* آقاى مزروعى، کار اصلى انجمن صنفى روزنامه نگاران چیست؟
** قرار بوده کار اصلى انجمن، ارائه تسهیلات و خدمات حقوقى، دادن وام و پیگیرى کارهاى مربوط به تعاونى مسکن براى روزنامه نگاران باشد.
* شما هنوز هم معتقدید روزنامه نگارى از جمله شغل هاى سخت نیست؟
** زمانى که موضوع سخت و زیان آور بودن مشاغل مطرح بود، منظور کارگرانى بودند که در معدن و در عمق هزار مترى زمین کار مى کنند یا کارگرانى که با سرب سر و کار دارند. روزنامه نگارى هم کار پر استرسى است. ممکن است خبرنگار یا روزنامه نگار در شرایط جنگى قرار بگیرد، ولى باز هم با شغل کسى که در معدن کار مى کند یا با سرب سر و کار دارد، فرق دارد.
* اگر کسى بعد از دوره اى که عضو انجمن است، دیگر کار روزنامه نگارى نکند، از عضویت انجمن خارج مى شود؟
** در اساسنامه انجمن همه این چیزها مشخص شده، مثلاً اگر کسى حرفه روزنامه نگارى را براى مدتى که در اساسنامه آمده ترک کند، عضویتش لغو نمى شود، تعلیق مى شود. تا وقتى دوباره به این حرفه برگردد و کارش را ادامه دهد، یا مثلاً کسى حق عضویتش را شش ماه تا یک سال پرداخت نکرده باشد، عضویتش لغو مى شود تا زمانى که حق عضویتش را پرداخت کند و دوباره فعال شود. هیات مدیره انجمن نمى تواند عضویت هیچ کس را لغو کند. لغو عضویت روزنامه نگارها به هر دلیلى در مجمع عمومى صورت مى گیرد. بنابراین کسى که زمانى شرایط عضویت در انجمن را داشته و عضو انجمن شده، تا تشخیص مجمع تا وقتى که این شرایط را کاملاً از دست ندهد، از عضویت انجمن خارج نمى شود. ولى در فاصله اى که روزنامه نگار نیست یا حق عضویت نمى دهد، عضویتش معلق مى شود.
* گاهى انجمن صنفى درباره مشکلاتى که براى اعضا پیش مى آید واکنش نشان مى دهد. گاهى درباره روزنامه نگارانى که عضو هم نیستند، این حمایت ها صورت مى گیرد، چرا؟
** انجمن صنفى براساس وظیفه اى که در اساسنامه مشخص شده، فقط باید در مسائلى وارد شود که با صنف روزنامه نگاران ارتباط دارد. روزنامه نگاران چه عضو انجمن صنفى باشند و چه نباشند انجمن موظف است از آنها حمایت کند. بنابراین نگاه انجمن در دفاع از حقوق صنف روزنامه نگاران این نیست که چه کسى عضو انجمن است و چه کسى عضو نیست. به طور کلى انجمن از حقوق آنها دفاع مى کند و مسائل شان را پیگیرى مى کند. اگر روزنامه نگارى بدون دلیل بازداشت شده باشد، انجمن مساله او را پیگیرى مى کند. ولى روزنامه نگارانى که عضو انجمن صنفى هستند، از خدمات بیشترى بهره مند مى شوند.
* اگر روزنامه نگارى در خیابان تصادف کرد، انجمن صنفى مشکل او را پیگیرى مى کند؟
** شما باید این دو مساله را از هم جدا کنید. یک دسته هستند که به دلیل حرفه و شغل شان مشکلى برایشان پیش مى آید که انجمن اقدام لازم را انجام مى دهد. دسته بعدى روزنامه نگارانى هستند که حادثه اى برایشان پیش مى آید، مثل همین مثال تصادف، اگر حتى روزنامه نگار عضو انجمن باشد و تصادف کند، انجمن وارد ماهیت مشکل مى شود، ولى اگر موضوع به شغل او مربوط باشد، صنف وارد ماهیت مساله مى شود و کارهاى لازم را انجام مى دهد. اگر روزنامه نگار نیاز به وکیل داشته باشد، انجمن برایش وکیل مى گیرد یا به روزنامه نگار کمک مالى مى کند. وقتى انجمن کار صنفى مى کند، یعنى از اعضاى خودش حمایت مى کند. مثلاً روزنامه نگارى عضو انجمن صنفى است و به بیمارستان رفته و نتوانسته هزینه هاى بیمارستان را تامین کند، اینجا وظیفه انجمن صنفى است که به او کمک کند. اما در مجموع حتى اگر روزنامه نگارى عضو انجمن صنفى نباشد، انجمن وظیفه خود مى داند که از او حمایت کند.
* پس چرا مشکلى که براى آقاى عباس سلیمى نمین پیش آمد، از سوى انجمن صنفى پیگیرى نشد؟
** به دلیل اینکه آقاى سلیمى نمین عضو انجمن صنفى روزنامه نگاران نیست. کسانى که روزنامه نگار هستند و مساله اى مرتبط با روزنامه نگارى برایشان پیش آمده باشد و عضو انجمن نباشند انجمن وظیفه اى نسبت به آنها ندارد.
* یعنى موضعى هم نسبت به این موضوع ندارید؟
** نه، ما چه موضعى مى توانیم داشته باشیم؟ یک دعوایى بین آقاى X و آقاى Y اتفاق افتاده، آقاى Z هم مى تواند حرفش را بزند. انجمن صنفى طرفدار این است که فضاى اطلاع رسانى شفاف و آزاد باشد. در این فضا ممکن است آقاى X یا آقاى Y یا هر شخص دیگرى ادعایى داشته باشد. پس انجمن موظف به پیگیرى این موضع ها نیست.
* چرا وقتى رکسانا صابرى بازداشت شد، واکنش نشان دادید؟ مگر عضو انجمن صنفى بود؟
** وقتى روزنامه نگارى را در هنگام تهیه گزارش یا به جرم کار خبرنگارى دستگیر کنند، انجمن صنفى واکنش نشان مى دهد. ولى زمانى پیش مى آید که مثلاً من به شما اتهام زده ام و شما به دادگاه مى روید و از من شکایت مى کنید. دادگاه من را احضار مى کند، این ربطى به انجمن صنفى ندارد. پس انجمن همیشه در محدوده وظایف تعریف شده عمل مى کند.
* بالاخره مساله آقاى سلیمى نمین هم مشخص بود و به فعالیت مطبوعاتى او مربوط مى شد...
** تشخیص آن با عرف است. عرف اگر تشخیص داد که این مساله ارتباطى با روزنامه نگارى ندارد، خب ما کارى نداریم.
* خیلى از اوقات انجمن صنفى براى تعطیلى روزنامه ها بیانیه داده و حمایت کرده و ... اما درباره روزنامه ها و نشریاتى که با هیات مدیره انجمن نسبتى ندارند، این طور نیست. گزینشى عمل مى کنید؟
** یک وقت است نشریه اى به هر دلیلى خودش تعطیل مى شود. اگر افرادى که در آن نشریه کار مى کنند مشکلات صنفى داشته باشند و به ما رجوع کنند، انجمن صنفى مسائل آنها را پیگیرى مى کند. انجمن مى تواند نسبت به تعطیلى آن مجله اعتراض کند. به عنوان مثال اگر مجله اى را در حال فعالیت توقیف و لغو امتیاز کنند انجمن صنفى روزنامه نگاران وارد عمل مى شود، چون توقیف نشریه موجب بیکار شدن روزنامه نگاران شده است.
* یعنى براى شما فرق مى کند که دادگسترى یا هیات نظارت جلو ادامه انتشار روزنامه یا مجله را بگیرد یا یک مدیر بالا دست جلو ادامه انتشار نشریه را بگیرد؟
** این مورد مثل یک کارخانه است یک زمان صاحب کارخانه به شرایطى مى رسد که کارخانه را تعطیل مى کند. بنابراین کسى که در آن کارخانه کار مى کرد، بیکار مى شود. درباره روزنامه نگاران هم چنین مساله اى است اگر جلوى انتشار روزنامه یا مجله گرفته شود و خبرنگار یا روزنامه نگار به انجمن مراجعه کند، حقوقشان ضایع نمى شود ولى نسبت به اصل مساله ما نمى توانیم کارى انجام دهیم. ولى اگر دادگاه یا هیات نظارت مجله اى را توقیف کرد ما اعتراض مى کنیم. براى اینکه مشکل ناخواسته اتفاق افتاده و کارفرما هم تقصیرى ندارد. در این صورت انجمن صنفى پیگیرى مى کند.
* بیانیه ها در انجمن با چه مکانیزمى صادر مى شوند؟
** انجمن صنفى روزنامه نگاران متشکل از هیات مدیره اى است که منتخب مجمع عمومى انجمن است و اختیار دارد از طرف روزنامه نگارانى حرف بزند که عضو انجمن صنفى هستند. مثل نمایندگان مجلس، هنگام انتخابات نمایندگان، که با راى اکثریت انتخاب مى شوند. در مرحله دوم نماینده با راى یک چهارم به مجلس مى رود. این نماینده، نماینده منتخب همه مردم نیست، ولى چون راى بیشترى نسبت به دیگر کاندیداها آورده، وارد مجلس مى شود، نماینده همه مردم است و قانونى که نماینده به آن راى مى دهد، قانون همه مردم محسوب مى شود. انجمن صنفى روزنامه نگاران هم به دلیل اینکه اختیار را از روزنامه نگاران گرفته، به لحاظ حقوقى اختیار دارد به نفع روزنامه نگاران بیانیه صادر کند.
* کسانى که مى خواهند عضو انجمن صنفى باشند، باید حتماً در یک «روزنامه» فعالیت کنند؟
** نه، هر کسى که در روزنامه، هفته نامه یا ماه نامه فعالیت کند، مى تواند عضو انجمن صنفى باشد. شرط اصلى این است که فرد روزنامه نگار باشد و مدارکى ارائه دهد که ثابت کند روزنامه نگار است.
* یعنى اگر کسى در ضمیمه هاى روزنامه همشهرى یا ایران یا در هر مجله اى کار کند، کارت عضویت مى گیرد؟
** بله اگر به صورت مستمر در هر نشریه اى فعالیت کند، مى تواند عضو انجمن صنفى باشد. هر فرد باید ۱۲ اثر داشته باشد که نشان دهد هر ماه یک اثر تولید کرده. اینکه کجا نوشته و فعالیت مى کند، جزو شرط هاى انجمن نیست.
* انجمن به عنوان مجموعه صنفى روزنامه نگاران برنامه سالانه هم دارد؟
** انجمن صنفى وظایف تعریف شده اساسنامه اى دارد که به صورت مداوم انجام مى شود. یعنى ما نمى توانیم برنامه خاصى تعریف کنیم. البته به دلیل محدودیت شرایط و منابع، انجمن خیلى کارها را نمى تواند انجام دهد، یعنى انجمن در سایه امکانات و مقررات مى تواند کارهایى را انجام دهد. این برنامه ها مثل قانون بودجه اى که براى دولت مى نویسند، ثابت است و مثل قانون بودجه فقط عدد و رقم هایش تغییر مى کند.
* منابع مالى انجمن صنفى از کجا تامین مى شود؟
** منبع مالى انجمن حق عضویتى است که از اعضاى انجمن مى گیریم. بخشى هم کمک هاى مردمى است که در بانک ها به صورت پس انداز نگه داشته مى شود و سودى به آن تعلق مى گیرد. البته دانشکده اى هم داریم که آنجا سرمایه گذارى کردیم و درآمدى هم از آنجا حاصل مى شود. همچنین انجمن هر سال منابع مالى، هزینه ها و درآمدهایش را به مجمع گزارش مى دهد.
* شما فکر مى کنید وجود انجمن صنفى روزنامه نگاران و خبرنگاران به لحاظ حقوقى جایگاه انجمن صنفى را تضعیف مى کند؟
** قوانین داخلى به لحاظ حقوقى به هیچ وجه اجازه تشکیل انجمن را نمى دهد. از نظر من این کار اگر در وزارت کار به لحاظ حقوقى ثبت شده باشد، غیر قانونى محسوب مى شود. ولى از نظر قوانین بین المللى سازمان بین المللى کار طبق مواد ۸۸ و ۹۸ مقاله نامه هاى سازمان بین المللى کار این است که در هر کشورى اصناف بتوانند چند انجمن داشته باشند و عضویت هم در آن داوطلبانه باشد. ایران هم این قانون را پذیرفته ولى هنوز مجلس آن را تایید نکرده است. یک انجمن صنفى یا بیشتر براى روزنامه نگاران هیچ مشکلى ندارد.
* الان فعالان انجمن چند نفرند؟
** فکر مى کنم حدود دو هزار و ۳۰۰ نفر عضو فعال هستند که حق راى دارند.
* چند نفر در آخرین جلسه مجمع عمومى شرکت کرده اند؟
** ۹۳۲ نفر.
* همه اعضا، متشکل از فعال و غیر فعال چند نفرند؟
** بیش از چهار هزار نفر.
* یعنى الان دو هزار نفر خبرنگار و روزنامه نگار جدى و فعال در کشور داریم؟
** بیش از چهار هزار نفر در انجمن صنفى ثبت نام کردند که تقریباً بیش از دو سوم روزنامه نگاران کشور هستند. اما کسانى هم هستند که یک سال از مدت عضویتشان گذشته و کارتشان را نگرفته اند یا آن را تمدید نکرده اند، کسانى هم هستند که به خارج از کشور رفته اند. این افراد حق راى ندارند ولى هر وقت مراجعه کنند و مدارک لازم را ارائه دهند، دوباره کارتشان فعال مى شود. از آنهایى هم که کارتشان فعال است و حق راى دارند ۹۳۲ نفر مانده اند.