ابوالقاسم قاسم زاده
آخرین دیدار روِسای جمهوری دو کشور عراق و سوریه به سالهای اول، پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، در دی ماه 1358 برمی گردد. در آن زمان در حالیکه <حافظ اسد> با <صدام حسین> و روش های حکومتی او، اختلاف جدی داشت. حمایت سوریه از جمهوری اسلامی ایران در محکوم کردن حمله نظامی صدام به ایران، موجب قطع کامل روابط سیاسی بغداد، دمشق شد.
حمله صدام به کویت و اشغال آن را دولت حافظ اسد، به شدت محکوم کرد و در ائتلاف نیروهای به فرماندهی آمریکا برای آزاد سازی کویت شرکت کرد.1 شکاف و تضاد دولت صدام با دولت حافظ اسد که هردو خود را نماینده حزب بعث معرفی می کردند، یکی در عراق و دیگری در سوریه، وسیع تر و عمیق تر شد.
اینک بعد از بیست و هفت سال در بغداد و دمشق سفارتخانه های دو کشور بازگشایی شده است و با دیدار جلال طالبانی، رئیس جمهور عراق به دعوت رسمی بشار اسد از سوریه، سفیران دو کشور در بغداد و دمشق معرفی شده اند و روابط آنها بطور کامل برقرار و عادی شده است.
سفر رئیس جمهور عراق به سوریه برای کشورهای منطقه از عربی و غیر عرب، بسیار حائز اهمیت است. کشورهای عراق، ترکیه، ایران و سوریه دارای جمعیت کرد و مناطق کردنشین هستند که همواره اقلیت کردها در عراق و در سالهای حکومت صدام حسین در سختی بسر برده و بستر کشتار و جنایت های دولت صدام بودند. از سوی دیگر دولت های خارج منطقه برای اهداف سیاسی خود از موضوع اقلیت های کُرد در این کشور بهره گیری می کردند. اجرای طرح های آشوب منطقه ای از طریق اختلاف اقلیت ها با دولت مرکزی برای کسب امتیاز از حکومت های مرکزی، روش شناخته شده از سوی انگلیس و آمریکایی ها است. چگونگی روابط بغداد و دمشق همواره از محاسبات مهم برای رژیم صهیونیستی نیز می باشد که در ارزیابی توازن قدرت در منطقه به آن مینگرد.
تردید نباید داشت که «تل آویو» از دیدار جلال طالبانی با «بشار اسد» نگران و آن را در راستای سیاست های منطقه ای خود منفی ارزیابی می کند. در این سفر، ضمن معرفی سفیران سوریه و عراق در دو کشور که سفارت آنها در بیستم آذرماه گذشته افتتاح شد، در شش روز دیدار رئیس جمهور عراق از سوریه، چند قرارداد اقتصادی و امنیتی نیز به امضای دو طرف خواهد رسید.
بشار اسد در اولین دور دیدار با جلال طالبانی گفت: «بی ثباتی و ناامنی در عراق یا سوریه، پیامدهای منفی برای هر دو کشور خواهد داشت، پس بهتر است دو کشور در زمینه های امنیتی همکاری های مشترکی با یکدیگر داشته باشند.» او گفت: «سوریه از مسیر سیاسی دولت عراق برای ثبات و سازندگی حمایت می کند و این دیدار به گسترش روابط دوجانبه ما می انجامد.» جلال طالبانی رئیس جمهور عراق نیز گفت: «عراق برای تحقق آرمان های خود نیازمند سوریه است. ما به این کشور مدیون هستیم و به این موضوع واقفیم. بغداد مصمم است تا مناسبات سیاسی، بازرگانی و نفتی قوی تری با سوریه داشته باشد.»
در محافل سیاسی منطقه دو برداشت از این سفر شده است. گروهی دیدار طالبانی از سوریه را با نشان دادن چراغ سبز آمریکا دانسته اند که با مجوز آمریکا رئیس جمهور عراق به دمشق رفته است و این خود روزنه ای است که واشنگتن میخواهد تا باب مذاکره برای حل اختلاف ها را با سوریه باز کند و سهم سوریه در آینده عراق را نیز رد نمی کند. در برابر این دیدگاه، برخی دیدار طالبانی از سوریه را نتیجه دیگری از دیپلماسی تهران دانسته اند که برای باز کردن مسیر دولت عراق در آینده است و روابط دمشق و بغداد را تسهیل ائتلافی از تهران - بغداد و دمشق می دانند که در معادلات آینده و توازن دیپلماسی بسیار موثر خواهد بود. عراق کشوری مسلمان و عربی است و مسیر ارتباطی او با جامعه عرب از طریق اردن و سوریه باز می شود که با هر دو این کشورها هم مرز است. تجدید روابط سیاسی بغداد و دمشق، دولت عراق را وارد در معادلات سیاسی منطقه ای خواهد کرد، درحالیکه از چترهای حفاظتی چنین روابطی بهره خواهد گرفت آنهم برای آینده عراق که نیازمند سازندگی و داشتن روابط اقتصادی، بازرگانی با همسایگان خود است گسترش روابط دوجانبه با همسایگان خود بسیار مفید و موثر خواهد بود.
کشورهای مسلمان منطقه و بخصوص دولت جمهوری اسلامی ایران با خرسندی و مقبولیت به این سفر نگاه می کنند و آن را تائید و تشویق کرده اند. واقعیت این است که هرچه اینگونه روابط نزدیک تر گردد از اختلاف ها کاسته خواهد شد و وسعت بخشیدن به دیپلماسی منطقه ای در میان کشورهای مسلمان نفوذ و دیکته سیاست های بحران آفرین قدرت های خارجی را خنثی می سازد و عملاً برای فلسطینیان و احقاق حقوق آنها در برابر تجاوزها و سلطه گری رژیم صهیونیستی مفید و موثر و غیرقابل انکار می باشد. پی آمد سفر رئیس جمهور عراق به سوریه، مرحله ای از نگاه به آینده عراق در فضای ایجاد امنیت پایدار و ساختن این کشور بحران زده از سالها کودتا در کودتا، جنگ و تخریب است. کشورهای منطقه اگر به ثبات و امنیت داخلی خود می اندیشند و یا برای آبادی و سازندگی کشور خود در تلاش هستند، ایجاد روابط حسنه دوجانبه و گسترش دیپلماسی صلح منطقه ای مهمترین و اساسی ترین روش و وسیله آن است. تهران برای ثبات منطقه خاورمیانه و آینده بهتر کشورهای آن، بخصوص عراق بحران زده از دیدار دو رئیس جمهور عراق و سوریه استقبال کرده است.