یکی از شگفتانگیزترین پروسههای آقای خاتمی که تقریباً از تاریخ بیست و دوم بهمن 1379 در سخنرانی ایشان در جمع مردم آغاز گردیده و تا پایان فروردین 1380 (زمان نگارش این نوشته) در حال اجراست، پروسه حذف شعار “جمهوری اسلامی” از ساختار شعار اصولی نظام اسلامی یعنی شعار “استقلال،آزادی، جمهوری اسلامی” است. عجیب تر از اجرای این پروسه توسط آقای خاتمی، عدم توجه مسئولان به این موضوع مهمّ و استراتژیک است و اکنون به نقل قولهای زیر از آقای خاتمی توجه کنید:
1. “ شعار جاویدان انقلاب اسلامی همان خواست تاریخی ملّت یعنی استقلال، آزادی و پیشرفت است”1
2. “سه خواست استقلال، آزادی، پیشرفت شکوه و بروز چشمگیری در میان انبوه ملّت ایران داشته است و در طول تاریخ نشانههای آن به وضوح در عرصههای مختلف نمایان شد”2
3. “امام به عنوان مرجع دینی خواستار تحقق سه خواست تاریخی ملّت ایران یعنی استقلال، آزادی و پیشرفت شد”3
4. “ملّت ایران در طول 50 سال گذشته همواره خواستار استقلال، آزادی و پیشرفت بوده است و حرکتی که از درون برخیزد ماندگار است.”4
5. “انقلاب اسلامی در امتداد خواست تاریخی این ملّت بزرگوار قرار داشت و این خواست عبارت بود از آزادیخواهی، استقلالطلبی، پیشرفت جویی”5
6. “کسانی که مطالبات تاریخ ملّت ایران که از جمله در انقلاب اسلامی تجلّی پیدا کرد یعنی آزادیخواهی، استقلالطلبی، پیشرفتجویی را درک نمیکنند و بذر نفرت میافشانند و بر طبل خشونت میکوبند .... آنها نیز بدفرجامی را انتخاب کردهاند”6
7. “آنچه میماند ملّت ایران است و سپس همان شعار استقلال، آزادی و پیشرفت را تکرار میکند”7
برای دقت در سخنان فوق ابتدا نگاهی گذرا به تاریخ این سخنان میافکنیم:
“22/11/1379”
“25/11/1379”
“2/12/1379”
“10/1/1380”
“6/1/1380”
همانگونه که ملاحظه میشود رئیسجمهور این طرح و شعار نو را در فاصله کوتاهی در حدود 45 روز به کرّات بیان میدارد و این حکایت از شدّت اهمیّت و عمق توجّه و تعمّد رئیسجمهور به این موضوع است و اکنون برای “تحلیل محتوا” برخی از واژههای استعمال شده در این سخنان را مرور میکنیم. شعار “استقلال، آزادی و پیشرفتجویی “ عبارت است از:
1. شعار جاویدان
2. در طول تاریخ
3. خواست تاریخی
4. مطالبات تاریخی
5. در طول 150 سال گذشته
6. ماندگار
7. آنچه میماند
ما در این مقاله درصدد نیستیم تابه تبیین جایگاه و اهمیت شعار “جمهوری اسلامی” بپردازیم چه آنکه دوست و دشمن میدانند که محوریترین اصل نظام، اسلام میباشد. بر این اساس خواست ملّت متدیّن ایران “جمهوری اسلامی” بوده است و امام راحل (ره) نیز میفرمودند: “جمهوری اسلامی، نه یک کلمه کم و نه یک کلمه زیاد و را‡ی 98 مردم نیز گواه همین مطلب است، قانون اساسی نیز در اصول مختلف به آن اشاره کرده و اصلاً اساس قانون اساسی بر جمهوری اسلامی استوار است. البته ناگفته نماند مطبوعات جبهه دوّم خرداد به این دژ محکم بارها حمله کرده واصل بنیادین جمهوری اسلامی را مورد حمله قرار دادهاند.(8) که در این مقاله از نقل آنها خودداری میشود بنابراین آنچه در اینجا باید مورد توجّه قرار گیرد دو مطلب است:
1. اصل حذف “جمهوری اسلامی” از ساختار شعار بنیادین “استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی” گناهی نابخشودنی است که ارتکاب آن توسط آقای خاتمی باید مورد توجّهِ تمامی نهادهای نظارتی نظام قرار گیرد و هر شخصیّت حقیقی و حقوقی بر اساس حق شرعی و شهروندی خود باید آقای خاتمی را بخاطر ارتکاب متعمدّانه این موضوع بازخواست کند و در تحلیلهای دینی و سیاسی نباید این امر مهّم بخاطر تسامح، و یا حسنظن مورد غفلت قرار گیرد.
2. با اندکی دقت در کلمات و جملات آقای خاتمی میتوان رازی بزرگ را از این سخنان دریافت و این سخنان رمزآلود را بازخوانی کرد. بدین منظور ابتدا این دو شعار را بموازات هم قرار میدهیم.
“استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی”
“استقلال،آزادی، پیشرفت”
آنچه به وضوح هدف تغییر این شعار را تا حدّی روشن میکند پس از وجود استقلال و آزادی در هر دو شعار، تغایر و تضّاد دو شعار “جمهوری اسلامی” و “پیشرفتجویی”است. برای توضیح بیشتر با استفاده از عبارات مورد استعمال در سخنرانیهای رئیسجمهور چنین میگوییم:
شعارهای ملت دو گونه است:
الف: شعارهای جاویدان، همیشگی، تاریخی و ماندگار یک ملّت.
ب: شعارهای موردی و در امتداد و در مسیر تجلّی و بروز شعارهای نخست که گذرا و رفتنی است.
طبعاّ شعارهای اخیر (دوم) تنها در مسیر تحقق شعارهای جاویدان واقع میشوند و حالتی ابزارگونه دارند بنابراین شعارهای تاریخی میتوانند در برهههای مختلف زمانی در جلوههای خاصی ظاهر شوند ولی چون این جلوهها (همانند انقلاب اسلامی) مربوط به زمان خاصّی است پس تحقق تاریخ شعارهای جاویدان “پیشرفتجویی” از جلوهای به جلوهِ دیگر باید تغییر یابد و از مرحلهای به مرحلهِ دیگر گذر کند وبرای کشف شعارهای ثابت از شعارهای گذرا باید دید کدامیک در دیگری بروز میکند مثلاً اصل “انسانگرایی” ممکن است در زمان خاص و یا جامعهای “سوسیال دمکرات” و در زمانی دیگر در “لیبرال دمکرات” بروز یابد پس ظرفها اصل نیستند و رفتنی هستند و این اصل مظروف است که میماند و امّا در تاریخ ملّت ایران شعار جاویدان همان شعار “استقلال، آزادی، پیشرفتجویی” است و جمهوری اسلامی و یا انقلاب اسلامی در گذری از زمان جلوه و ابزاری برای آن شعارجاویدان است و باگذر تاریخ این ابزار تغییر میکند و باید تغییر کند که البته علاوه بر توضیحاتی که در زیر ارائه میشود اگر به مقالهِ “دیدگاه آقای خاتمی در مورد تمدن غرب و مدرنیته و تمدن اسلامی”توجّه شود مطلب فوق روشنتر خواهد شد. برای وضوح بیشتر این گزاره یک بار دیگر به جملات آقای خاتمی در مورد این شعار و انقلاب اسلامی و جمهوری اسلامی دقت میکنیم:
1. عرصههای متفاوت و مختلف بروز این سه شعار:
“ سه خواست استقلال، آزادی،پیشرفت، شکوه و بروز چشمگیری در میان انبوه ملّت ایران داشته است و در طول تاریخ نشانههای آن به وضوح در عرصههای مختلف نمایان شد”.
2. امام خمینی (ره)؛ ابزار و عامل تحقّق همان سه خواست ثابت: “ امام به عنوان مرجع دینی خواستار تحقّق سه خواست تاریخی ملّت ایران یعنی استقلال، آزادی و پیشرفت شده”.
3. این شعار چون از درون است ماندنی است:
“ملّت ایران در طول 150 سال گذشته همواره خواستار استقلال، آزادی و پیشرفت بوده است و حرکتی که از درون برخیزد ماندگار است”.
4. انقلاب اسلامی فقط در امتداد این شعار است: “ انقلاب اسلامی در امتداد خواست تاریخی این ملّت بزرگوار قرار داشت و این خواست عبارت بود از آزادیخواهی، استقلالطلبی، پیشرفتجویی”.
5. انقلاب اسلامی تنها نمونه از موارد بروز این شعار است: “ کسانی که مطالبات تاریخی ملّت ایران که از جمله در انقلاب اسلامی تجلّی پیدا کرد یعنی آزادیخواهی، استقلالطلبی، پیشرفتجویی را درک نمیکنند و بذر نفرت میافشانند ...”9
6. فقط شعار اخیر ماندنی و ماندگار است: “آنچه میماند ملّت ایران است و استقلال و آزادی و پیشرفتجویی “.
از این بیان چنین استفاده میگردد که خواست تاریخی ملّت ایران فقط همان شعار جاویدان “استقلال، آزادی،پیشرفتجویی” است و این خواست اصیل در مسیر تحقّق خویش در گذر تاریخ به انقلاب اسلامی برمیخورد و حتی امام خمینی (ره) نیز وظیفهاش تحقّق همان سه شعار است و انقلاب اسلامی نیز از جمله مواردی است که تنها در قطعهای از زمان ظرف این شعار واقع شده است ولی این ظرف موقّت و گذرا است و آنچه “ماندگار و ماندنی”است به تعبیر آقای خاتمی آن سه شعار اصلی است که از “درون ملّت برخاسته است”.
اگر آن شعار رئیس جمهور تکرار شود معلوم میشود آنچه که در سخنان آقای خاتمی حذف شده رفتنی است و این همان جمهوریاسلامی یا انقلاب اسلامی است که تنها در برههای از تاریخ فقط در ظرف زمانی خاصّابزاری برای خواست مردم بود و الا آنچه همیشه خواست تاریخی و جاویدان ملّت بوده همان “استقلال، آزادی و پیشرفت”است.
از سوی دیگر نباید غفلت کرد که تغییر این شعارها در آستانهِ انتخابات ریاست جمهوری سال 1380 صورت میگیرد و در حقیقت ساختار شعارهای انتخاباتی آقای خاتمی را در این دورهِ ریاست جمهوری مشخص میکند و از طرفی دیگر شعار اصلی جبهه دوم خرداد تبدیل این انتخابات به عنوان رفراندوم سال 1380 است و این رفتار به معنای تعیین یک رئیس جمهور نیست بلکه به معنای تغییر یک نظام حکومتی است و اکنون اگر شعار اصلی رئیسجمهور در کنار شعار اصلی جبهه طرفدار رئیسجمهور قرار داده شود چه نتیجهای حاصل میشود”.
تبدیل انتخابات ریاست جمهوری = “رفراندوم تغییر نظام” و “استقلال، آزادی، پیشرفت”
در نتیجه این گروه پس از انتخابات ادعا خواهند کرد که پیروزی خاتمی به معنی پیروزی شعار اصلی وی یعنی همان شعار “استقلال، آزادی و پیشرفت” است که این همان رفراندوم مورد نظر اصلاحطلبان و دو سطح از انجام یک پروسه است و در حقیقت شعارهای آقای خاتمی و جبهه دوم خرداد یک تحول همسو و بسیار حساب شده است و نتیجهِ آن نفی جمهوری اسلامی است و این همه یعنی یک جمله: “براندازی آرام و خاموش توسط رئیسجمهور”