سجاد صاحبان زند
سیمین بهبهانی نامزد نوبل ادبی شد. او پیش از این نیز 2 بار نامزد دریافت این جایزه شده بود، اما هر دو بار اتفاقاتی او را از رسیدن به جایزه محروم کرد. پیش از این شخصیت هایی چون محمدعلی جمالزاده، احمد شاملو و محمود دولت آبادی نیز نامزد دریافت این جایزه ادبی شده اند. با این همه هنوز هیچ نویسنده ایرانی نتوانسته به این جایزه دست پیدا کند.ادبیات در ایران ریشه های عمیق و کهنسالی دارد. بسیاری از نویسندگان و شاعران بزرگ جهان، همواره خواسته اند خود را به این ریشه ها مرتبط کنند. از گوته آلمانی گرفته که به حافظ عشق می ورزید تا فیتز جرالد انگلیسی که با ارادت فراوان خیام را به انگلیسی ترجمه کرد. با این همه ادبیات امروز ایران، آنچنان که باید مورد توجه جایزه های جهانی از جمله نوبل ادبی قرار نمی گیرد. نامزد شدن سیمین بهبهانی، بار دیگر این گزینه را پیش روی ما می گذارد که ادبیات ایران، نوبل ادبی را از آن خود خواهد کرد یا نه؟
سیمین دانشور: محدودیت زبان فارسی دلیلی برای نگرفتن نوبل ادبی نیست
سیمین دانشور یکی از پیشگامان رمان نویسی مدرن در ایران است. وی که خود نیز به گواه بسیاری از منتقدان و کارشناسان ادبی، شایسته دریافت جایزه نوبل است ضمن ابراز خوشحالی از شنیدن این خبر می گوید: «امیدوارم نامزدی او به برنده شدنش در جایزه منجر شود. اما می دانیم که بین نامزد شدن تا برنده شدن نوبل ادبی، کمی فاصله وجود دارد.»این نویسنده مطرح و پیشکسوت ادبیات ایران که به تازگی رمان «کوه سرگردان» را نیز آماده چاپ کرده است به نامزدی خود در 2 سال قبل اشاره می کند و می افزاید: «آقای خاتمی و خانم عبادی نیز نامزد این جایزه بودند که خانم عبادی برنده جایزه صلح نوبل شد. من نیز تا مراحل پایانی آن بالا آمدم، اما به هر حال برنده نشدم.» نویسنده رمان ماندگار «سووشون» در مورد عدم توفیق نویسندگان ایرانی در این جایزه ادبی می گوید: 22 نکته وجود دارد. اول آن که به هر حال نویسندگان خوبی در جهان فعالیت می کنند که چشم پوشیدن از آنها آسان نیست و دیگر اینکه نگاه جایزه دهندگان نوبل، بیشتر به غرب محدود است.»
وی می افزاید: «البته نویسندگانی از سایر مناطق جهان نیز نوبل ادبی گرفته اند. به طور مثال می توان از تاگور، شاعر خیلی خوب هندی نام برد که به شیراز هم آمد.» دانشور سپس به دیدار خود با این شاعر اشاره می کند و می گوید: «من در آن دوران در کودکستان بودم. تاگور بچه ها را خیلی دوست داشت، به همین دلیل به کودکستان ما آمد.»
سیمین دانشور که آثار او به 17 زبان بین المللی ترجمه شده و خود نیز در این عرصه آثار قابل توجهی دارد در مورد محدودیت زبان فارسی می گوید: «به نظرم محدودیت زبان فارسی آن قدرها مهم نیست. آثار من ترجمه می شود و آنها می توانند آنها را بخوانند. اما آنها جایزه را به کسی می دهند که احتمالاً بهتر است. مثلا شما هارولد پینتر را در نظر بگیرید. او دارای اندیشه است. او بنیانگذار سبکی است که ما آن را با عنوان ) Angry menمردان خشمگین( می شناسیم. همه چیز به نوشته ها برمی گردد، نه ترجمه یا محدودیت زبان فارسی.»
رضا سیدحسینی:
ما قدر نویسندگان خودمان را نمی دانیم
رضا سیدحسینی یکی از مترجمانی است که سهم بسزایی در معرفی آثار ادبی جهان و به ویژه ادبیات فرانسوی به ما دارد. وی ضمن ابراز خوشحالی از نامزد شدن سیمین بهبهانی در جایزه نوبل ادبی، به علاقه خود به شعر او اشاره می کند و می گوید: «با اینکه به نظرم بین اعلام نامزدها و گرفتن جایزه کمی فاصله وجود دارد، اما امیدوارم که بهبهانی در این عرصه نیز موفق باشد. کارهای او در چند سال اخیر، فوق العاده خوب بوده است.»
مترجم کتاب هایی چون «طاعون» و «ضدخاطرات» در مورد عدم توفیق نویسندگان ایرانی در جایزه نوبل گفت: «علت اصلی این است که ما قدر نویسنده های خودمان را نمی دانیم. آدم باید خودش قدر نویسنده ها و شاعرهایش را بداند و آنها را به دیگران معرفی کند. آن وقت است که دنیا به این نویسندگان توجه خواهد کرد.» این مترجم افزود: «آنها نمی توانند هیات اکتشافی بفرستند تا نویسنده های ما را کشف کنند. ما خود باید این کار را انجام دهیم، در حالی که بزرگ ترین کار ما این است که به هم دهن کجی نکنیم.»
مولف کتاب «مکتب های ادبی» محدودیت زبان فارسی را به هیچ وجه دلیلی برای عدم توفیق ادبیات ایران در عرصه جهانی مطرح ندانست و در مورد جایزه نوبل گفت: «کسی برنده نوبل می شود که کارش ارزش ادبی داشته باشد. سیاست و اخلاق نمی تواند تولید ادبیات کند و جایزه نوبل ادبی، در وجه اول یک جایزه ادبی است و نه چیز دیگر.»
علی اشرف درویشیان:
امیدواریم نوبل ادبی به ایران بیاید
علی اشرف درویشیان در مورد نامزد شدن سیمین بهبهانی به بیانیه ای اشاره می کند که کانون نویسندگان ایران در مورد این شاعر صادر کرده است. او به عضویت فعال سیمین بهبهانی در این کانون اشاره می کند و می افزاید: «برای ما سبب مسرت است که ایشان نامزد نوبل شده اند. آثار این شاعر به چند زبان ترجمه شده و او می تواند گزینه لایقی برای دریافت نوبل ادبی باشد. همه ما امیدواریم این جایزه به یک ایرانی تعلق بگیرد.»
این نویسنده مطرح معاصر، سپس به سابقه نامزدی نوبل ادبی ایران اشاره می کند و از محمدعلی جمالزاده نام می برد. او می افزاید: «به هر دلیلی که بوده، نامزدی این نویسنده چندان مطرح نشد. به غیر از این نویسنده، افرادی مثل احمد شاملو و محمود دولت آبادی هم بوده اند اما به هر حال دریافت جایزه احتمالاً شرایطی دارد که سبب شده نوبل ادبی به ایران نیاید.»
درویشیان ضمن بیان اینکه نامزد شدن سیمین بهبهانی افتخاری برای جامعه ادبی ایران و کانون نویسندگان است، در مورد عدم توفیق نویسندگان ایرانی می گوید: «مهجوریت زبان آنچنان مطرح نیست، بسیاری از نویسندگان جهان که دارای زبان های مهجور بوده اند، جایزه نوبل ادبی را دریافت کرده اند.» وی می افزاید: «توجه جهانی به آثار یک نویسنده سبب می شود تا آثار او به زبان های دیگر ترجمه و مطرح شود.»وی در مورد فعالیت های فراادبی نویسنده و نقش آن در معرفی بیشتر او گفت: «نویسنده ای که چشم هایش را بر جهان پرآشوب می بندد، نویسنده ای که فجایع جهان را نادیده می گیرد، نویسنده ای که انزوا می گزیند، حتماً موفقیت کمتری خواهد داشت.»
فاطمه راکعی:
سیمین بهبهانی شاعر بزرگی است
فاطمه راکعی از شاعران موفق این سال هاست. وی که از اعضای هیات مدیره انجمن شاعران ایران نیز هست در مورد انتخاب سیمین بهبهانی به عنوان نامزد جایزه ادبی نوبل می گوید: «او یکی از شاعران بزرگ ایران است و جدا از مسائل فکری و سیاسی که حق مسلم هر نویسنده ای است، دارای ارزش های شعری غیرقابل انکاری است. ممکن است من شیوه فکری او را بپسندم یا نه، اما نمی توان از ارزش شعری او به سادگی گذشت. نامزدی او و افرادی مثل شاملو برای ادبیات ما ارزشمند است.»
این شاعر معاصر معتقد است که گرچه در سال های اخیر شائبه هایی سیاسی را برای نوبل ادبی قائل شده اند، با این همه دریافت این جایزه به خصوص توسط یک زن شاعر ایرانی بسیار ارزشمند است.وی در مورد معرفی شاعران ایرانی توسط انجمن شاعران ایران به تغییراتی که در سطح مدیریتی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به وجود آمده اشاره کرد و گفت: «متاسفانه بودجه ما به یک چهارم کاهش یافته است و به همین دلیل ما نتوانسته ایم به برنامه هایی که می خواهیم، به طور کامل برسیم.» وی افزود: «رفت و آمدهای بین المللی هزینه های زیادی در بر دارد. اما ما از ارتباط با مراکز بین المللی ادبی غافل نبوده ایم و همواره سعی کرده ایم با شاعرانی که به ایران سفر می کنند تعامل داشته باشیم. اما متاسفانه این تعامل ها خیلی کم صورت می گیرد.»این شاعر در مورد عدم موفقیت ادبیات ایران در عرصه بین المللی به عدم ارتباط های ارگانیک و منظم با مراکز ادبی دنیا اشاره کرد و افزود: «از طرف دیگر آثار شاعران ما مثل فروغ، شاملو و سپهری به خوبی ترجمه نشده اند. از طرفی هیچ دلیل ژرفی برای انتخاب برخی از آثار آنها نیست و به سلیقه مترجم مرتبط است. به همین دلیل است که آثار نیما و اخوان کمتر ترجمه شده اند، با اینکه دارای ارزش های زیادی هستند.» وی معتقد است که ما شاعران بسیار خوبی داریم که متاسفانه به خوبی به دنیا شناسانده نشده اند.
سیمین بهبهانی:ترجمه شعر فارسی دشوار است
سیمین بهبهانی، بانوی غزل ایران، سومین بار است که نامزد نوبل ادبی می شود. او که در سال 1997 و 2001 در این جایزه معتبر بین المللی مطرح شده بود می گوید: «نمی توانند دیگران را نفی کنند. انتخاب کردن در میان این همه نویسنده که فعالانه کار می کنند، کار آسانی نیست.»
سیمین بهبهانی که پیش از این نیز جایزه هایی چون «حقوق بشر»، «کارل فان اوسیسکی» و «جایزه صلح پراگ» را دریافت کرده است در مورد عدم توفیق نویسندگان ایرانی در جایزه نوبل ادبی می گوید: «علت اصلی همان محدودیت زبان فارسی است، ما با زبانی شعر می گوییم که در برابر شعر جهانی از مخاطبان کمتری برخوردار است. انگار ما در حال کار کردن در قوطی کبریت هستیم و صدایمان به کسی نمی رسد.»این شاعر نامآور، خصوصیات کنایی، جناس ها و سایر صنایع ادبی را از دیگر نکاتی می داند که در عدم معرفی درست شعر فارسی به جهان موثر است. «به عنوان مثال شعر حافظ با همه زیبایی ای که دارد واقعاً قابل ترجمه نیست.»او می افزاید: «شعر و ادبیات فارسی پر است از کنایه، جناس و بقیه صنایع شعری که در هنگام ترجمه به درستی برنمی گردند. از طرفی موسیقی موجود در شعر فارسی، قابل ترجمه نیست. این موسیقی حتی در شعر افرادی مثل شاملو نیز وجود دارد.»وی در مورد محدودیت زبان فارسی و دوری آن از زبان های مطرح جهانی می گوید: «زبان های آلمانی، ایتالیایی، اسپانیایی و انگلیسی از یک ریتم هستند. درست است که ریشه زبان فارسی نیز با آنها یکی است، اما تفاوت هایی که وجود دارد سبب می شود که انتقال مفاهیم با دشواری هایی روبه رو باشد.»
سیمین بهبهانی که در سالهای اخیر برنده جایزه هایی مثل «جایزه شعر کارنامه 1383، «انجمن بنیاد پژوهش های زنان 1997» و «جایزه شعری بیژن جلالی 1383» نیز بوده، در مورد علت های دیگر عدم توفیق نویسندگان ایرانی در جوایزی مثل نوبل می گوید: «متاسفانه ما در سال های اخیر رودرروی جهان قرار گرفته ایم، نه در کنار آنها. این است که آنها کمتر به ما توجه نشان داده اند.» او در پایان افزود: «نامزد شدن برای جایزه خود به خود موید لیاقت نیست. باید منتظر نتیجه شد، هر کس می تواند با ارسال مدارک خود را نامزد این جایزه کند، اما نامزد شدن من اینگونه نبوده است. من هنوز فرصت نکرده ام مدارکم را برای این بنیاد ارسال کنم. در حال حاضر این نکته برای من اهمیت دارد که هموطنانم این لطف را به من داشته اند که مرا برای دریافت جایزه، پیشنهاد کنند.»