* به نظر می رسد، روسها در پس خلف وعده های متعدد در تکمیل مراحل مختلف نیروگاه بوشهر و تحویل سوخت آن به ایران، درگیر برخی ملاحظات سیاسی نیز هستند. این وضع را تا چه حد می توان تحت تأثیر تحولات بین المللی به ویژه مناقشه هسته ای ایران و غرب دانست؟
** طبیعی است استراتژی کلان هر کشوری بر مبنای منافع تعریف شده آن کشور تدوین می شود. و رفتار هر دولتی را در محیط بین المللی این استراتژی تعیین می کند.
بنابراین کشوری مانند روسیه زمانی که می خواهد در محیط بین الملل به ایفای نقش بپردازد روند بازی و جایگاه دیگر قدرتهای حاضر در آن را به عنوان مهره های این بازی در نظر می گیرد.
وقتی چالش هسته ای ایران و غرب و به خصوص آمریکا جریانی رو به بحران و تشدید تنش را در یک سال گذشته طی کرده و تا مرحله شورای امنیت رسیده، این امر قابل پیش بینی است که روسها ملاحظه کاری انجام دهند.
علاوه بر این باید توجه داشت روسها در تاریخ دیرینه روابط خود با ایران و حتی دیگر کشورهای منطقه تنها به منافع خود اندیشیده اند و در تعاملهای خود به منافع همسایگان یا شرکا بها نداده اند.
* براساس تحلیلهایی که کارشناسها از وضع فناوری و تأسیسات هسته ای روسیه ارایه می دهند، مسکو به شدت نیازمند سرمایه گذاری در حوزه بازسازی و نوسازی تجهیزات و تأسیسات هسته ای خود است که طرح غنی سازی مشترک هم نگاهی به همین نیاز به جلب سرمایه داشت. ایران هم پروژه تولید 20 هزار مگاوات برق هسته ای را در دستور کار دارد. در چنین شرایطی که بخت بالایی برای به دست آوردن این فرصت اقتصادی و بازار خوب دارند براساس چه معادله ای در پروژه بوشهر رویه ای بی اعتماد کننده را در پیش گرفته اند؟
** روسیه در برخورد با کشورهای منطقه مایل است، دست بالا را بگیرد و در تعامل با کشورهای منطقه از موضع بالا برخورد کند. روسیه می داند اگر پروژه بوشهر را به سرانجام نرساند، نمی تواند در منطقه اعتبار لازم را برای ایفای نقش مثبت حفظ کند و شاید بازارهای خود را از دست بدهد. اما روسها خود در بسیاری عرصه ها نیازمند فناوری غرب هستند و باید در تعاملات خود با کشورهای منطقه ملاحظات و برخی منافع غربیها را هم در نظر بگیرند لذا این دو مؤلفه متضاد مانده اند، ضمن اینکه در روسیه نیز دو گرایش وجود دارد. گرایش اول به اورآسیا و منطقه ای است که در شرق روسیه واقع شده و دیگری گرایش غربی و دیدگاهی که به اروپا و فراسوی اقیانوس آرام دارند.
گروه دوم معتقدند که نگاه دوگانه روسیه مانع از نزدیکی آن به غرب می شود و از این منظر دولت را به شدت تحت فشار قرار می دهند.
سیاست خارجی روسها مصداق همان نماد عقاب دو سر این کشور است که در میان دوراهی سرگردان مانده است.
ایران هم به نحوی در این فرآیند از بازی ای که روسها هدایت می کنند، تبعیت کرد و شاهد بوده ایم با وجود بارها خلف وعده، روابط ما همچنان جاری است.
طبیعی است ما در این حوزه سرمایه گذاری کرده ایم و باید بوشهر را به سرانجام برسانیم و این مسأله در واقع برای هر دو کشور موضوعی حیثیتی است که ناکام ماندن آن برای ما موجب اتلاف سرمایه و برای روسها از دست رفتن اعتبار و نفوذ خواهد بود.
اگر روسها عاقلانه رفتار کنند، باید به تقویت دیدگاه اوراسیایی اقدام کنند، زیرا در این حوزه پشتوانه و عقبه عظیمی دارند که می تواند به شکل گیری پیمانهای مهم و جدیدی در قواره پیمان شانگهای نیز بینجامد که برای آینده اقتصاد روسیه بسیار مهم است.
روسها هم این نکته را می دانند که برخورد غرب و به ویژه آمریکا با آنها در قد و قواره یک ابرقدرت همطراز نیست، بلکه روسها را کشوری در حال توسعه می دانند و خود روسها هم اذعان دارند تا 20 سال آینده قادر خواهند بود موازنه اقتصادی را برای ایجاد روابط استراتژیک با غرب برقرار کنند، لذا باید توجه ویژه به ظرفیتهای منطقه ای داشته باشند.
* به نظر می رسد رئیس سازمان انرژی هسته ای ایران و مدیر پروژه نیروگاه هسته ای بوشهر این بار با دلخوری کاملاً مشهود به مسکو سفر کرد. آیا می توان انتظار داشت سفر آقازاده به مسکو گشایشی در این پروژه ایجاد کند و آیا این منطقی است که ما تداوم پروژه های نیروگاهی هسته ای خود را نیز با اتکا به روسها به پیش ببریم؟
** عرصه روابط بین الملل سیاه و سفید نیست، بلکه از یک حاشیه خاکستری نیز برخوردار است.
کار سیاستمداران این است که در چنین فضایی به ایفای نقش بپردازند و با به کارگیری همه ابزارها به نتیجه برسند.
به نظر من ایران می تواند با روسها کنار بیاید و در روابط بین الملل لازم است که شتاب زده تحلیل نکنیم و تصمیم نگیریم. در این صورت است که می توان کار کرد.روسها بخواهند یا نخواهند، در این پروژه (بوشهر) سرمایه گذاری کرده و تعهد داده اند و باید آن را به سرانجام برسانند.
طبیعی است که ایران در پروژه ها و برنامه های بعدی با توجه به سرمایه ها، توانمندی و فناوری داخلی با دست بازتری عمل کند و عرصه رقابت در حوزه بازار رو به رشد ایران نیز روز به روز گرمتر می شود و کشورهای زیادی هستند که چشم به رقابت در این بازار دوخته اند و مدیریت ما در این پروژه می تواند شرایط بهتری را در آینده رقم بزند.