نویسنده: بهرام امیر احمدیان / کارشناس مسائل آسیاى مرکزى و قفقاز
ازبکستان، که در کنار جاده تاریخى ابریشم میان اروپا و آسیا قرار دارد، شامل شهرهاى باستانى سمرقند و بخاراست، که به خاطر معمارىهاى باشکوهشان شهرت دارند و زمانى از جمله مراکز غنى بازرگانى و فرهنگى جهان بودند. ازبکستان در قلب یک منطقه استراتژیک واقع شده است. در آوریل 1904، سرهالفورد جان مکیندر، گزارشى که در آن اهمیت این منطقه را تشریح مىکرد به انجمن سلطنتى جغرافیدانان در لندن ارائه داد. مکیندر مفسر امور استراتژیک و ژئوپلتیک (جغرافیاى سیاسى) در سطح کلان بود. او در نظریه خود مدعى شد که منطقه بسته آسیاى مرکزى محور موازنه جهانى است. بینش و بصیرت او امروز حائز اهمیت فراوان است. فروپاشى امپراتورى شوروى و ظهور فزاینده اسلام سیاسى، اهمیت و نقش آسیاى میانه را دستخوش تحول اساسى کرده است. رقابتهاى فزاینده بر سر انرژى از یکسو و تاثیر مبارزه آمریکا با تروریسم، نگاه بیرونى به منطقه آسیاىمیانه را تحت الشعاع قرار داده است. ازبکستان در قلب آسیاى مرکزى واقع شده و یک دوم جمعیت منطقه به این کشور تعلق دارد.
جمهورى ازبکستان با مساحتى برابر 4/447 هزار کیلومتر مربع، در بخش مرکزى آسیاى مرکزى و بخش بزرگى از سرزمینهاى واقع در بین رودخانههاى سیر دریا و آمو دریا قرار گرفته است. ازبکستان با پنج کشور قرقیزستان در شمالشرقى، قزاقستان در شمال و شمال غربى، ترکمنستان در جنوب غربى، تاجیکستان در جنوب شرقى و افغانستان در جنوب هم مرز است. ازبکستان پرجمعیتترین کشور آسیاى مرکزى، و همچنین مقتدرترین قدرت نظامى در این منطقه است. ناظران سیاسى بر این باورند که ازبکستان مىکوشد نقشى مسلط در منطقه بهدست آورد. هیچ اپوزیسیون متشکل داخلى در کشور وجود ندارد و رسانهها هم شدیدا بهوسیله دولت کنترل مىشوند. پس از فروپاشى اتحاد شوروى در سال 1991 مردم مسلمان ازبکستان اعلام استقلال کردند و به جرگه کشورهاى عضو سازمان ملل پیوستند. از آن زمان کوششهاى دولت و ملت ازبکستان براى احیاى مجدد دولتمدارى و بازیابى فرهنگ و هویت ملى و اسلامى خود کوششهاى فراوانى بهکار برده و توانستهاند به یکى از کشورهاى قدرتمند و تاثیرگذار منطقه خود تبدیل شوند. عضویت ازبکستان در سازمان کنفرانس اسلامى، سازمان اکو، سازمان همکارىهاى شانگهاى، سازمان امنیت دسته جمعى کشورهاى مستقل مشترکالمنافع و عضویت در سازمان اقتصادى اوراسیا، به نظر مىرسد که ازبکستان را به کشورى مهم تبدیل کرده باشد.
با توجه به آنچه در بالا گفته شد این پرسش پیش مىآید که آیا این جمهورى توانایى آن را دارد که به قدرتى منطقهاى تبدیل شود؟ الزامات آن چیست؟ موانع پیشرو کدامند؟ و فرصتها و تهدیدات آن چیست؟
تصویرى از وضعیت اقتصادى ازبکستان
در وهله نخست براى تبدیل شدن به قدرتى تاثیرگذار بایسته است که یک کشور از نظر اقتصادى بتواند در محیط بینالملل به عنوان شریکى قابل اعتماد براى تجارت خارجى با دیگر کشورها ایفاى نقش کند. بتواند محصولات کشاورزى براى تامین غذایى شهروندان خود (هم از نظر تولید داخلى و هم واردات) و کالاهاى صنعتى مصرفى مورد نیاز خود را تامین کند. با تامین زیرساختهاى حقوقى و قانونى به ایجاد فضاى مناسب کسب و کار و سرمایهگذارى (داخلى و خارجى) نائل شود و امکان شکوفایى و رونق اقتصادى خود را فراهم آورد. ثبات سیاسى و تامین امنیت را در راستاى توسعه اقتصادى و سرمایهگذارى بهوجود آورد. در این زمینه بایسته است نگاهى گذرا به فضاى اقتصادى ازبکستان داشته باشیم. اصلاحات انجام شده در ازبکستان منجر به رشد پویاى اقتصادى شده که اخیرا در این کشور دیده مىشود. طى 5 سال گذشته رشد سالانه تولید ناخالص داخلى بیش از 7 درصد بوده و در سال 2007 و نیمه نخست سال 2008 به بیش از 9 درصد رسیده است. البته رشد قیمتهاى جهانى هیدروکربورها (که ازبکستان نیز به عنوان کشور صادرکننده گاز از آن بهرهمند شده است) در این زمینه تاثیر داشته است.
ازبکستان از نظر تولید مواد غذایى مورد مصرف مردم، به خودکفایى رسیده است. با بهکارگیرى امکانات اقلیم و سرزمین و کوشش نیروى انسانى، ازبکستان از روزهاى آغازین استقلال خود به دورهاى از خودکفایى براى تامین غذا، به ویژه غلات و انرژى دست یافته است. در آغاز استقلال ازبکستان سالانه فقط 300 - 400 هزار تن غلات تولید مىکرد در حالى که اکنون در این کشور بیش از 6 میلیون تن محصول غله تولید مىشود.
نقش تولید بخش خصوصى در اقتصاد ازبکستان در حال افزایش است. این نقش به ویژه در مناطق روستایى نیز در حال رشد است، که حدود 99 درصد محصولات کشاورزى را تولید مىکند. از آغاز سال 2002، توسعه سریع کشاورزى به عنوان کلید جهتگیرى اصلاحات در کشاورزى انتخاب شده است. به همین دلیل بیش از 181 هزار و 700 مجتمع کشاورزى در کشور فعالیت دارند. به سبب ابتکارات، تجربیات، دانش و درک آنان از مالکیت زمین، کشاورزان ازبک 70 درصد تولید پنبه و پشم در سال 2005 کشور را در اختیار داشتند در حالى که 5 سال پیش این رقم کمتر از 20 درصد بود. سهم مزارع در تولید غله نیز به 80 درصد در سال 2006 افزایش یافته است. ازبکستان در تولید محصولات کشاورزى موفقیتهاى چشمگیرى بدست آورده است، هر چند چالش تامین آب مورد نیاز که سهم بیشتر آن از طریق آبهاى وارده از رودخانههاى فرامرزى است (آمودریا و سیر دریا) مىتواند در آینده این کشور را با بحران جدى آب روبهرو سازد. این کشور که بخش عمده آن را بیابان قزل قوم دربرگرفته است، در منطقهاى خشک قرار دارد که کشاورزى آن آبى و بهشدت نیازمند آبیارى مصنوعى است و مقدار بارندگى اندک آن و نیز تبخیر شدید آب، بر شدت مساله افزوده است. از هماکنون طرح احداث سدهاى سنگ توده 1 و سنگ توده 2 روى رود آمودریا در قلمرو تاجیکستان و سدهاى قنبرآتا 1 و قنبر آتا 2 روى رود سیر دریا در قرقیزستان که تنظیم و مهار آبهاى مورد نیاز ازبکستان را در خارج از مرزهاى این کشور تحت تاثیر قرار خواهد داد، مورد اعتراض دولت ازبکستان قرار گرفته و به اتخاذ مواضع تند علیه این اقدامات واداشته است. کشاورزى ازبکستان با اتکا به کشت محصولات استراتژیک پنبه و غلات و جالیزىها بهشدت وابسته به آبهاى فرامرزى ورودى است، در صورت کمبود ناگزیر به تغییر الگوهاى کشت، روى آوردن به کشاورزى عمقى و مکانیزه است که با جمعیت فزاینده نیازمند سرمایهگذارىهاى کلان یا گسترش زمینهاى کشاورزى است که در هر دو صورت مىتوان گفت که به سادگى قابل دسترس نخواهد بود و با محدودیتهاى مالى و تکنیکى مواجه است.
ازبکستان و همکارىهاى استراتژیک
ازبکستان براى تبدیل شدن به قدرت منطقهاى با چالشهایى روبهرو است. ابتدا نیازمند ثبات سیاسى و توسعه اقتصادى است که با برقرارى ثبات و ایجاد تعادل در بین نیروها تا حدود زیادى بدان دست یافته است. فروکش کردن تحرک جنبشهاى اسلامى افراطى از جمله حزب التحریر، افول اندیشههاى طالبانیسم و برقرارى اسلامگرایى متعادل در بین مسلمانان با توسعه مساجد و بازسازى و بازپیرایى یادمانهاى اسلامى از جمله مساجد، مدارس دینى و توسعه مراکز آموزش دینى و استقلال مرکز دینى ازبکستان از مرکز دینى مسلمانان آسیاى مرکزى و قزاقستان، همه سبب شده است ازبکستان در راه اعتلاى دینى و سیاسى موفقیتهایى بدست آورد. این ثبات سیاسى خود موجب و موجد جلب سرمایهگذارى خارجى و ثبات در بخش تولید ملى از جمله در صنعت و کشاورزى مىگردد که به نوبه خود به استقلال اقتصادى و تامین مواد غذایى جمعیت فزاینده آن منجر شده که به 28 میلیون نفر رسیده است.
ازبکستان در بین کشورهاى آسیاى مرکزى پرجمعیتترین جمهورى است که در کنار آن از سیاستهاى جمعیتى مناسبى برخوردار است. اگرچه تاجیکان جمهورى تاجیکستان تعداد جمعیت مناطق تاجیکنشین را زیادتر از واقعیت اعلام مىکنند ولى در بین جمعیت تاجیک تبار ازبکستان اندیشههاى واگرایى کمترى به چشم مىخورد زیرا وضعیت اقتصادى و سیاسى و حتى مذهبى تاجیکان تاجیکستان بسیار پایینتر از تاجیکان ازبکستان است. آنها بهخوبى بر این امر واقفند که تاجیکستان ضعیف یاراى رقابت و برابرى با ازبکستان را ندارد و نخواهد داشت. ایده موهوم پیوستن تاجیکان ازبکستان به تاجیکستان توهمى بیش نیست و از واقعیت بسیار بدور است و نگارنده این موضوع را در دو سفر پیاپى در دو سال متوالى به مناطق تاجیکنشین سمرقند و بخاراى ازبکستان از نزدیک بررسى کرده است. بلکه این خطر از سوى ازبکان ساکن در خجند به تاجیکستان بیشتر متصور است. عضویت ازبکستان در سازمان همکارى شانگهاى به افزایش سطح قدرت ازبکستان در منطقه کمک کرده است.
همچنین وضعیت قرارگیرى ازبکستان در میان و قلب قلمرو شانگهاى بسیار ارزشمند و پربها است. هر نوع همگرایى و واگرایى ازبکستان با بدنه پیمان شانگهاى این سازمان را با چالشى جدى مواجه مىکند. دولت ازبکستان بهخوبى از این پتانسیل خود آگاه است و با این برگ خوب بازى مىکند. در چارچوب شانگهاى نیز مسائلى کلیدى وجود دارد که همگرایى و واگرایى آن را تحت تاثیر قرار مىدهد. مشکلات پاکستان و امکان تجزیه آن و آینده افغانستان و همچنین وضعیت ترکمنستان مىتواند آینده سازمان را دگرگون کند. مخالفت ازبکستان و قزاقستان با تاجیکستان و قرقیزستان براى سد کردن آبهاى خروجى به سوى این دو کشور از چالشهاى مهم سازمان است. موافقت روسیه با احداث سد و ارائه اعتبارات مورد نیاز طرحهاى مهار به کشورهاى یاد شده، خشم ازبکستان را برانگیخته است. روى آوردن ازبکستان بهسوى همکارى با آمریکا براى مقابله با روسیه و تاجیکستان و قرقیزستان و مشارکت نکردن در اجلاسهاى سازمان امنیت دسته جمعى با روسیه همگى نشان از آیندهاى ناروشن از سازمان است که سازمان را با چالشهاى بزرگ روبهرو کرده است.
موقعیت جغرافیایى ازبکستان به افزایش جایگاه ژئوپلتیکى آن یارى رسانده است. در اوایل سال 2009 که پارلمان قرقیزستان تصمیم گرفت به حضور نظامى آمریکا در پایگاه بیشکک خاتمه دهد، آمریکایىها به سراغ ازبکستان رفتند، هر چند در روند امور قرقیزستان با قراردادى جدید به مبلغ سالى 60 میلیون دلار(که در سالهاى قبل این رقم سالانه 17 میلیون دلار بود) با ادامه حضور آمریکایىها موافقت کردند. ازبکستان نیز از این برگ برنده براى تحمیل اراده خود به روسیه بهره گرفته است. زیرا در دوره حضور نظامى آمریکا در پایگاه خان آباد ازبکستان(در نقطه نزدیک مرز افغانستان) روسیه روابط خود را با ازبکستان از دست رفته مىپنداشت و روابط به سردى گراییده بود.
ازبکستان کشورى قدرتمند، یکپارچه و باثبات در آسیاى مرکزى است و با موقعیت مرکزى از نظر جغرافیایى و ژئوپلتیکى قدرتى تاثیرگذار است. هیچ کشورى در آسیاى مرکزى موقعیت مناسبى چون ازبکستان را ندارد. اگرچه آمریکا با قرقیزستان همکارى نظامى داشته و در پایگاه هوایى ماناس در بیشکک فعال است ولى این بدان معنا نیست که بتواند از این پایگاه براى تدارکات همه نیازها به افغانستان بهره گیرد زیرا قرقیزستان مرز مشترکى با افغانستان ندارد و ناگزیر است براى پارهاى موارد نظر روسیه را جلب کند و از طرفى از نظر اقتصادى و سیاسى کشورى ناتوان است. بنابراین کماکان جمهورىهاى سهگانه هم مرز و همسایه با افغانستان باید در این معادله مشارکت داشته باشند.
همکارى با ایالات متحده
همزمان با اعلام تمایل رئیسجمهور کره جنوبى به گسترش همکارى با ازبکستان، آمریکا بار دیگر در حال حضور مجدد در ازبکستان است. در حالىکه رهبرى کره جنوبى دست دوستى به طرف آقاى اسلام کریم اف رئیسجمهورى ازبکستان دراز کرده، آمریکا بار دیگر در حال حضور مجدد در ازبکستان است. از سرگیرى مجدد روابط دوستانه «تاشکند – واشنگتن»، امکاناتى را در اختیار ارتش آمریکا قرار مىدهد تا به ادامه تدارکات و پشتیبانى نیروهاى ناتو و ائتلاف در خاک افغانستان و پاکستان ادامه دهد. این رویداد ممکن است حاکى از کمرنگ شدن نفوذ روسیه در آسیاى مرکزى باشد. آقاى «اسلام کریم اف» روز 21 اردیبهشت 1388 اعلام کرد که فرودگاه حملونقل در شهر نوایى براى انتقال تدارکات ناتو براى پشتیبانى از نیروهاى ائتلاف در افغانستان مورد استفاده قرار گرفته است. این اعلام رئیسجمهورى ازبکستان همزمان با سفر «لى مون بک»، رئیسجمهورى کره جنوبى به تاشکند صورت گرفت.
کره جنوبى سرپرستى و همکارى در بازسازى گسترده فرودگاه نوایى را بر عهده دارد، این فرودگاه پس از بازسازى به فرودگاهى بارى در کلاس جهانى تبدیل خواهد شد. مشارکت کرهجنوبى در پروژه بزرگ بازسازى و توسعه فرودگاه حملونقل هوایى، زمینههاى از سرگیرى روابط استراتژیک بین آمریکا و ازبکستان را فراهم مىسازد و همچنین تلاشهاى دیپلماتیک آمریکا در طول بیش از یک سال گذشته براى ترمیم روابط با ازبکستان را تقویت مىکند. پس از رویداد «اندیجان» در سال 2005، که با دخالت سازمانهاى آمریکایى بهوقوع پیوست، روابط گرم و صمیمى بین دو کشور به یکباره از هم پاشید و ارتش آمریکا مجبور شد پایگاه هوایى خانآباد ازبکستان را ترک کند.
توافقات به عمل آمده بین ازبکستان و کره جنوبى از جمله پروژه فرودگاه نوایى، این توانایى را به ازبکستان خواهد داد تا از فشارهاى مسکو براى پرهیز از برقرارى روابط دوستانه با واشنگتن، دور بماند.
رئیسجمهور ازبکستان و رئیسجمهور کره جنوبى متوجه این نکته بودند تا اعلام بازسازى فرودگاه حملونقل هوایى نوایى، جنبه اقتصادى به خود بگیرد و نه استراتژیکی. هدف اصلى از سفر رئیسجمهورى کره جنوبى به تاشکند ارتقاى تجارى و بازرگانى ذکر شده است. لى مون بک در تاشکند تاکید کرد: بازسازى امکانات فرودگاه نوایى بخش مهمى از ایجاد یک «جاده ابریشم» است که آسیاى شرقى و اروپاى غربى را به هم متصل مىسازد. یک سخنگوى سفارت آمریکا در تاشکند نیز در مصاحبهاى با پایگاه خبرى «اوراسیا نت» تاکید کرده است این معامله ترانزیتى، صرفا جنبه تجارتى دارد.
همکارىهاى ازبکستان با روسیه
ازبکستان و روسیه همکارىهاى نزدیکى را تقریبا در تمامى زمینههاى اقتصادى-بازرگانى انجام مىدهند. افزایش سریع میزان تبادلات کالا بین دو کشور (که سال 2007 نسبت به سال 2006، 48 درصد افزایش یافته و 2/4 میلیارد دلار آمریکارا تشکیل داد) و برگزارى منظم همایشهاى تجارى، نمایشگاهها و اجلاسهاى کمیسیونهاى مشترک نمودار روشن آن مىباشد. ازبکستان و روسیه در زمینههاى نظامى و نظامى - فنى همکارى موفقیتآمیزى را انجام مىدهند که شامل خرید و فروش فرآوردههاى نظامى، نوسازى جنگافزارها، آموزش نظامیان، برگزارى مانورهاى مشترک و تدوین برنامههاى بین دولتى در مورد تحقیقات فضایى مىباشد. روسیه یکى از بزرگترین شرکاى اقتصادى ازبکستان محسوب مىشود. میزان تبادلات کالا بهطور مستمر افزایش و ظرفیت صادراتى و وارداتى گسترش مىیابد. حدود یک چهارم تجارت خارجى ازبکستان به سهم تجارت با روسیه تعلق دارد. از سال 2005 به بعد هر سال میزان تبادلات تجارى از مرز یک میلیارد دلار تجاوز مىکند. شایان توجه است که اگر قبلا مازاد تجارى در تجارت ازبکستان و روسیه به نفع روسیه بود، امروز به نفع ازبکستان است که بهطور متوسط سالانه بالغ بر800 میلیون است.
ازبکستان و جامعه اقتصادى پاوراسیا
جامعه اقتصادى پاوراسیا در تاریخ ١٠ اکتبر سال ٢٠٠٠ میلادى توسط روسیه فدراسیون، جمهورىهاى بلاروس، قزاقستان، قرقیزستان و تاجیکستان بر پایه پیمان گمرکى براى شکلگیرى بعدى فضاى اقتصادى واحد و هماهنگ کردن برخوردها حین هم پیوندى به اقتصاد جهانى تاسیس شده بود. کشورهاى مولداوى و اوکراین از سال ٢٠٠٢ و کشور ارمنستان از سال ٢٠٠٣ میلادى وضع عضو ناظر را دارا هستند. هدف اصلى ایجاد جامعه مذکور از تامین همگرایى اقتصادى موثر در منطقه، به پایان رساندن شکلگیرى پیمان گمرکى و تشکیل فضاى اقتصادى واحد عبارت بوده و در چارچوب آن جابهجایى آزاد کالاها، خدمات، سرمایه و نیروى کار فراهم خواهد شد. از جمله، وصول به اهداف مزبور ایجاد مرحله به مرحله واحدها به شرح زیر را در نظر دارد:
1- مناطق تجارت آزاد با لغو موانع تعرفه و غیر تعرفه در تجارت متقابل؛
2- پیمان گمرکى با تنظیم واحد تعرفه و غیر تعرفه نسبت به کشورهاى سوم؛
٣- بازار مشترک با فراهمسازى آزادى نقل و انتقال عوامل تولید؛
٤- اتحاد اقتصادى و ارزى با سیاست اقتصادى هماهنگ شده.
در روند نشست شوراى سران کشورهاى سازمان «همکارى آسیاى مرکزى» در ماه اکتبر سال ٢٠٠٥ میلادى در شهر پترزبورگ روسیه به منظور توسعه همگرایى اقتصادى و مساعدت به ترقى در فضاى پاوراسیا پیرامون ادغام سازمان «همکارى آسیاى مرکزى» با جامعه اقتصادى پاوراسیا و به عضویت جامعه اقتصادى پاوراسیا در آمدن جمهورى ازبکستان، توافق حاصل شده بود. در طى نشست عالى جامعه اقتصادى پاوراسیا که در ٢٥ ژانویه سال ٢٠٠٦ میلادى در شهر پترزبورگ روسیه تشکیل شد، به صورت رسمى به عضویت درآوردن جمهورى ازبکستان در جامعه اقتصادى پاوراسیا صورت گرفت.
در حال حاضر همکارى جمهورى ازبکستان با کشورهاى عضو جامعه اقتصادى پاوراسیا در عرصه بازرگانى و اقتصادى را مىتوان به عنوان دینامیک توصیف کرد. شاخصهاى رشد حجم بازرگانى خارجى و توسعه همکارى در زمینه سرمایهگذارى با اعضاى جامعه مذکور، آن واقعیت را تایید مىکند.
توسعه و تعمیق روابط اقتصادى بازرگانى ازبکستان با دول عضو جامعه اقتصادى پاوراسیا را مىتوان از روى چندین جزو تشکیلدهنده مهم مثل گردش بازرگانى تعقیب کرد. مثلا، گردش کالاى ازبکستان با دولتهاى عضو جامعه اقتصادى پاوراسیا از روى نتایج سال ٢٠٠٦ به ٧/٤٦ درصد افزایش نشان داد و در سال ٢٠٠٧ میلادى گردش کالاى ازبکستان با شرکاى جامعه یادشده حدود ٧/٥ میلیارد دلار آمریکا را تشکیل داد که ٧/٤٣ درصد از شاخص سال ٢٠٠٦ میلادى تجاوز مىکند.
امروزه کشورهاى عضو جامعه اقتصادى پاوراسیا یکى از عمدهترین شرکاى بازرگانى ازبکستان در منطقه مىباشند و بیش از ٤٠ درصد گردش کالاى جمهورى به سهم آنها تعلق دارد. در عین حال، روسیه و قزاقستان شرکاى بازرگانى اساسى در میان کشورهاى جامعه اقتصادى پاوراسیا هستند که وزن مخصوص آنها به تناسب ٤/٧٠ درصد و ٨/٢٠ درصد در گردش کالاى کل جمهورى ازبکستان با کشورهاى جامعه اقتصادى پاوراسیا را تشکیل مىدهد.
هماکنون ازبکستان روى همرفتهتر از مثبت گردش کالا با تمامى کشورهاى جامعه اقتصادى پاوراسیا برخوردار است. چنانچه در سال ٢٠٠٤ میلادى مانده ازبکستان با دول شامل جامعه اقتصادى پاوراسیا با علامت منفى بود ولى پس از درآمدن به عضویت جامعه ذکر شده، وضع به سوى وضعیت مثبت تغییر کرد. چنانکه در سال ٢٠٠٧ میلادى رقم مانده مثبت تا سطح بیش از ١٢٠٠ میلیون دلار آمریکا رشد کرد. معنى آن این است که در طى سالهاى ٢٠٠٤ و ٢٠٠٧ گردش کالا بین کشورهاى جامعه اقتصادى پاوراسیا بیش از ٣/٦ برابر رشد کرد. این واقعیت به وسیله گسترش در چارچوب جامعه اقتصادى پاوراسیا پایه حقوقى قرارداد بهدست مىآید. مثلا پس از درآمدن به عضویت درآمدن جامعه اقتصادى پاوراسیا، جمهورى ازبکستان بهطور کلى به ٤٤ اسناد چندجانبه پیوست. مهمترین آنها عبارتاند از: «قرارداد درباره پیمان گمرکى و فضاى اقتصادى واحد مورخ ٢٦ فوریه سال ١٩٩٩ میلادى»، «موافقتنامه درباره اندازه واحد تنظیم غیرتعرفه هنگام شکلگیرى پیمان گمرکى مورخ ٢٢ اکتبر سال ١٩٩٧ میلادى»، «قرارداد بین جمهورى بلاروس، جمهورى قزاقستان، جمهورى قرقیزستان و فدراسیون روسیه در زمینه تعمیق همگرایى در عرصههاى اقتصادى و انسانى مورخ ٢٩ مارس سال ١٩٩٦ میلادى» و... این امر موجباتى جهت بالا بردن درجه هم پیوندى ازبکستان به سیستم روابط اقتصادى در سرزمین پاوراسیا بود و براى پیشرفت منافع اقتصادى جمهورى هم در رشته تجارت و هم در عرصه توسعه در بخش همکارى سرمایهگذارى با کشورهاى خارج نزدیک، مساعدت کرد. در حال حاضر در وزارت روابط اقتصادى خارجى، سرمایهگذارى و بازرگانى جمهورى ازبکستان بیش از ٢٠٠ شرکت و کمپانى از کشورهاى عضو جامعه اقتصادى پاوراسیا اکردیته شدهاند.
در رشته ترابرى نیز همکارى به صورت مثبت توسعه مىیابد. توافق حاصل شده در این رشته با دول عضو جامعه اقتصادى پاوراسیا براى توسعه هر چه کاراتر پتانسیل صادراتى جمهورى ازبکستان و بالا بردن رقابتپذیرى کالاهاى ازبکى به وسیله کاهش اجزاى تشکیلدهنده ترابرى کمک مىکند. چنانکه، در سال ٢٠٠٦ میلادى به موجب توافق با فدراسیون روسیه تخفیف به اندازه ٣٠ درصد از تعرفه راهآهن براى حملونقل الیاف پنبه در حوزههاى اوزنکى - توپولى، اکسریسک - اوسپنکس و ٤٠ درصد در حوزههاى لوکوت- نخودکا بهدست آمده بود. علاوه بر آن، براى حمل و نقل بارهاى فاسد شدنى ضریب کاهنده ٦/٠ به تعرفه راه آهن از روى قلمرو قزاقستان و از روى خاک روسیه ضریب کاهنده ٥/٠ به تعرفه راهآهن کسب شده بود. امور همگرایى هر چه عمیقتر سیستم ترابرى ازبکستان به سیستم عمومى مواصلات ترابرى جامعه اقتصادى پاوراسیا نیز جامه عمل مىپوشد. مثلا، به موجب تصمیم شوراى بین دولتى جامعه اقتصادى پاوراسیا مورخ ١٨ آوریل سال ٢٠٠٧ میلادى فهرست خطوط مسیر ترابرى جامعه اقتصادى پاوراسیا با تغییرات ارائه شده از طرف ازبکستان تصویب گردید. پیشنهادات مربوط به گسترش فهرست خطوط مسیر مذکور توسط وارد کردن خطوط مسیر عبورکننده از قلمرو ازبکستان ترتیب و تهیه شده است.