برمى گیرد. در باب اسلام و دموکراسى، در باب معرفت شناسى، در باب اسلام و ایدئولوژى، در باب اسلام و تجدد، در باب اسلام و غرب، در باب پلورالیسم دینى و سیاسى، در باب دین، علم و تکنولوژى. «پارادوکس روشنفکرانه» مهدى زادگان این پارادوکس را به ذهن متبادر مى کند که اگر مهرزاد بروجردى و سعید حجاریانى نبودند کتاب هاى او به چاپ مىرسیدند؟
کتاب دیگر انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامى «اسلام و جهانى شدن» عماد افروغ است؛ نماینده مجلسى که در نطق هاى پیش از دستور خود تئورى هاى جامعه شناسى را بر زبان مى آورد و جزوه هاى دانشگاهى اش را در محک تجربه مى سنجد. کتاب در حقیقت مقاله اى است که در 56 صفحه به صورت جزوه اى کوچک و مختصر منتشر شده است. هدف نویسنده آنچنان که خود اشاره مى کند این است که با ارائه تصویرى از جهانى شدن مصطلح و با انتزاع قابلیت هاى مفهومى آن پارادوکس ها و امکان وجودى آن را در ابعاد فلسفى و نظرى به بحث گذارده و متعاقباً به ظرفیت ها و قابلیت هاى دینى براى ارائه جهانى شدن مطلوب بپردازد. عناوین مختلف این کتاب عبارتند از جهانى شدن واقعى و متصور، جهانى شدن مصطلح، تعریف جهانى شدن، مولفه ها و ابعاد جهانى شدن، مراحل جهانى شدن، تاریخچه و مبانى معرفتى، اجتماعى جهانى شدن، تهدیدها و فرصت هاى جهانى شدن، وضع کنونى جهان و اسلام و جهانى شدن.
دیگر کتاب پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامى پژوهشى تاریخى درباره فرآیند استقرار جمهورى اسلامى است. پیش فرض محمد شفیعى فر نویسنده کتاب این است که استقرار جمهورى اسلامى، بدون توجه قبلى افکار عمومى امکان پذیر نبوده و نمى توانست در جهانى که تنها با دو مدل حکومتى لیبرال دموکراسى و کمونیسم آشنا بود، بقاى خود را تضمین کند. در نتیجه او به سمت طرح این پرسش پیش مى رود که آیا پذیرش2/98 درصدى مردم در سال 58 نسبت به این روش حکومتى که با نام جمهورى اسلامى معرفى شده بود، براساس شتاب هاى معمول در هر انقلاب صورت گرفت یا اینکه ابتدا پیش از پیروزى انقلاب در بسترى کاملاً طبیعى در افکار عمومى سامان یافت و سپس در قالب رفراندوم 58رخ نمود. اما انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامى کتاب دیگرى هم با موضوع انقلاب ایران در نمایشگاه امسال دارد: «آینده انقلاب» تالیف على عسگرى. کتاب در چهار فصل تنظیم شده است؛ عصر آگاهى، انقلاب به نام خدا، پرسش از آینده، انقلاب و آینده. نویسنده آینده انقلاب اسلامى را موضوعى پیچیده و گسترده عنوان مى کند که تامل پیرامون آن، موجب آغاز گفت وگوهاى عمیق، پردامنه و ضرورى جامعه امروزى ما خواهد شد.
انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامى چند کتاب هم از سال گذشته در نمایشگاه دارد که «تقریرى از فلسفه هاى اگزیستانس» یکى از آنها است. على اصغر مصلح در این کتاب به بررسى اگزیستانسیالیسم آلمانى و فرانسوى و نمایندگان فکرى آنها کى یر که گور، نیچه، یاسپرس، سارتر، گابریل مارسل و هایدگر مى پردازد. صورت اولیه مطالب این کتاب، یادداشت هاى نویسنده براى تدریس فلسفه هاى اگزیستانس براى دانشجویان فلسفه در سال هاى 1376تا 1379در دانشگاه علامه طباطبایى بوده است.
انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامى کتاب هاى دیگرى هم در نمایشگاه امسال عرضه مى کند که از میان آنها مى توان به نگاه سوم به جبر و اختیار تالیف محمدحسن قراملکى، امام على و خوارج اثر علامه سیدجعفر مرتضى عاملى، مدخلى بر تبارشناسى کتاب مقدس تالیف حسین کلباسى اشترى، توزیع و مهار قدرت، جایگاه عرف در فقه، راز شهرت صادق هدایت، سیاست چیست و عقل و عشق اشاره کرد.