به گزارش خبرنگار اقتصاد بین الملل خبرگزاری فارس، موافقت نامه نوباکو فردا با حضور سران کشورهای اتحادیه اروپایی، کشورهای آسیانه میانه و با حضور مهمانانی چون عراق، سوریه، گرجستان و مصر رسما درترکیه امضا خواهد شد. خط لوله نوباکو به طول 3300 کیلومتر به منظور تامین گاز اروپا احداث می شود و ساخت آن از سال 2011 میلادی آغاز می شود.
بر اساس این موافقت نامه گاز کشورهای ساحلی دریای خزر از جمله آذربایجان، ترکمنستان و قزاقستان به اروپا صادر خواهد شد.
این در حالی است که بحث و حدیث های بسیاری در مورد پروژه نوباکو مطرح است و موانع مهمی در راه اجرای این پروژه قرار دارد. تامین منابع مالی و هزینه بالای اجرای این پروژه، محدودیت منابع گازی کشورهای ساحلی دریای خزر به غیر از ایران و مخالفت شدید روسیه از جمله مشکلات مهم در برابر نوباکو عنوان شده است.
با توجه به این مشکلات و موانع، بسیاری از کارشناسان تصمیم دست اندرکاران نوباکو برای امضای موافقت نامه مربوط به آن در روز دوشنبه و پس از تاخیری چند ساله را صرفا اقدامی سیاسی ارزیابی می کنند.
آنا جلن کویچ از موسسه اوراسیا گروپ در این باره گفت ، مهمترین نگرانی و دغدغه نحوه تامین گاز مورد نیاز کنسرسیوم نوباکو است . بدون دسترسی به منابع قابل اطمینان گازی شما نمی توانید عرضه گاز به مشتریان خود را تضمین کنید . تصمیم گیری نهایی در خصوص نحوه تامین مالی این پروژه طی سال آینده انجام خواهد گرفت و در صورتی این مساله گام بزرگی در اجرایی شدن این پروژه خواهد بود که نحوه تامین منابع گازی مورد نیاز خط لوله نیز مشخص شود .
قرار است از طریق نوباکو سالیانه 31 میلیارد متر مکعب گاز به اروپا صادر شود تا 5 درصد تقاضای گاز این قاره تامین شود.
با توجه به محدودیت منابع در کشورهای ساحلی دریای خزر منهای ایران مشارکت کشورهای فراتر از این منطقه مد نظر کارگردانان نوباکو قرار دارد و به همین دلیل در مراسم امضای قرار داد از کشورهایی مثل عراق و مصر نیز دعوت شده است. عراق می تواند در صورت سرمایه گذاری های گسترده بخش مهمی از گاز مورد نیزا نوباکو را تامین کند.این در حالی است که دولت عراق امضای قراردادی در این زمینه بین طرفهای نوباکو و دولت کردستان عراق را رد کرده است.
نوباکو بدون ایران گاز ندارد
اما ایران به عنوان دومین دارنده ذخایر گازی در جهان به دلیل حجم عظیم ذخایر گازی و به دلیل نزدیکی به نوباکو بهترین گزینه است که به دلیل ملاحظات سیاسی و فشارهای امریکا تا کنون از این پروژه دور نگه داشته شده است.
نخست وزیر ترکیه با اذعان به نقش مهم ایران در این پروژه با انتقاد از کشورهای مخالف حضور ایران در خط لوله نوباکو تاکید کرده است بدون مشارکت ایران گاز کافی برای این خط وجود نخواهد داشت.
اردوغان گفته است با چند کشور صادرکننده گاز توافقاتی امضاء شده است اما اطلاعات موجود نشان می دهد کشورهایی که می گویند به میزان کافی گاز برای این خط لوله تامین می کنند فاقد مقادیر کافی گاز هستند.
وی همچنین با توجه به ظرفیت 30 میلیارد مترمکعبی نوباکو و فاصله بسیار زیاد سطح کنونی تولید با این رقم نسبت به توانایی کشورهای مشارکت کننده در نوباکو برای تحقق این رقم ابراز تردید کرده است.
در عین حال امریکا مخالف سرسخت مشارکت ایران در نوباکو است. کشورهای اروپایی به ویژه اتریش، سوئد و ایتالیا که بازیگران اصلی نوباکو هستند در پی یافتن راهی برای کاهش وابستگی خود به منابع گازی روسیه هستند و به نظر می رسد حاضرند ملاحظات سیاسی را بگذارند و ایران را برای مشارکت در این پروژه دعوت کنند.
اما فشارهای امریکا تاکنون مانع تحقق این امر شده است. اگر چه با روی کار آمدن دولت جدید در امریکا موضع این کشور نسبت به مشارکت ایران در نوباکو نرم تر شده است اما اوباما این امر را به حل و فصل پرونده هسته ای ایران مشروط کرده است.
در آخرین موضع گیری نماینده دولت آمریکا در امور انرژی اوراسیا برخلاف خواست اروپا، ترکیه و حتی مواضع قبلی برخی مقامات این کشور اعلام کرده است: مشارکت ایران در پروژه گازی نوبوکو در دستور کار نیست.
ریچارد مورنینگ استار در گفتگو با خبرگزاری ترند نیوز در پاسخ به این پرسش که آیا الحاق ایران نیز به این لایحه در دست بررسی است؟ گفت: در حال حاضر چنین موضوعی در دستور کار نیست و در آینده نیز این موضوع در نظر گرفته نشده است.
تردید در ارسال گاز آذربایجان به نوباکو
با توجه به این که تصور حضور ایران در این پروژه سخت به نظر می رسد زمزمه هایی نیز در مورد عدم مشارکت جمهوری آذربایجان در این پروژه بلند شده است. امید دست اندرکاران نوباکو به توسعه فاز دوم میدان بزرگ شاه دنیز آذربایجان است . اما این کشور مذاکراتی را با روسیه برای فروش گاز تولیدی از این فاز به روس ها انجام داده است.
در واقع روسیه نوباکو را رقیب خود در زمینه صادرات گاز به اروپا تلقی می کند و سعی دارد با آن به مقابله بپردازد. در همین راستا روس ها یک خط لوله جدید به نام سوث استریم را طراحی کرده اند که می تواند گاز تولیدی این کشور و کشورهای اطراف را از طریق دریا و ترکیه به اروپا انتقال دهد.
این خط لوله برخلاف نوباکو به سرعت در حال پیشرفت است.
جمهوری آذربایجان به شرکت گازپروم روسیه قول داده تا منابع گازی مورد نیاز این خط لوله را از فاز دوم میدان گازی شاه دنیز تامین کند .
روسیه مخالف سرسخت نوباکو
گازپروم تا کنون قراردادهای زیادی در زمینه تامین گاز مورد نیاز خط لوله سوث استریم با کشورهای مختلف به امضا رسانده است و به نظر آنا جلن کویچ از موسسه اوراسیا گروپ این پروژه در مقایسه با نوباکو عملی تر به نظر می رسد .
کویچ در این زمینه گفت: در واقع گازپروم گامهای سیاسی بیشتری را برای اجرای خط لوله سوث استریم برداشته است .
وی افزود: این مساله غیر واقعی است که کشورها بگویند قادرند با خط لوله ناباکو یا بدون آن از منابع گازی روسیه مستقل باشند و هیچ وابستگی به گاز روسیه نداشته باشند .
در عین حال به رغم این که روسیه نوباکو را رقیب خود می داند واقعیت آن است که با توجه به رشد تقاضا نمی توان گفت نوباکو تهدیدی برای روس ها در بازار انرژی به حساب می آید.
سهم خواهی ترکیه چالشی دیگر برای نوباکو
اجرای هر دو خط لوله نوباکو و سوث استریم برای ترکیه از اهمیت زیادی برخوردار است چرا که ترکیه منابع انرژی کافی در اختیار ندارد . ترکیه خواستار دستیابی به 15 درصد ظرفیت خط لوله نوباکو برای مصرف داخلی یا صادرات مجدد است . یک مقام دولت ترکیه گفت ، ما در حال حاضر روی پروژه نوباکو کار می کنیم ولی ارزیابی های خود را با مقامهای روسیه در خصوص خط لوله سوث استریم نیز ادامه می دهیم . مهمترین مساله تامین امنیت انرژی ترکیه است . به همین دلیل دولت ترکیه روی هر دو پروژه نظر دارد .
دولت رومانی نیز تاکید کرده است ، به غیر از نوباکو ، سایر پروژه های گازی را نیز دنبال خواهد کرد .
دولت روسیه نیز اعلام کرد ، امضای قرارداد صادرات گاز به اتریش از طریق خط لوله سوث استریم در مراحل نهایی است .
سوزان نایل از موسسه تحقیقاتی آی اف آی آر فرانسه در این باره گفت ، نوباکو و سوث استریم به هیچ وجه رقیب جدی همدیگر نیستند . روسیه قصد دارد میزان گاز صادراتی خود به اروپا را از طریق خاک اوکراین کاهش داده و در عوض این کاهش را از طریق خط لوله سوث استریم جبران کند .
ولی میخاییل کورچمکین از موسسه تحقیقاتی گاز اروپای شرقی در این باره گفت ، در شرایط کنونی بازار تنها از یک خط لوله حمایت خواهد کرد . هزینه اجرای خط لوله نوباکو بیش از 9/7 میلیارد یورو برآورد شده است .
طرح جدید ایران برای انتقال خط لوله مستقیم به اروپا
علاوه بر روسیه ایران نیز خط لوله دیگری را طراحی کرده تا گاز تولیدی خود را به طور مستقل به اروپا صادر کند. نشریه بیزینس مونیتور این خط لوله را که خط لوله گازی پارس نام دارد رقیب جدی دو خط لوله نوباکوی اروپا و سوث استریم روسیه دانسته است.
دولت ایران قصد دارد خط لوله انتقال گاز از منطقه پارس جنوبی به اتحادیه اروپا احداث کند . احداث این خط لوله که به خط لوله پارس موسوم است بیش از 8 میلیارد دلار هزینه در بر خواهد داشت .
خط لوله پارس از مرزهای ترکیه ، یونان ، ایتالیا ، سوییس ، اتریش و آلمان عبور خواهد کرد . ایران قصد دارد از طریق این خط لوله سالیانه 37 میلیارد متر مکعب گاز طبیعی به اروپا صادر کند .
در هر حال با توجه به محدودیت منابع گازی در دریای خزر منهای ایران، با توجه به رقابت روسیه و اعمال فشار این کشور به کشورهای دریای خزر برای عدم مشارکت در نوباکو، با توجه به اعمال فشار امریکا به کشورهای اروپایی برای عدم مشارکت ایران در این پروژه ، با توجه به هزینه های مالی بالای طرح و مسائل امنیتی و با توجه به وجود بازیگران متعدد (اعم از شرکتی و کشوری) با منافع و علایق بعضا متضاد نباید انتظار اجرای خط لوله 3300کیلومتری نوباکو را در آینده نزدیک داشت.
بنابراین با توجه به حجم گسترده مشکلات و موانع موجود می توان امضای موافقت نامه نوباکو در ترکیه را صرفا یک توافق سیاسی ارزیابی کرد.