مذاکرات هستهای میان جمهوری اسلامی ایران و آمریکا با موضوعیت هستهای در حالی با میزبانی عمان جمعه در سه دور برگزار شد که برآیندها از مواضع و عملکردهای طرفین حکایت از مذاکره زیر سایه بی اعتمادی دارد در عین آنکه حمایت های کشورهای منطقه از مذاکرات و نیز حمایت چین و روسیه از ایران بیانگر ظرفیتسازی های منطقهای و جهانی تهران است در عین آنکه اروپایی با رفتارهای غیر اصولی خویش به بازندهای زودهنگام در این مذاکرات مبدل شدند که میتواند روند سایش و زوال جهانی اتحادیه اروپایی را تسریع نماید.
ایران، مذاکره با حفظ حقوق و پشتوانه میدان
عراقچی وزیر امور خارجه به نمایندگی از جمهوری اسلامی ایران در حالی در این مذاکرات حضور یافت که از یک سو تهران همچنان تاکید دارد مذاکرات صرفا هستهای بوده و ایران از حقوق حقه خویش در حوزه غنی سازی و لغو تحریمها کوتاه نخواهد آمد در عین آنکه مباحث نظامی و منطقهای نیز هرگز قابل طرح نمیباشد. نگاه ایران به مذاکرات نه بر اساس قضاوتی از پیش تعیین شده بلکه بر اساس رویکردی واقع گرایانه برای تثبیت حقوق ایران بوده است چنانکه وزیر امور خارجه در مصاحبه با تلویزیون عمان اعلام کرد: مذاکرات در فضایی مثبت برگزار شد و در جریان آن توانستیم به تبادل نظر و بیان نظرات خود در مورد توافق هسته ای بپردازیم. فکر میکنم شروع خوبی است و حالا باید به تهران برگردیم تا در مورد موضوعات مرتبط با مذاکرات بحث کرده و برای دور بعدی آن آماده شویم.
نکته مهم آنکه این حضور با پشتوانه میدان بوده بویژه آنکه آمریکا در یک جنگ ادراکی سنگین به دنبال القای شدت گرفتن گزینه نظامی علیه بوده تا مسئولان ایرانی در اشتباه محاسباتی به خواستههای آمریکا تن دهند. در همین راستا ایران زنجیرهای قابل توجه از پشتوانه نظامی را در کنار دیپلماسی قرار داد چنانکه همزمان فرماندهان نظامی و مقامات شورای عالی دفاع با تاکید بر دستان روی ماشه و آماده بودن گزینه نظامی پشتوانه دیپلماسی بودهاند. همچنین شمخانی دبیر شورای دفاع نیز عنوان کرد دکتر عباس عراقچی مذاکرهکنندهای ماهر و راهبردی و مورد اعتماد سطوح عالی تصمیمگیری و نهادهای نظامی واطلاعاتی است. سربازان ملت ایران در نیروهای مسلح، دوشادوش سرداران عرصه دیپلماسی و تحت امر فرمانده معظم کل قوا، برای صیانت از منافع ملت از هیچ تلاشی دریغ نمیکنند. نمایش عملی موشک خرمشهر 4 نیز بعد دیگر از این همگرایی میدان و دیپلماسی با پشتوانه رسانهای برای زدودن توهم تسلیم سازی ایران از اذهان طرف آمریکایی بوده است. تهران همچنان تاکید دارد که مذاکره در سایه تهدید و ارعاب معنایی ندارد و طرف آمریکایی گزینهای جز تغییر رفتار نخواهد داشت.
آمریکا، بازی میان سایش متناوت و مذاکره
رفتار شناسی آمریکاییها پیش، هنگام و پس از مذاکرات نشان میدهد که آنها جنگی ادراکی و چند لایه اقتصادی، نظامی و مذاکراتی را در قبال ایران در پیش گرفتهاند تا در نهایت با فریاش متناوب توان ایران ، برهم زدن زمین بازی با فشار، تهدید و هراس به تسلیم سازی ایران دست یابند. به عبارتی دیگر آنچه آمریکاییها در قبال این دور از مذاکرات انجام دادهاند که رویکردی با حسن نیت بلکه اجبار دیپلماسی پس از شکست طرح اغتشاش و نیز شدت گرفتن هزینههای غیر قابل تصور گزینه نظامی برای آمریکا و رژیم صهیونی بوده است.
در تیم آمریکایی در حالی کوشنر داماد ترامپ و وتیکاف نماینده ویژه آمریکا در غرب آسیا حضور داشته اند که پیش مذاکرات ترامپ با تکرار تهدیدات علیه ایران مدعی رویکرد مذاکراتی ایرانیها شده بود. همچنین دی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، تأکید کرد دولت ترامپ ابتدا به دنبال راهحلهای غیرنظامی و دیپلماتیک برای ایران است و در عین حال گزینههای خود را باز نگه داشته است. در همین حال وزیر خزانهداری ایالات متحده اذعان کرد که ناآرامیهای ایران در دسامبر 2025 نتیجه اقدامات آمریکا بود.
«مارکو روبیو» وزیر خارجه آمریکا نیز مدعی شد که مذاکرات با ایران به جز مسئله هستهای باید شامل مسائلی ازجمله برد موشکهای بالستیک و نحوه برخورد ایران با مردم خود شود.«کارولین لویت» سخنگوی کاخ سفید نیز در کنفرانسی خبری تاکید کرد که «استیو ویتکاف» نماینده ویژه آمریکا و «جارد کوشنر» مشاور و داماد «دونالد ترامپ» رئیسجمهور آمریکا روز جمعه برای مذاکره با ایران به عمان میروند.
در این میان آمریکاییها همچنان بر زبان تهدید علیه ایران تاکید کردهاند چنانکه روزنامه وال استریت ژورنال اعلام کرد برد کوپر فرمانده سنتکام نیز در محل مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا در عمان حضور دارد. انبیسی نیوز نیز مدعی شد ناو آبراهام لینکلن به برد حمله به ایران نزدیک میشود. این رفتارها نشان میدهد که آمریکا به دنبال تحمیل باجخواهی و گرفتار سازی ایران در اشتباه محاسباتی امتیازدهی برای گرفتار جنگ نشدن است. پس از مذاکرات نیز در حالی ترامپ از روند آن استقبال کرد اما امضای فرمان اجرایی مبنی بر اعمال تعرفه علیه شرکای تجاری ایران و نیز اعمال تحریمهای جدید بویژه علیه صنعت نفت ایران نشان میدهد که واشنگتن همچنان در توهمات گذشته به سر میبرد و ترامپ با اهداف داخلی، منطقهای و ضد ایرانی و جهانی به دنبال حفظ فشارها برای تسلیم سازی ایران است. رویهای که اصرار بر آن میتواند به مولفهای برای شکست مذاکرات مبدل گردد.
نمایش عملی موشک خرمشهر 4 نیز بعد دیگر از این همگرایی میدان و دیپلماسی با پشتوانه رسانهای برای زدودن توهم تسلیم سازی ایران از اذهان طرف آمریکایی بوده است. تهران همچنان تاکید دارد که مذاکره در سایه تهدید و ارعاب معنایی ندارد و طرف آمریکایی گزینهای جز تغییر رفتار نخواهد داشت.
معادلاتی بر پایه جایگاه جهانی ایران
نکته مهم در روند مذاکرات مسقط، حمایت کشورهای منطقه از مذاکرات و نیز رویکرد حمایتی قدرتهای بزرگ همچون چین و روسیه از ایران است که ظرفیتهای منطقهای و جهانی ایران را اشکار میسازد. لیو بین ، دستیار وزیر خارجه چین در دیدار با کاظم غریب آبادی، معاون امور حقوقی و بین الملل وزیر امور خارجه ایران، بار دیگر از حق تهران برای استفاده صلحآمیز از انرژی هستهای حمایت و بر لزوم حلوفصل سیاسی و دیپلماتیک پرونده هستهای ایران تاکید کرد. همچنین گروه دوستان دفاع از منشور ملل متحد در بیانیهای اقدام خصمانه اتحادیه اروپا علیه سپاه پاسداران را محکوم کرد.
لازم به ذکر است واسیلی نبنزیا نماینده روسیه نزد سازمان ملل متحد تاکید کرد که استفاده از زور علیه ایران عواقب خطرناکی برای منطقه دارد. همچنین سرگئی ناریشکین، مدیر سرویس اطلاعات خارجی روسیه (SVR)، تأکید کرد که مسکو بهطور کامل به تمام مفاد معاهده جامع راهبردی با جمهوری اسلامی ایران پایبند خواهد ماند. لاوروف وزیر امور خارجه روسیه به حمایت از حقوق حقه ایران پرداخت. در همین حال مقامات کشورهای منطقه از عراق و پاکستان گرفته تا کشورهای عربی حوزه جنوبی خلیج فارس، از ترکیه تا مصر و... همه از مذاکره استقبال کرده و خواستار کنار رفتن تهدیدات نظامی شدند. عملکردها و مواضع منطقهای و جهانی در کنار آنکه ظرفیتهای ایران را اشکار می سازد بیانگر ناتوانی جهانی آمریکا برای اجماع سازی است که خود گواهی بر دگرگونی جهانی در عرصه نظم نوین است.
اروپا بازندهای در حاشیه
همزمان با مذاکرات اتحادیه اروپا اعلام کرد که مذاکره تنها راه دستیابی به یک راهحل پایدار و مؤثر برای موضوع هستهای ایران است و بر ضرورت ادامه مسیر دیپلماسی تأکید کرد. همچنین مقامات انگلیسِ، فرانسه والمان نیز مدعی حمایت از روند مذاکرات شدند. در این میان اروپاییها را باید بازنده مذاکرات دانست که برای نمایش خود دست و پا میزنند. همزمان با اعلام دور تازه گفتوگوهای ایران و آمریکا در مسقط، اروپا با صدور بیانیههای حمایتی تلاش میکند به صحنهای بازگردد که سالهاست از آن حذف شده است؛ تلاشی التماسگونه برای بازیابی اعتباری که با بیتعهدی، تبعیت و سکوت در برابر جنایتها سوخته است.
واکنش اتحادیه اروپا و تروئیکای اروپایی به اعلام مذاکرات ایران و آمریکا، در ظاهر با ادبیات حمایت از دیپلماسی و حل مسالمتآمیز مسئله هستهای همراه بود. از پاریس تا لندن و برلین، مقامها از «استقبال» گفتند و رم از رایزنیهای جانبی خبر داد. اما این مواضع بیش از آنکه نشاندهنده نقشآفرینی مستقل باشد، تلاشی برای بازگشت به میز تصمیمسازی است؛ میزی که اروپا سالها پیش با انتخاب تبعیت از واشنگتن و لابی صهیونیستی از آن کنار گذاشته شد. اروپا امروز نه میانجی است و نه ضامن؛ بلکه بازیگری است که با صدور بیانیه میکوشد حذفشدگی خود را پنهان کند. این استقبال، اعتراف غیرمستقیم به زوال نقش جهانی و ناتوانی در اثرگذاری واقعی است. اروپا امروز نه یک بازیگر بلکه بازندهای است که دیگر جایگاهی در معادلات ندارد و دست و پا زدنهایش نیز نمیتواند حیثیت از دست رفته آن را بازگرداند.