هشتاد و نهمین سالگرد «وعده بالفور» مصادف با ماه نوامبر (آبان) سال جاری در حالی فرا رسید که جنایات رژیم صهیونیستی در حق ملت مظلوم فلسطین با فجیع ترین شکل ممکن ادامه دارد.
«وعده بالفور» به توافقنامه «سایکس- پیکو» در سال 6191 میلادی باز می گردد، توافقنامه ای که برای تسهیل و بسط دامنه سلطه انگلیس بر منطقه، خاورمیانه را به کشورهای کوچک و پراکنده مجزا ساخت.
در دوم نوامبر سال 7191 میلادی، «آرتور جیمز بالفور» وزیر خارجه وقت انگلیس، نامه ای به «لرد رچیلد» یکی از رهبران جنبش صهیونیسم آن دوران ارسال کرد که بعدها در تاریخ، «وعده بالفور» شهرت گرفت.
مضمون این نامه به شرح زیر است:
«بسیار خوشحالم که به نیابت از پادشاهی بریتانیا به شما ابلاغ کنم، دولت این پادشاهی با عطوفت به مسئله ایجاد یک میهن ملی برای ملت یهود در سرزمین فلسطین می نگرد، و برای تحقق این هدف تمامی تلاش خود را به کار خواهد گرفت، مشروط بر آن که سبب نقض حقوق شهروندی و مذهبی شهروندان طوایف غیر یهود مقیم فلسطین نشود.»
صهیونیسم جهانی با اتکا به این سند و حمایت بی دریغ مقامات تام الاختیار استعمارگر انگلیس در سرزمین فلسطین، یک حرکت جدی برای تحقق هدف خود در اشغال و یهودی سازی این سرزمین را سامان داد.
فلسطین در دوران حاکمیت دولت عثمانی، جزیی از دو ولایت «طرابلس» و «بیروت» بود، اما نیروهای انگلیسی به صورت تدریجی ابتدا منطقه «نوار غزه» را هفتم ماه نوامبر سال 7191 میلادی، سپس «یافا» را شانزدهم همان ماه و سرانجام «قدس» را در نهم دسامبر (آذر) به اشغال در آوردند.
دولت عثمانی آن زمان با «وعده بالفور» مخالفت ورزید و آن را فاقد مشروعیت خواند، همچنان که ساکنان عرب زبان سرزمین فلسطین به رویارویی با یهودیان اشغالگر برخاستند.
صاحبنظران در حقوق بین الملل معتقدند: سند بالفور معاهده نیست و اعتبار قانونی ندارد. به ویژه آن که، این سند زمانی صادر شد که سرزمین فلسطین تحت حاکمیت پادشاهی انگلیس نبود.
به گفته آنان، دولت پادشاهی انگلیس با این سند، در واقع سرزمینی را به دیگران اعطا کرد که مالک آن نبود و از نظر قوانین بین المللی این سند هیچ اعتباری ندارد و الزام آور نیست.
این حقوقدانان تاکید دارند: سند بالفور، نامه ای است که به فردی ارسال شده که هیچ گونه صفت رسمی ندارد. بنابراین، وعده ای که این نامه متضمن آن است، مشروعیت ندارد. زیرا طبق قوانین بین الملل، صحت انعقاد قرارداد یا معاهده ای از این نوع، مشروط بر آن است که تمامی طرف های آن، نمایندگان دولتی باشند.
به عقیده آنان، دیگر اشکال سند، غیرانسانی بودن مورد توافق در آن است، بدان معنی که به موجب سند بالفور، ملت فلسطین از خانه و کاشانه خود رانده و سرزمینشان بناحق به دیگران بخشوده شده که این، مخالف با اصول و مبانی حقوق بشر است.
در پی وقوع جنگ سال 8491 میلادی و پیامد خطرناک آن، که اعلام تاسیس دولت مجعول صهیونیستی در سرزمین فلسطین بود، پدیده رانده شدگان فلسطینی به وجود آمد.
مسئله آوارگان فلسطینی، به مرور زمان ابعاد سیاسی و انسانی گسترده ای به خود گرفت و با وجود گذشت بیش از نیم قرن، همچنان یکی از مهمترین و تلخ ترین تبعات منازعات اعراب و اسراییل به شمار میرود.
شمار فلسطینیان رانده شده از سرزمین خود در سال 8491، به چند هزار نفر رسید و جمعیتشان اینک فراتر از چهار میلیون نفر است که در نقاط مختلف جهان، به ویژه کشورهای همجوار، پراکنده شدهاند.
«داود عبدالله» پژوهشگر سیاسی فلسطینی، «وعده بالفور را فاجعه قرن بیستم» می نامد، زیرا «مسبب اصلی رنج های ملت فلسطین است که همچنان ادامه دارد و شاید به اخراج تمامی فلسطینیان از سرزمین خود بینجامد.»
عبدالله تصریح کرد: این وعده در حالی اعطا شد که حتی «هربرت اسکات» نخست وزیر وقت انگلیس، دو سال پیش از صدور آن، با این طرح مخالف بود.
این پژوهشگر فلسطینی معتقد است، دو عامل، یکی مذهبی و دیگری استعماری در پشت قضیه وعده بالفور جای گرفته است.
عبدالله می گوید: طبق روایات مسیحی، حضرت مسیح(ع) پس از بازگشت یهودیان به سرزمین فلسطین، ظهور خواهد کرد و یهودیان به او ایمان خواهند آورد. بنابراین، مسیحیان اعتقاد دارند، فراهم ساختن زمینه های بازگشت یهودیان به فلسطین، به ظهور مجدد حضرت مسیح(ع) کمک خواهد کرد.
وی در مورد عامل دوم نیز می گوید: در آن زمان، فرانسه از طریق مسیحیان کاتولیک در فلسطین، و روسیه از طریق مسیحیان ارتدکس در این سرزمین، دارای نفوذ بودند، اما انگلیس در میان فلسطینیان نفوذی نداشت و به همین سبب از طریق همپیمانی با صهیونیسم و روانه کردن یهودیان به سرزمین فلسطین، درصدد باز کردن جای پاپی برای خود در این سرزمین بود.
به گفته این پژوهشگر، سرزمین فلسطین در پرتو موقعیت جغرافیایی و نزدیکی آن به عراق و سرزمین شام، همواره نظر آزمندانه قدرت های جهانی را به خود جلب کرده بود. به همین علت، انگلیس برای حفظ منافع دراز مدت خود در منطقه، در پی گسترش نفوذ خود بر این سرزمین برآمد.
این پژوهشگر تاکید دارد: صدور وعده بالفور، تنها زاییده عوامل گفته شده است و هیچ ارتباطی با مسایل انسانی و ظلم روا شده بر یهودیان ندارد. «بالفور» به هنگام تصدی مسئولیت وزارت خارجه انگلیس، از پا در میانی نزد روس ها برای توقف اقداماتشان علیه یهودیان امتناع ورزید.
عبدالله می گوید: تا زمانی که رهبران و سیاستمداران جهان اسیر تعهدات خود در چارچوب وعده بالفور باقی بمانند، درگیری در منطقه هرگز پایان نخواهد یافت.