در حالى که مقامات رسمى تاجیکستان از افزایش جحم مبادلات تجارى این کشوربا چین به بیش از یک میلیارد دلارى اظهار رضایت مى کنند، کارشناسان این کشور از توسعه طلبى چینى ها دراین کشور به شدت نگران مى باشد. گسترش حضور روز افزون چین در تمام عرصه هاى اقتصادى در تاجیکستان به وضوح قابل روئیت و لمس مى باشد و این امر کارشناسان و نخبگان سیاسى این جمهورى را نگران کرده است. به نظر این کارشناسان، حضور گسترده چینى ها در اجراى طرح هاى مختلف اقتصادى تاجیکستان با سرمایه و نیروى کار چینى، خطرى براى اصالت ملى و ایمان اسلامى مردم این کشور تلقى مى شود و در صورت ادامه سیاست یک سویه و ارج گذاشتن به جایگاه چین و چینى ها در تاجیکستان، تا چند سال دیگر اثرى از ملت کهن تاجیک باقى نخواهد ماند. به گزارش ایران شرقى «جانى بیک اسرار اف » نویسنده تاجیک مى گوید:« امروزه چین بر اساس توافقات دو جانبه و با پیشنهاد دولت تاجیکستان و با سرمایه خود براى ما جاده و تونل احداث مى کند ولى ما باید از خویش بپرسیم که آیا این کشور بزرگ با جمعیت عظیم خود، فقط به منظور عمران و آبادى وارد کشور ما شده اند یا به تدریج در حال نفوذ در زندگى اجتماعى و اقتصادى ملت تاجیک هستند»؟ این نویسنده مسائل تاریخى تاجیک مى افزاید: «اگر چینى ها تنها جاده مى سازند و مى خواهند ما را از بن بست ارتباطى رهایى بخشند، پس هزاران تن از کارکنان شرکت هاى چینى در تاجیکستان را باید به عنوان روبات یا ماشین هاى الکترونیک دانست، حال آن که به یقین این گونه نیست».
در بخش دیگرى از این مطلب تاکید شده است:« اگر ما بر این باور باشیم که چینى ها با جمعیت حدود یک میلیارد و ۵۰۰ میلیون نفرى خود که امروز در تمام کشورهاى آسیایى، اروپا و آمریکا نفوذ کرده اند، در تاجیکستان به جز اجراى طرح هاى اقتصادى هدف دیگرى را دنبال نمى کنند، ما غفلت زده هستیم». به نوشته این کارشناس، همزمان با مشارکت چین در اجراى طرح هاى اقتصادى تاجیکستان، اقدامات اجتماعى آنان نیز رو به افزایش گذاشته و تهدیدى براى فضاى سنتى ملت تاجیک محسوب مى شود. این تاجیک با عبارتى طنزآمیز وبا اشاره چند مورد ازدواج کارگران چینى با زنان تاجیک در مناطقى که شرکت هاى چینى در حال اجراى پروژه هاى عمرانى هستند، گفته است: «چینى ها که پسر عموى تاجیک ها نبودند، اکنون داماد ما مى شوند». به اعتقاد این کارشناس هم اکنون در نواحى «عینى »، «رشت » و «فیض آباد » و همچنین در شهر دوشنبه خانواده هاى بسیار تازه تشکیل شده چینى و تاجیکى را مى توان پیدا کرد. به نظر این کارشناس تاجیک، ازدواج زن تاجیک مسلمان با غیرمسلمان پایه هاى ایمان آنها را متزلزل مى کند و در دراز مدت ترکیب جمعیتى این مناطق را به نفع چینى ها رقم خواهد زد که بزرگترین خطر امنیتى براى کشور محسوب مى شود. این کارشناس در جاى دیگرى با ابراز نگرانى از این وضعیت بحرانى، از بى تفاوتى روحانیون سرشناس و برجسته تاجیک نسبت به این امر اظهار شگفتى کرده ومى پرسد چرا شما که داراى نفوذ کلام زیادى در بین مردم هستید، در موعظه هاى خود از این موضوع چیزى نمى گویند و ازدواج یک مسلمان را با غیر مسلمان ممنوع اعلام نمى کنید.
در ادامه مطلب تاکید شده است: «در گذشته نیز فرهنگ بودایى چین با فرهنگ اسلامى در نبرد بوده است و همان روایت که گذشتگان ما همیشه از چین احساس خطر مى کردند و قومى به عنوان یاجوج و ماجوج در صدد تخریب سد اسکندر بودند، امروز به واقعیت تبدیل شده است». در ادامه آمده است:« سد اسکندر، همان ایمان اسلامى ما است که ما را از تهدید هاى بیرونى حفظ مى کند اما اکنون بى تفاوتى نهاد هاى رسمى و تشویق بیش از پیش حضور چینى ها در تاجیکستان، خطرى جدى براى ایمان، نژاد، زبان، خون و مذهب ملت تاجیک محسوب مى شود». «اسرار اف » در بخش دیگرى به چند مورد تحقیر و توهین نسبت به مردم بومى از سوى چینى ها و بى تفاوتى مقامات انتظامى نسبت به این اعمال اشاره و از آن ابراز حیرت و نگرانى شده است. برخى دیگر از صاحبنظران تاجیکى معتقدند، باتوجه به مشکلات موجود در عرصه هاى اقتصادى و اجتماعى و على رغم تهدیدآمیز بودن حضور چینى ها در این کشور، نمى توان از همکارى با پکن صرف نظر کرد. «سعدالله حیدرى » استاد بخش روزنامه نگارى دانشگاه ملى تاجیکستان که مسائل مربوط به تاثیر جهانى شدن بر محیط زیست سنتى تاجیک ها را پیگیرى مى کند، مى گوید:« جهانى سازى یک فرایند فراگیر است و على رغم میل و مقابله ما با آن، بر زندگى ما تاثیرگزار خواهد بود». وى ضعف توان تولیدى تاجیکستان، ورود گسترده فرآورده هاى چینى به کشور و مصرف این فراورده ها را از عوامل نفوذ چین عنوان مى کند. این کارشناس تاجیک افزود: «مشکلات سیاسى، اقتصادى، فرهنگى، گرایش هاى مذهبى، هر کشور از جمله تاجیکستان را مجبور به همکارى با خارج کرده است».
چین نیز در سطح وسیع ترى با این مشکلات مواجه است به همین دلیل در نظر دارد از طریق سرمایه گذارى در طرح هاى مهم کشورهاى همسایه بخشى از جمعیت خویش را بجاى کالاهاى یک بار مصرف خود به این کشورها اعزام کند. این کارشناس مى گوید: «چینى ها مثل کالا هاى خود یک بار مصرف نیستند و با ورود به هر کشورى فضاى سنتى، فرهنگ، باورها و شیوه معیشت خود را نیز منتقل مى کنند». وى ازدواج مردان چینى با زنان محلى تاجیک را یک راه حل براى ایجاد فضاى مناسب زیست چینى در خارج از کشورشان عنوان مى کند. به اعتقاد این کارشناس دولتمردان تاجیک باید براى تنظیم و کنترل حضور خارجى ها به خصوص چینى ها در تاجیکستان، مقررات ویژه اى را تدوین کنند و همزمان تدابیرى را براى جلوگیرى از بروز ناهنجارى و بحران و اغتشاش هاى احتمالى اجتماعى در آینده به مورد اجرا بگذارند.