آیتاللهالعظمی یوسف صانعی از مراجع تقلید ساکن قم شامگاه جمعه بار دیگر درباره حوادث پس از اعلام نتایج انتخابات ریاستجمهوری بیانیه صادر و خاطرنشان کرد: «نباید اینگونه آزار و اذیتها، ترفندها، مکرها، دروغها و... موجب یأس و ناامیدی در راه احقاق حق شرعی و قانونی و حاکمیت مردم بر سرنوشتشان گردد؛ علاوه بر آنکه ناامیدی از رحمت خداوند خود از معاصی و گناهان کبیره است، خلاف وعده نصر و پیروزی قرآن به مسلمانان نیز میباشد که «الا ان نصرالله قریب» و چگونه چنین نباشد حال آنکه بهرغم تمام سانسورهای خبری، از محدودیتهای سایتهای خبری گرفته تا تعطیلی روزنامهها و دستگیری فعالان رسانهای و سیاسی و حتی قطع پیامهای کوتاه، آگاهی عمومی و جهانی از وقایع اخیر روزبهروز در حال افزایش است، که خود نتیجه حرکت آگاهانه و همراه با متانت ملت بزرگ ایران است.»
همچنین این مرجع تقلید شیعیان در بیانیه خود پس از اشاره به آمارهای رسمی که خبر از کشتهشدن 20 نفر و زندانی شدن بیش از هزار نفر داده است، افزود: «شاهد پخش اعترافات برخی از زندانیان در رسانههای انحصاری بودهایم که بر همه واضح است این اعترافات حداقل به علت زندانی بودن متهمان و شرایط خاص آنها از نظر شرعی، قانونی و عقلایی هیچگونه ارزشی نداشته و ندارد.»
آیتاللهالعظمی صانعی تنها مرجعی نیست که درباره دهمین دوره انتخابات ریاستجمهوری اعلام موضع کرده است؛ زیرا اکنون قم نیز به عنوان پایگاه روحانیت همپای تهران تحولات ایران اسلامی را رصد میکند و کمتر روزی سپری میشود بیآنکه خبری از بلندپایگان این شهر مقدس در رسانهها منعکس نشود، حال این خبر میخواهد توصیه به آرامش و پرهیز از خشنوت باشد یا انتقاد از به کارگیری «قوه قهریه» در برابر معترضان یا ارائه پیشنهادهایی برای «آشتی ملی» یا دیدار خصوصی دو نفر از مراجع تقلید درباره انتخابات.
گرچه این روزها فعالیتهای سیاسی مجاوران حرم کریمه اهل بیت افزایش پیدا کرده و باعث شده است که بسیاری از بزرگان حوزه علمیه تعطیلات تابستانی و سفر به نقاط خوش آبوهوایی را به تعویق بیندازد، اما مباحثات انتخاباتی در قم به بیستوچند روز اخیر محدود نمیشود چراکه چند ماه پیش از برگزاری انتخابات 22 خرداد به طرز چشمگیری ترافیک سیاسی در مسیر تهران ـ قم سنگین شده مهدی کروبی، میرحسین موسوی به فاصله اندکی پس از اعلام نامزدی در انتخابات دوره دهم ریاستجمهوری راهی شهر مقدس شدند و به دیدار مراجع تقلید و علما برجسته حوزه علمیه قم رفتند تا پیش از داغ شدن تنور رقابتهای انتخاباتی، آغاز سفرهای استانی و ایراد نطقهای آتشین، توصیهها و نگرانیهای روحانیان بلندپایه را شنیده باشند. محسن رضایی دیگر نامزد انتخابات حتی اعلام کاندیداتوریاش را به پس از دیدار با مراجع و گوش سپردن به دیدگاههای آیات عظام منوط کرده بود. در این میان آنچه بیش از همه نمود رسانهای یافت، روی گشاد بزرگان حوزه علمیه قم در استقبال از نامزدهای ریاست بر دولت دهم بود بهطوری که درهای بیوت علما و مراجع هیچگاه روی رقیبان محمود احمدینژاد بسته نماند.
نام آیات عظام ناصر مکارمشیرازی، لطفالله صافیگلپایگانی، حسینعلی نوریهمدانی، عبدالکریم موسویاردبیلی، یوسف صانعی، جعفر سبحانی و عبدالله جوادیآملی در کنار آیتالله محمدجواد فاضللنکرانی و آیتالله مهدی هادویتهرانی، در فهرست بلندبالایی میزبانان موسوی، کروبی و رضایی به چشم میخورد.
اگر از آن دسته از بزرگان حوزه که تمایل چندانی به اعلام مواضع سیاسی ندارند، صرفنظر شود، شاید تنها جای خالی در این فهرست مربوط به آیتالله محمدتقی مصباحیزدی بود که البته آن هم دور از ذهن به نظر نمیرسید برای مصباحیزدی به عنوان اصلیترین حامی احمدینژاد و دولت نهم در قم طبیعی بود که نخواهد پذیرای رقیبان وی در خانهاش باشد، همانطور که هیچیک از سه نامزد انتخابات نیز چنین درخواستی از رئیس موسسه پژوهشی امام خمینی نداشتند، زیرا میدانستند شعار «تغییر وضع موجود» که سرفصل همه برنامههای آنان را تشکیل میدهد، نزد ایشان خریدار ندارد و اوw با وجود اندک دلخوریهایی که به دلیل عملی نشدن به توافقات بیش از انتخابات سال 84 دارد، هنوز احمدینژاد را بهترین گزینه برای عملی کردن تئوری «حکومت اسلامی» میداند. در همین حال استقبال گرم دیگر بزرگان قم از نامزدهای انتخابات و پرهیز احمدینژاد از سفر به این شهر، ذهن تحلیلگران امور سیاسی را بار دیگر به سوی دلخوریهای قم از تهران معطوف کرد. همان گلایههایی که با بیاعتنایی احمدینژاد روبهرو شده و پاسخی در خور نیافته بودند. بزرگان حوزه علمیه آشکارا از رئیس دولت نهم خواسته بودند که یکی از معاونانش را به دلیل برخی از اظهارات و پارهای از عملکردهای حساسیت برانگیزش معزول کند، اما وی به صورت تلویحی حضرات را از دخالت در امور داخلی برحذر دانست و این در حالی بود که احمدینژاد در سال 84 دولت با شعار تشکیل «دولت اسلامی» روی کار آمده بود.
تایید اصالت فیلم موسوم به هاله نور از سوی دفتر آیتالله جوادیآملی در حالی که چند روز بیشتر به موعد برگزاری انتخابات نمانده بود، گواه دیگری به شمار میرفت از اینکه علمای طراز اول روحانیت شیعه گلایههای چهارساله را به فراموشی نسپردهاند و نمیخواهند در برابر این ادعای هواداران دولت نهم که بهترین رابطه تهران و قم در این دوره شکل گرفته است، سکوت کنند. نمونه دیگری که این گمانه را تقویت میکرد بیانیههایی بود که از سوی دفتر چند مرجع تقلید در واکنش به خبرسازی صداوسیمای جمهوری اسلامی صادر شد. ماجرا از این قرار بود که بخش خبری 20:30 شبکه دو یک روز پس از پخش فیلم تبلیغاتی میرحسین موسوی از ناراحتی مراجع تقلید خبر داد و اعلام کرد که آنان از گنجاندن تصویر دیدارهایشان با موسوی در فیلم تبلیغاتی این کاندیدا ابراز ناخشنودی کردهاند. تکذیب این خبر از سوی دفتر آیات عظام بار دیگر این پیام را به محافل سیاسی مخابره کرد که این بار حوزه علمیه قم با حساسیت بیشتری تحولات تهران را زیرنظر گرفته است.
دریافت این پیام از سوی جامعه باعث شد هنگامی که وزارت کشور نتایج انتخابات را اعلام کرد، بسیاری از نگاههای معترضان به سوی قم معطوف شود و در انتظار مواضع بزرگان این شهر بمانند. در پی گسترش اعتراضات به نتایج انتخابات و آغاز درگیریهای خیابانی، نخستین واکنش پساانتخاباتی مراجع دعوت طرفین به آرامش و پرهیز از خشونت بود. همچنین پس از آنکه موج دستگیریها آغاز شد، هنگامی که هیاتسه نفر شورای نگهبان برای ارائه گزارش کار به دیدار آیتالله موسویاردبیلی رفتند، وی از به کارگیری «قوه قهریه» در برابر معترضان انتقاد کرد. در همین اثنا آیتالله مکارمشیرازی اعلام کرد که قصد دارد پس از آرامتر شدن التهابات اخیر راهکارهایی برای برقراری «آشتی ملی» ارائه دهد. از سوی دیگر خبر میرسید که حوادث پس از انتخابات روحانیون بلندپایه را سخت دلنگران کرده است و آنان در جلسات خصوصی در اینباره با یکدیگر تبادلنظر میکنند. انتشار خبری مبنیبر دیدار آیات عظام صافیگلپایگانی و سیدموسی شبیریزنجانی با موضوع بررسی حوادث اخیر، بار دیگر دغدغههای جدی علما را آشکار کرد.
آیتالله جوادیآملی نیز در خطبههای نماز جمعه دو هفته پیش قم اختلافات اخیر را از مصادیق عذاب الهی دانست هفته گذشته نیز آیتالله ابراهیم امینی در خطبههای نماز جمعه این شهر گفت: «متاسفانه در این انتخابات شرایط بهگونهای رقم خورد که امت به دو گروه تقسیم شدند و این مساله برای نظام ما یک آفت است.» و این در حالی بود که همان زمان احمد جنتی، دبیر شورای نگهبان در خطبههای نماز جمعه تهران اعلام میکرد: «آشوبها خوابید، عدهای هم دستگیر شدند، اعترافات اینها دارد گرفته میشود و هرچقدر از آنها به مصلحت باشد به مردم گفته خواهد شد.» هنوز چندساعتی از انتشار خطبههای امینی و جنتی نگذشته بود که بیانیه آیتالله العظمی صانعی منتشر شد که در آن خطاب به برخوردکنندگان با معترضان، خاطرنشان شده است: «به تمام نیروهایی که باید حافظ نظم، جان، مال و ناموس مردم باشند تذکر میدهم که هیچ فرمان و دستور نمیتواند مجوز و عذری برای تجاوز به حقوق مردم - که حرام و معصیت و ذنب لایغفر است- گردد که لاطاعهلمخلوق فیمعصیه الخالق چه رسد به آنکه موجب ضرب و جرح یا قتل گردد که مستوجب خذلان دنیوی و عذاب اخروی است.»