تشدید تنش ها و ناامنى ها در افغانستان از یک سو و تغییر رویکرد منطقه اى آمریکا در انتقال نظامیان خود از عراق به افغانستان از سوى دیگر، اسباب افزایش شمار نظامیان آمریکایى در افغانستان شده و به تبع آن انجام عملیات هاى لجستیکى براى حمایت از این نیروها نیز ضرورت یافته است. به گزارش ایران شرقى، به همین بهانه و به تبع ایجاد چالش از سوى دولت قرقیزستان براى فعالیت «پایگاه مناس» که با توافق اخیر این فعالیت از سر گرفته شده، دولت آمریکا با کشورهاى مختلف پیرامونى افغانستان براى جلب همکارى آنها در جنگ افغانستان در قالب عملیات هاى ترانزیتى وارد مذاکره شده و در این راستا افزون بر تاجیکستان، ازبکستان، قزاقستان، ترکمنستان و قرقیزستان، موفق به جلب همکارى قابل تأمل نظامى روسیه نیز شده است. در میان کشورهاى پیرامونى افغانستان، دولت عشق آباد نیز به درخواست آمریکا مبنى بر همکارى در عملیات به اصطلاح ضد تروریستى در افغانستان جواب مثبت داده و در همین راستا تاکنون مذاکرات مختلفى نیز میان فرستادگان واشنگتن با مقامات ترکمنى انجام شده که ماحصل آن امضاء توافقنامه همکارى میان دو طرف با موضوع مساعدت عشق آباد به نقل و انتقالات اقلام غیرنظامى آمریکا از خاک این کشور به افغانستان است.
علاوه بر نیاز آمریکا به جلب همکارى ترکمنستان، نگرانى هاى عشق آباد از ریزش تهدیدات از ناحیه افغانستان به این کشور در حوزه ها و زمینه هاى مختلف نظیر افراط گرایى، جنایات سازمان یافته، قاچاق مواد مخدر، قاچاق سلاح و مهاجرین و دیگر نیز نکته قابل تأملى است که مقامات عشق آباد را به همکارى با پنتاگون واداشته است. مذاکرات طرفین در این خصوص از ژانویه سال جارى و به دنبال سفر« دیوید پترائوس» فرمانده نیروهاى مرکزى آمریکا به ترکمنستان آغاز شد و در نهایت « قربان قلى بردى محمدوف»رئیس جمهور ترکمنستان در سفر فوریه سال جارى خود به تاشکند موافقت خودرا با ترانزیت کالاهاى غیرنظامى پنتاگون از خاک کشورش به افغانستان را رسما اعلام کرده بود. با این وجود توافق نهایى و عملیاتى شدن این توافق چند ماه به تعویق افتاد که بنا به اخبار موجود، علت اصلى این وقفه، تأکید عشق آباد به دریافت مبلغ بالایى از طرف آمریکایى بابت حق الاجاره فرودگاه هاى خود بوده است. با این وجود و پس از سفر چندى پیش وزیر خارجه ترکمنستان به آمریکا و گفتگو وى با مقامات این کشور، مجددا مذاکرات طرفین در این خصوص از سر گرفته شد تا اینکه در سفر اخیر «ویلیام برنز» معاون وزیر خارجه آمریکا به عشق آباد، تفاهمنامه همکارى ترانزیتى میان پنتاگون و عشق آباد که چندى پیش به امضاء طرفین رسیده بود، نهایى شد. بر این اساس، هواپیماهاى آمریکایى مى توانند از فرودگاه هاى این کشور از جمله دو «فرودگاه عشق آباد» و «مارى» نیز براى ترانزیت کالاهاى غیر نظامى استفاده کنند.
«برنز» نیز در مقابل، ضمن اشاره به اینکه واشنگتن اهمیت بسیار زیادى براى ترکمنستان که یکى از کشورهاى مهم آسیاى مرکزى است، قائل است، بر تمایل آمریکا به گسترش همکارى متقابل قابل اطمینان و مشارکت نزدیکتر با ترکمنستان بر اساس اصل برابرى، نفع و اعتماد متقابل تأکید کرد. معاون وزیر خارجه آمریکا دردیدار با رئیس جمهورى ترکمنستان اعلام نمود: « واشنگتن اهمیت زیادى براى توسعه روابط با عشق آباد که نقش کلیدى در منطقه آسیاى مرکزى دارد، قائل است و علیرغم اینکه روسیه خاک خود را براى ترانزیت کالاهاى مورد نیاز نظامیان مستقر در افغانستان در اختیار آمریکا قرار داده است، مسیر عشق آباد اهمیت زیادى در این زمینه دارد. چراکه این مسیرامکان آن را فراهم مى سازد تا کالاها بدون عبور از خاک روسیه، از ترکیه با عبور از خاک گرجستان و آذربایجان و بعد نیز از طریق دریاى خزر به سواحل ترکمنستان و در ادامه به خاک افغانستان ارسال شوند. هرچند آمریکا اخیرا موفق به تمدید اعتبار قرارداد استفاده از «فرودگاه مناس» قرقیزستان شده، اما مقامات این کشور با اشاره به اهمیت مسیر ترکمنستان با عنایت به نزدیکى آن به مرزهاى افغانستان، بر استفاده از خاک و مسیر ترکمنستان به عنوان مسیر تکمیلى و رزور تأکید دارند.
درحال حاضرآمریکا ملزومات خود را از مسیر روسیه ابتدا به ترکیه، سپس به گرجستان و آذربایجان از آنجا به روسیه و در نهایت به افغانستان منتقل مى کند که با ایجاد مسیر ترکمنستان این انتقال پس از گرجستان و یا آذربایجان مى تواند از فراز دریاى خزر به ترکمنستان و در نهایت به افغانستان منتقل شود که در این صورت در وقت و هزینه انتقال صرفه جویى خواهد شد. به گفته مقامات آمریکایى، پنتاگون از فرودگاه هاى ترکمنستان براى نقل و انتقال با هواپیماهاى باربرى سى - ۵ و هواپیماهاى باربرى- نظامى راهبردى سى- ۱۷ استفاده خواهد کرد. بر اساس این موافقتنامه موجود، هرگونه حمل و نقل از طریق هواپیماهاى آمریکایى حاضر در فرودگاه هاى ترکمنستان باید با حضور مقامات گمرکى ترکمن انجام شود و بدون حضور آنها پنتاگون اجازه هیچ نقل و انتقالى را نخواهد داشت. همچنین هر گونه ورود و خروج هواپیماهاى آمریکایى به فرودگاه هاى این کشور باید از سه روز پیش به اطلاع مقامات این کشور رسیده باشد.
باتوجه به اینکه استفاده پنتاگون از فرودگاه هاى ترکمنستان بدون استقرار هرچند اندک نظامیان آمریکایى در این اماکن امکان پذیرنخواهد بودوبنا به اعلام مقامات پنتاگون شمارى از نظامیان این کشور به منظور انجام فعالیت هاى فنى و پشتیانى در امر انتقال محموله هاى نظامى به افغانستان در خاک ترکمنستان مستقر شده اند که این حضور با توجه به اصل بى طرفى در سیاست خارجى ترکمنستان جاى تامل واندیشه دارد. جالب تأمل اینکه مقامات پنتاگون تأکید کرده اند که تمام شرایط حضور نیروهاى آمریکایى در ترکمنستان مشخص شده و هیچ مطلب پنهانى در این خصوص میان پنتاگون و عشق آباد وجود ندارد. اگرچه امضاءاین قرارداد و جریان یابى همکارى میان پنتاگون و عشق آباد از سوى برخى تحلیلگران به نقض اصل اعلام شده بى طرفى در سیاست خارجى ترکمنستان تعبیر شده، اما مقامات این کشور با اشاره به غیرنظامى بدون ماهیت این همکارى، بر عدم مغایرت آن با اصلى بى طرفى در سیاست خارجى عشق آباد تأکید دارند.