ایران شرقی
موافقت نامه خط لوله انتقال گاز" نوباکو " با حضور سران کشورهای اتحادیه اروپایی، کشورهای آسیانه مرکزی و با حضور مهمانانی چون عراق، سوریه، گرجستان و مصر رسما درترکیه امضا شد. هدف از اجرای خط لوله 3300 کیلومتری با هزینه ای بیش از 11 میلیارد دلار که قرار است ساخت آن از سال 2011 میلادی آغاز و در سال 2014 میلادی به بهره برداری برسد وسالانه بیش از 31میلیارد مکعب گاز دریای خزروآسیای مرکزی یعنی 5 درصد تقاضای گاز این قاره را انتقال دهد ، کاهش وابستگی اروپا به منابع گازی روسیه است . " خوزه مانوئل باروسو" در مراسم امضای قرارداد" نوباکو "گفت:" پروژه "نوباکو"اهمیت زیادی برای امنیت انرژی اروپا و متنوع کردن منابع تامین انرژی کشورهای اروپایی دارد و اتحادیه اروپا برای اجرایی شدن هر چه سریعتر این پروژه کاملا مصمم است ".
" راینهارد میتچک "رییس کنسرسیوم "نوباکو" نیزدراین مراسم گفت :"امضای این قرارداد زمینه قانونی و حقوقی اجرای پروژه" نوباکو را فراهم خواهد کرد ". وزیر انرژی ترکیه نیزاعلام کرد ، ترکیه درخواست خود مبنی بر خرید 15 درصد گاز"نوباکو" با قیمت ارزان را پس می گیرد . این پروژه برای اجرایی شدن کامل با چالشهای زیادی روبرو است. محدودیت منابع گازی کشورهای ساحلی دریای خزر به غیر از ایران و مخالفت شدید روسیه و تامین منابع مالی و هزینه بالای اجرای این پروژه از جمله مشکلات مهم در برابر "نوباکو "عنوان شده است. هنوز منابع گازی مورد نیاز طرح به طور مشخص تعیین نشده است و بدون دستیابی به منابع و ذخایر کافی گازی ، اجرایی شدن این پروژه در عمل در ابهام قرار خواهد گرفت. ممکن است این طرح در سال ۲۰۱۴میلادی مورد بهره برداری قرارگیرد اما به احتمال قوی یک سوم و حداکثر نیمی از ظرفیت آن مورد استفاده قرار خواهد گرفت.به نظر کارشناسان ، امضاء توافقنامه اجرای طرح را تسریع نبخشیده و مشکلات آن که مهمترین آنها کمبود منابع پایه است را حل نمیکندو بعید است که پس از امضای این توافقنامهپیشرفت جدی دراجرای آن بوجود آید.
تصمیمگیری های جدی و معین در خصوص این طرح ممکن است تا سه سال طول بکشد. فعلا توافقنامه ترانزیت امضا شده است و باید توافقنامه های احداث و صدور گاز امضا گردد که در مورد اول مشکلی نباید وجود داشته باشد، اما در مورد دومی جای تردید همچنان باقی است .کارگردانان "نوباکو" برای حل مشکل اخیر بدنبال مشارکت کشورهای فراتر از این منطقه می باشند. براین اساس کنسرسیوم" نوباکو" تا کنون مذاکرات و رایزنیهایی را با آذربایجان ، عراق ، ترکمنستان برای تامین گاز مورد نیاز داشته ولی تا کنون هیچ قرارداد رسمی امضا نشده است. عراق می تواند در صورت سرمایه گذاری های گسترده بخش مهمی از گاز مورد نیزا" نوباکو" را تامین کند.این در حالی است که دولت عراق امضای قراردادی در این زمینه بین طرفهای "نوباکو "و دولت کردستان عراق را رد کرده است. اما ایران به عنوان دومین دارنده ذخایر گازی در جهان به دلیل حجم عظیم ذخایر گازی و به دلیل نزدیکی به" نوباکو "بهترین گزینه است که به دلیل ملاحظات سیاسی و فشارهای امریکا تا کنون از این پروژه دور نگه داشته شده است.
ترکمنستان نیز بر سر دو راهی روسیه یا اتحادیه اروپا قرارگرفته ومی باید یکی را انتخاب کند .اگرچه مقامات ترکمنستان بارها از طرح "نابوکو " حمایت کرده اند، اما این موضوع اهمیت چندانی ندارد ، زیرا طی شش ماه اخیر آنها بارها نظر خود را تغییر داده اند. ولی با توجه به وخیم شدن روابط گازی مسکو و عشق آباد و فعال شدن آمریکا و اتحادیه اروپا ، ترکمنستان بالاخره به "نابوکو" ملحق خواهد شد، زیرا ترکمنستان با پیوستن به این طرح میتواند برای تقویت نفوذ خود در آسیای مرکزی امتیازات مثبتی راکسب کند. با توجه به این که تصور حضور ایران در این پروژه سخت به نظر می رسد زمزمه هایی نیز در مورد عدم مشارکت جمهوری آذربایجان در این پروژه بلند شده است. امید دست اندرکاران "نوباکو" به توسعه فاز دوم میدان بزرگ "شاه دنیز" آذربایجان است . اما این کشور مذاکراتی را با روسیه برای فروش گاز تولیدی این فاز انجام داده و به شرکت گازپروم روسیه قول داده تا منابع گازی مورد نیاز خط لوله " سوث استریم" را از این میدان تامین کند. روسیه نیزکه"نوباکو "را رقیب خود در زمینه صادرات گاز به اروپا تلقی می کند ، سعی دارد با آن به مقابله بپردازد. در همین راستا روس ها یک خط لوله جدید به نام" سوث استریم" را طراحی کرده اند که می تواند گاز تولیدی این کشور و کشورهای اطراف را از طریق دریا و ترکیه به اروپا انتقال دهد. این خط لوله برخلاف" نوباکو" به سرعت در حال پیشرفت است.
"گازپروم" روسیه تا کنون قراردادهای زیادی در زمینه تامین گاز مورد نیاز خط لوله "سوث استریم" که در مقایسه با" نوباکو"عملی تر به نظر می رسد با کشورهای مختلف به امضا رسانده است . "گازپروم" گامهای سیاسی بیشتری را برای اجرای خط لوله" سوث استریم" برداشته است . این مساله غیر واقعی است که کشورها بگویند قادرند با خط لوله" نوباکو" یا بدون آن از منابع گازی روسیه مستقل باشند و هیچ وابستگی به گاز روسیه نداشته باشند . در عین حال به رغم این که روسیه" نوباکو" را رقیب خود می داند اما با توجه به رشد تقاضا نمی توان گفت "نوباکو" تهدیدی برای روس ها در بازار انرژی به حساب می آید. علاوه بر روسیه ایران نیز خط لوله دیگری را طراحی کرده تا گاز تولیدی خود را به طور مستقل به اروپا صادر کند. این خط لوله را که خط لوله گازی "پارس "نام دارد رقیب جدی دو خط لوله" نوباک"و "سوث استریم" روسیه است. دولت ایران قصد دارد خط لوله انتقال گاز از منطقه پارس جنوبی به اتحادیه اروپا احداث کند . احداث این خط لوله که به خط لوله "پارس " موسوم است بیش از 8 میلیارد دلار هزینه در بر خواهد داشت .
خط لوله "پارس" از مرزهای ترکیه ، یونان ، ایتالیا ، سوییس ، اتریش و آلمان عبور خواهد کرد . ایران قصد دارد از طریق این خط لوله سالیانه 37 میلیارد متر مکعب گاز طبیعی به اروپا صادر کند .در عین حال امریکا مخالف سرسخت مشارکت ایران در "نوباکو" است. کشورهای اروپایی به ویژه اتریش، سوئد و ایتالیا که بازیگران اصلی" نوباکو "هستند در پی یافتن راهی برای کاهش وابستگی خود به منابع گازی روسیه هستند و به نظر می رسد حاضرند ملاحظات سیاسی را کناربگذارند و ایران را برای مشارکت در این پروژه دعوت کنند. اما فشارهای امریکا تاکنون مانع تحقق این امر شده است. اگر چه با روی کار آمدن دولت جدید در امریکا موضع این کشور نسبت به مشارکت ایران در" نوباکو" نرم تر شده است اما "اوباما" این امر را به حل و فصل پرونده هسته ای ایران مشروط کرده است. در آخرین موضع گیری "ریچارد مورنینگ استار"نماینده دولت آمریکا در امور انرژی اوراسیا برخلاف خواست اروپا، ترکیه و حتی مواضع قبلی برخی مقامات این کشور اعلام کرده است:" مشارکت ایران در پروژه گازی "نوباکو" در دستور کار نیست. نتیجه اینکه ، با توجه به اعمال فشار امریکا به کشورهای اروپایی برای عدم مشارکت ایران در این پروژه ، با توجه به هزینه های مالی بالای طرح و مسائل امنیتی و با توجه به وجود بازیگران متعدد با منافع و علایق بعضا متضاد نباید انتظار اجرای خط لوله 3300کیلومتری "نوباکو "را در آینده نزدیک داشت. بنابراین با توجه به این حجم گسترده مشکلات و موانع موجود ، بسیاری از کارشناسان تصمیم دست اندرکاران" نوباکو" برای امضای موافقت نامه مربوط به آن پس از تاخیری چند ساله را صرفا اقدامی سیاسی ارزیابی می کنند