دکتر نعمتالله عبدالرحیمزاده
پایگاه هوایى ماناس بر اساس مجوز سازمان ملل در سال ۲۰۰۱ میلادى از سوى قرقیزستان در اختیار آمریکا گذاشته شد تا مرکز پشتیبانى براى عملیات نظامى آمریکا در افغانستان باشد. از آن زمان تا کنون، این پایگاه مبدل به مهمترین مرکز لجستیکى نیروهاى آمریکایى براى نبرد در افغانستان شده که به خاطر آن، حدود ۱۲۰۰ نیروى نظامى آمریکایى در این پایگاه فعال شده اند. حضور آمریکا در قرقیزستان چیزى نبود که مایه خشنودى روس ها باشد و در طى این مدت، روس ها با فشار بر مقامات قرقیزستان سعى در بسته شدن این پایگاه داشتند. اخیرا در قرقیزستان گروه سیاسى به نام «جمعیت خواهان خروج آمریکایى ها» به راه افتاده که همراه با احزاب سیاسى طرفدار روسیه و تعدادى از نمایندگان مجلس تظاهراتى علیه این پایگاه به راه انداختند. رئیس حزب لیبرال قرقیزستان، مقصد قوناقونوف، هدف از برگزارى این تظاهرات را اعتراض به قتل یک شهروند قرقیز و اطلاع رسانى مردم از اتفاقاتى که در این پایگاه رخ مى دهد و همچنین اعتراض به زیان هاى زیست محیطى اعلام کرده است. از سوى دیگر، گفته مى شود که روسیه با کمک دو میلیارد دلارى به قرقیزستان سعى در ترغیب این کشور براى بسته شدن پایگاه ماناس داشته است.
سرانجام کورمانبک باکییف، رئیس جمهور قرقیزستان، پس از سفر خود به روسیه در سوم فوریه سال جارى بسته شدن این پایگاه را اعلام کرد و در پى آن، پارلمان آن کشور با ۸۷ راى مثبت در برابر یک راى منفى و دو راى ممتنع لایحه بسته دولت را تصویب کرد. پارلمان قرقیزستان با این راى به آمریکا مهلت داده تا ۶ ماه دیگر پایگاه ماناس را تخلیه کند.
باراک اوباما براى تجدید نظر مقامات قرقیزى در راى خود، شخصا از قورمان مک باقى اف درخواست کرد تا این پایگاه باز بماند. از سوى دیگر، حامد کرزاى نیز با ارسال نامه اى از همتاى قرقیزى خود خواهش کرد که حمایتش را از مردم افغانستان در مبارزه با تروریسم نشان دهد. هر چند که مقامات آمریکایى به دنبال جایگزینى براى پایگاه ماناس در منطقه بودند، اما تشدید درگیرى ها در افغانستان نیاز مبرم آنان به ماناس را ثابت کرد.
اکنون، مقامات قرقیزستان و آمریکا قرارداد دیگرى منعقد کرده اند که به موجب آن ماناس مبدل به مرکز حمل و نقل و ترانزیت بارهاى غیر نظامى آمریکاییان مى شود. در صورت تصویب این قرارداد در پارلمان قرقیزستان، آمریکاییان مى توانند به گونه اى دیگر و تحت عنوان ترانزیت بار به افغانستان کماکان به حضور خود در آن کشور ادامه دهند. فشار روس ها بر قرقیزى ها به طور عمده از دو جهت بوده که یکى به مسئله حضور آمریکا در آسیاى مرکزى و دیگرى به عملیات آمریکا در افغانستان باز مى گردد. از منظر نخست، حضور آمریکا در ماناس با اقتدار روسیه در این کشور و آسیاى میانه در تعارض است، به خصوص آن که پایگاه نظامى روسى در شهر کانت این کشور با حدود ۵۰۰ نظامى روس در قیاس با تعداد ۱۲۰۰ نظامى آمریکایى در ماناس چندان براى روس ها خشنود کننده نیست. از منظر دوم، روس ها با وجود پشتیبانى لفظى از مبارزه آمریکا با تروریسم در افغانستان اما پیروزى آمریکا در کشورى که خود شکست سنگینى در آن دیده براى آنان خوشایند نخواهد بود. اکنون، قرقیزى ها با پایگاه ماناس خود سعى کرده اند تا وضع متعادل را در بازى بین روسیه و آمریکا به دست آورند. آنان از یک سو با تعیین مهلت براى خروج نظامیان آمریکایى خشنودى روس ها را فراهم کرده اند و از سوى دیگر، با قرارداد جدید کماکان حمایت آمریکا از خود را حفظ کرده اند. روس ها در این وضعیت هرچند که توانسته اند حضور نظامى آمریکا را در آسیاى میانه کمتر از گذشته کنند، اما به نظر مى رسد که براى تضعیف آن کشور در افغانستان باید به دنبال راه هاى دیگرى باشند.
تاروسیه و چین اعلام کردند که مناقشه با کره شمالى باید از طریق از سرگیرى مذاکرات شش جانبه حل شود. به گزارش ایسنا، یک افسر ارشد چینى روز گذشته پس از مذاکره با مقامات پنتاگون اعلام کرد که کشورش همانند کشورهاى منطقه معتقد است که کره شمالى هسته اى نگرانى هاى جدى ایجاد مى کند و از تمام طرفین خواست به مذاکرات ادامه دهند. به گزارش ایسنا، سرتیپ ما ژیائوتیان، افسر ارشد ارتش چین، هیچ اقدام جدیدى علیه پیونگ یانگ اعلام نکرد، اما عنوان کرد که پکن در مورد کره شمالى که در ۲۵ مى دومین آزمایش هسته اى خود را انجام داد و تحریم هاى جدید سازمان ملل متحد را متوجه خود کرد، نگران است. وى پس از مذاکره با یک هیات آمریکایى به رهبرى میشله فلورنوى، جانشین وزیر دفاع آمریکا، در کنفرانس خبرى گفت: مساله هسته اى کره شمالى براى امنیت منطقه اى شمال شرقى آسیا، نه تنها نگرانى جدى براى آمریکا و کشورهاى همسایه کره جنوبى و ژاپن است، بلکه براى چین نیز هست. وى همچنین بر موضع چین مبنى بر اینکه این مناقشه با کره شمالى باید از طریق مذاکرات حل شود، تاکید کرد و گفت: ما امیدواریم طرفین مربوط را تشویق کنیم براى کنترل تحولات شبه جزیره کره، گام هاى مثبتى برداشته و اقدامات باثبات بیشترى انجام داده و از طریق مذاکرات دیپلماتیک به این مساله بپردازند. وى به خبرنگاران گفت که مذاکرات شامل مساله کشتى هاى کره شمالى نبوده است.
خبرگزارى نووستى نیز گزارش کرد: «الکسى بارادافکین» معاون وزیر امور خارجه فدراسیون روسیه روز چهارشنبه در پایان مذاکراتى با «وى سون ناک» معاون وزیر امور خارجه کره جنوبى اظهار داشت که دیالوگ پیرامون مشکل کره شمالى در هر شکلى باید در راستاى از سرگیرى مذاکرات شش جانبه (روسیه، آمریکا، چین، ژاپن، کره شمالى و کره جنوبى) باشد.
این دیپلمات، ریاست هیات روسیه در مذاکرات شش جانبه را بر عهده دارد. بارادافکین اظهار داشت: ما در هر شکلى که جمع شویم، گفت وگو باید متمرکز بر از سرگیرى مذاکرات شش جانبه باشد. معاون وزیر خارجه روسیه و «وى سون ناک» در رایزنى هاى مسکو، امکان ادامه مذاکرات را فعلاً در چارچوب پنج جانبه بررسى کردند.