صمد حسن نیا سماکوش
بر اساس طرح تحول اقتصادی که احمدی نژاد رئیس جمهوری برای اولین بار در دولت نهم قصد انجام آن را دارد و کارشناسان اقتصادی از آن به عنوان یک جراحی بزرگ اقتصادی یاد می کنند، عملیات اجرایی هدفمند کردن یارانه ها با آغاز توزیع فرمهای اطلاعات اقتصادی خانوار از سوی مرکز آمار ایران اول مرداد ماه سال جاری آغاز خواهد شد و بر اساس آن دولت درطی چند مرحله یارانه ها را حذف و بخشی از آن را به عنوان یارانه نقدی به حساب سرپرست خانوار واریز خواهد کرد.
بر اساس این طرح در ابتدا یارانه برخی اقلام انرژی که در مجموع بیش از 70 هزار میلیارد تومان برآورد شده است، حذف خواهد شد و خانوارهای ایرانی از نظر سطح درآمدی به سه گروه تقسیم می شوند و به هر یک از این سه گروه مبلغ متفاوتی به عنوان یارانه نقدی پرداخت خواهد شد.
نکته مهم اینکه این طرح به معنی حذف یارانه ها نیست بلکه به معنی سوق دادن یارانه ها از اقشار با درآمد بالا به سمت اقشار کم درآمد است.
پرداخت نقدی یارانه هر چند بهترین و تنها شیوه برای هدفمند کردن یارانه ها محسوب نمی شود ولی یکی از روشهایی است که بعضا از سوی نهادهای بین المللی از جمله بانک جهانی و صندوق بین المللی پول نیز به ایران توصیه شده است و کارشناسان داخلی نیز این روش را برای برخورداری بیشتر اقشار کم درآمد از یارانه های دولتی پیشنهاد می کنند و این روش را بهتر از وضعیت کنونی ارزیابی می کنند.
در وضعیت فعلی که یارانه دولتی به اقلام مختلف از جمله برق، آب، گاز و بنزین اختصاص می یابد به طور معمول اقشار با درآمد بالا که سطح مصرف آنها از حاملهای انرژی چندین برابر اقشار ضعیف است، با ضریبهای چند برابری از یارانه ها بهره مند می شوند، در حالی که نقدی کردن یارانه ها این نسبت را عکس می کند و بهره مندی طبقات ضعیف و متوسط جامعه را از یارانه ها افزایش می دهد.
حتی در صورتی که یارانه ها به نسبت مساوی بین تمامی مردم تقسیم شود، در مجموع سهم فقرا از یارانه ها بیشتر و سهم ثروتمندها کمتر می شود.
طرح پرداخت نقدی یارانه ها به دلیل اینکه نقدینگی قابل توجهی را در اختیار مردم قرار می دهد، می تواند در افزایش نرخ تورم در کشور تاثیرگذار باشد ولی کارشناسان، این تورم را یک شوک مقطعی ارزیابی می کنند که به مرور زمان حالت تعادل به خود می گیرد و در بلندمدت به نفع اقشار با درآمد پایین و متوسط است.
البته ذکر این نکته را نباید فراموش کرد که پرداخت یارانه به حاملهای انرژی نرخ تمام شده این کالاها را نیز به میزان غیرواقعی افزایش داده است که با حذف این یارانه ها قیمت تمام شده برق ، آب و گاز نیز واقعی خواهد شد و کارشناسان این قیمت را کمتر از قیمت تمام شده فعلی ارزیابی می کنند که خود یک عامل ضد تورمی محسوب می شود.
بنابراین این نکته نباید از نظر روانی به جامعه القا شود که نقدی کردن یارانه ها تورم زاست زیرا از یک طرف یارانه ها را هدفمند می کنیم و از طرف دیگر از انرژی و حامل های آن به نحو احسن استفاده می شود که این خاصیت ضد تورمی دارد.