دکتر حسین لاسجردی
سفر غیر منتظره وزراى خارجه امریکا و انگلیس در روزهاى گذشته به عراق در آستانه تشکیل دولت از جمله تحولاتى بود که توجه جهانیان را به خود جلب نمود. اگر چه این سفر چندمین اقدام ناگهانى آن ها براى حضور در تحولات سیاسى در حال انجام عراق اعلام شده است ولى به طور حتم با توجه به سیر تحولات سیاسى در عراق این حرکت دیپلماتیک از سوى دولت مردان واشنگتن و لندن داراى پیام ها و پیامدهاى گوناگونى خواهد بود.
نکته اول این که حضور دو وزیر خارجه به عنوان سکان داران سیاست خارجى دو کشور غربى به صورت همزمان در عراق، خبر از اهمیت موضوعى این سفر و یا تحول و اتفاقى که در عراق در حال رخ دادن است، دارد. توضیح بیشتر این که ورود رایس و استراو به بغداد علاوه بر اهمیت موضوع در حال شکل گیرى در عراق از یک منظر مى تواند نشانگر توجه بیش از اندازه آن دو کشور و یا نگرانى وافر آن ها از روند سیاسى در عراق باشد.
نکته دوم همانگونه که در اظهارات این دو مقام غربى در کنفرانس خبرى آن ها آمده، رایس و استراو، نگرانى خود را در عدم شکل گیرى دولت و نابسامانى اوضاع ابراز کردند که البته این نگرانى تا حدود زیادى در یک نگاه اولیه بدیهى و موجه به نظر مى رسد؛ چرا که پس از گذشت بیش از صد روز از برگزارى انتخابات پارلمانى در عراق و عدم تشکیل دولت و بلاتکلیفى ساختار قدرت در این کشور، این تشویش خاطر از سوى هر صاحب نظرى قابل قبول است ولى سوال اساسى در این خصوص این است که چرا مقامات غربى در حال حاضر این چنین با عجله هیجانات درونى خود را بروز داده و سراسیمه به عراق گسیل شدند؟
نکته سوم این که اگر چه مقامات غربى به ویژه امریکایى ها و انگلیسى ها در ماه هاى گذشته چندین بار سرزده وارد عراق شدند ولى اهمیت حضور وزراى خارجه دو کشور مذکور پس از اقامت دو روزه در یکى از شهرهاى انگلیس به طور حتم مى تواند نشان از دور جدید نقش آفرینى آن ها با هماهنگى قبلى حتى در یک قالب جدید باشد که برخى از نشانه هاى آن از روزهاى گذشته بروز کرده است. این موضوع تا آنجا اهمیت دارد که روزنامه ایندیپندنت خبرداد امریکا و انگلیس در تلاشند با صرف هزینه هاى بالا حداقل شش پایگاه دایمى در عراق ایجاد کنند که این موضوع از هم اینک مى تواند محملى براى حضور دراز مدت نیروهاى غربى در منطقه خاورمیانه به ویژه عراق باشد.
نکته چهارم این که در صورت برنامه ریزى سران امریکا و انگلیس براى حضور طولانى مدت در عراق، آنان نیازمند زمینه سازى هاى گوناگونى از جمله همراهى ساختار قدرت، هارمونى آرایش نیروهاى سیاسى در هیات حاکمه، توجیهات افکار عمومى خود و منطقه و ایجاد زیر ساخت هاى درازمدت در عراق مى باشند که به طور حتم این پیش نیازها با شرایط سیاسى فعلى حاکم بر این کشور همخوانى ندارد و لذا پیشدستى در ترکیب مقامات اجرایى و دخالت در تعیین افراد کلیدى در بازى سیاست آتى عراق از هم اکنون در دستور کار لندن و واشنگتن براى آینده قرار گرفته است.
نکته پنجم این که در سایه این سفر سیاسى یک اختلاف نظر عمده نیز بروز یافته و آن این که در راستاى ساماندهى اوضاع عراق نیروهاى خارجى راهى جدا از نیروهاى داخلى حاضر در عرصه تحولات این کشور را مد نظر دارند و آن این که این دو وزیر خارجه بر تشکیل دولت وحدت ملى براساس توافق اصرار دارند، در صورتى که نیروهاى سیاسى عراق و اکثریت فعالان آن بر شکل گیرى دولت وحدت ملى براساس نتایج انتخابات و آراى مردم تاکید مى ورزند و استدلال آن ها نیز این چنین است که براساس اصول دموکراتیک رایج در جهان به طور اصولى احزابى که اکثریت آرا را به دست آوردند، مسوولیت تشکیل دولت را دارند و این همان چیزى است که مردم با راى خود بر آن صحه گذاشتهاند.
در نهایت اگر چه سفر پیش بینى نشده وزراى خارجه امریکا و انگلیس به عراق در شرایط ویژه کنونى مى توانست داراى اهداف و پیامدهاى موثرى هم براى نیروهاى نظامى خارجى و هم براى مردم و دولت عراق باشد، ولى اهداف زیاده خواهانه و پنهانى آن ها در حال حاضر به رغم ناکامى هاى مستمرشان نتوانست کمکى به دو عضو اصلى سیاست خارجى امریکا و انگلیس نماید و آن ها پس از یک توقف دو روزه در بغداد و برگزارى یک سرى گفت وگو و رایزنى معمول سیاسى بار دیگر دست خالى به کشورهایشان باز گشتند.