حسین محمودی
حادثه ۱۱ سپتامبر سیلی از مشکلات را بر سر مسلمانان در اقصی نقاط جهان آوار کرد اما اکنون ۷سال پس از این واقعه برآوردها حاکی از آن است که گرایش به اسلام در این مدت شتاب چشمگیر یافته است. این برآورد ها که توسط معتبرترین مراکز تحقیق و نظر سنجی خود آمریکا انجام شده اطلاعات شگفت انگیزی در باره افزایش نفوذ این مذهب ارائه می کند.
افزایش بی سابقه تیراژ کتاب های مذهبی بویژه قرآن کریم ، میزان مراجعه کنندگان به مساجد و مراکز دینی، رواج پوشش ها و نمادهای اسلامی در زندگی اجتماعی، ایجاد کرسی های مطالعات مذهبی در دانشگاه ها، تمرکز روی مفهوم مذهب سایت ها و رسانه های دیجیتالی و... از بارزترین مواردی هستند که در این برآوردها بر آنها تاکید شده است.
با نگاه به این شاخص ها است که، اغلب کارشناسان روابط بین الملل از مسئله «گرایش به اسلام» با عنوان پدیده اصلی آغاز هزاره سوم تعبیر می کنند. این ناظران تاکید دارند که این میزان از اقبال به میراث حضرت محمد(ص) خارج از تصور و فراتر از پیش بینی ها است. شگفت انگیزترین جنبه گسترش پایگاه این مذهب آنجاست که همه معادلات پس از ۱۱ سپتامبر در جهت تضعیف یا محدود سازی قدرت اسلام گرایان پیش رفت و از فردای وقوع این حادثه مرکزیت سیاسی غرب، تقابل با نیروهای اسلامی را در محور برنامه های خویش گنجاند. چنان که در گزارش حاضر بیان شده ، مسلمانان در اغلب پایتخت ها و شهرهای اروپایی به راحتی بر سایه وحشتی که ۱۱ سپتامبر به ارمغان آورد غلبه کرده اند، این گزارش ها که به قلم نویسندگان مشهور رسانه هایی چون واشنگتن پست ، بی بی سی، نیویورک تایمز و... تهیه شده حاکی از این است که نسل کنونی مسلمانان در اروپا دامنه فعالیت شان را در این مدت به شدت گسترش داده اند. آنها در برابر پرسش های گزارشگران دلایل شنیدنی برای تحرک دینی خویش ارائه می کنند که بخش غالب آن به رفتارها و سیاست های محافل غرب در قبال جهان اسلام برمی گردد.
از نگاه فعالان مذهبی جهان غرب هنوز پس از ۷ سال موضع تهاجمی خویش را در برابر مسلمانان حفظ کرده است که بارزترین نشانه آن انتشار دوباره کاریکاتورهای وهن آلود دانمارکی است. حادثه ای که پس از ماجرای کتاب آیات شیطانی برای هر مسلمانی یاد آوردوران تهاجم صلیبی است .
در واکنش هایی که اخیراً نخبگان کشورهای اسلامی نشان دادند بر این نکته تاکید جدی شد که توسل به شیوه های تخریبی مانند تجدید چاپ آن تصاویر موهن بدترین پاسخ و خطرناکترین گزینه ای است که برخی محافل غرب برای مواجهه با نفوذ اسلام پیش گرفته اند.
اما این هشدارها راه به جایی نبرد و نخستین روزهای سال نو همزمان با نشر دوباره کاریکاتورهای موهن ، شبکه ای از احزاب موسوم به راستگرایان در اروپا، در چند تظاهرات و تجمع افراطی ترین فعالیت را علیه مسلمانان به نمایش گذاشتند، این دو حادثه که چشم اندازتیره ای را در روابط اقلیت مسلمانان و با طایفه مسیحیان گشودند. نشانه هایی از این واقعیت ناگوار هستند که اروپا در سال جدید رنگ یک رویارویی تمدنی را به خود خواهد گشود.
دو موج گرایش به اسلام در اروپا
حضور اسلام در اروپا پدیده جدیدی نیست. از سال ۷۱۱ میلادی که نخستین تماس میان اسلام ودنیای غرب خوانده شد دستجات مسلمانان عمدتاً از ناحیه شمال آفریقا وارد اروپا شدند، درمیان آثاری که نماد حضور آن روز اسلام در اروپا است تمدن ۸۰۰ ساله مسلمانان در اسپانیا و تمدن ۲۵۰ ساله آنها در سیسیل باعث شده که در نظر عموم مسلمانان، اسلام به عنوان بخش بزرگی از تاریخ اروپا به حساب آید.
دردوره معاصر اروپا در هر دو گروه شهروندان عادی و نخبگان فکری دو موج اقبال گرایش به اسلام را تجربه کرده است ، موج نخست آن دهه ۱۹۹۰ بود یعنی زمانی که در پی فروپاشی شوروی سابق اسلام به عنوان آلترناتیو کمونیسم و منشا هویت شمار زیادی از کشورهای تازه تاسیس مطرح شد . در این برهه آن گونه که ناظران اروپایی مطرح کرده اند، علاوه بر آن که دانشگاه ها و مراکز تحقیقی اروپا گام های پرشتابی را برای شناخت جغرافیای نوین جهان اسلام برداشتند، در میان شهروندان مسلمان این منطقه نیز شوق وشوری تازه پدیدار شد به نحوی که مراکز اسلامی سریعاً توسعه یافته و تعدادمساجد مسلمانان افزایش قابل ملاحظه ای یافت.
طبق گزارشی در نشریه آلمانی اشپیگل در سال های اخیر بر تعداد آلمانی هایی که به دین اسلام گرویده اند، افزوده شده است. این تحقیق، نشان می دهد که در عرض یکسال بالغ بر چهار هزار نفر در آلمان مسلمان شده اند. این آمار بیانگر این نکته است که تعداد آلمانی هایی که مسلمان شده اند به نسبت سالهای قبل۴ برابر شده است.
تعداد مسلمانان در سوئیس نیز ظرف ۵ سال گذشته از ۱۰۰هزار به ۴۰۰ هزار نفر رسیده است. انگلستان و فرانسه به عنوان دین دوم محسوب می شود.فرانسه با بیش از ۴میلیون مسلمان، آلمان با ۳میلیون و انگلستان با ۲میلیون به ترتیب دارای بیشترین جمعیت مسلمان در میان کشورهای اروپایی هستند. اگرچه مقامات کشور فرانسه بر اساس گرایش های سکولاری ازارائه آماری دقیق از حضور مسلمانان در کشورشان خودداری می کنند.
موج دوم اقبال به اسلام بعد از حملات ۱۱ سپتامبر پدیدار شد که برای آشنایی با اسلام خیل کثیری از شهروندان و دانش آموختگان اروپا به مطالعه متون اسلامی به ویژه قرآن کریم روی آوردند . اما در این موج دوم از گرایش به اسلام اکثریت معتقدان این مذهب تحت تاثیر فضای رعبی که دولت های غربی پدید آوردند به میدان آمدند. تحرک و فعالیت مسلمانان در مساجد و محافل دینی شتاب دو چندان گرفت که هدف واحد آنها غالب آمدن بر سیاست انزوایی بود که دستگاه های پلیسی و امنیتی اروپا در پی تحمیل آن بودند.
پس از این است که جوانان مسلمان که قشر در حال رشد در این کشورها هستند، به روش های گوناگون برای ابراز هویت خویش به میدان می آیند. در اروپا نسلی تازه از جوانان مسلمان شکل گرفته است که با این جامعه احساس بیگانگی می کنند و خشم آنها می تواند دستمایه جنبش های نافرمان مدنی قرار بگیرد. ناظران اروپا در چندین گزارش خویش از مساجد و مراکز دینی اروپا این واقعیت را به تصویر می کشند که بیش از ۱۰ میلیون مسلمان اروپا زیر پرچم واحدی به نام جنبش دفاع از هویت جمع شده اند.
اولین رشته حوادثی که دراروپا هویت مسلمانان را به چالش کشاند، ظهور جریان هایی بود که تحت الشعاع ماجرای ۱۱ سپتامبر به تشکیل هسته های مقابله با مسلمانان مبادرت کردند. این گروه که درمیان شان ازمتعصبان هر سه طیف روشنفکران سکولار و سیاستمداران افراطی ونیز کشیش های ماجراجو بودند به صورت علنی طرح کنترل مسلمانان را که اغلب از مهاجران هستند، مطرح کردند تا حدی که نمایندگان آنها در برخی پارلمان های اروپایی لوایح اخراج مسلمانان را ارائه کردند.
به طور خاص در چند کشور اروپایی احزابی مانند اتحادیه ملی در ایتالیا، جبهه ملی در فرانسه و راستگرایان بلژیک، هلند ، آلمان و اتریش با گسترش اسلام در اروپا علناً مخالفت کردند.حتی کلیسای کاتولیک دراروپا هم مخالفت خود را با گسترش اسلام در اروپا به طور علنی اظهار داشت. اسقف های کاتولیک ازسراسر جهان در همایش جهانی که در آبان ماه ۱۳۷۸در واتیکان برگزار شددر حضورپاپ ژان پل دوم ازگسترش اسلام دراروپا اظهار نگرانی کردند.
اما در این فاصله یعنی زمان وقوع حادثه ۱۱ سپتامبر تا انتشار کاریکاتورهای موهن دانمارکی چند رشته وقایع هم رخ داد که چاقوی افراطیون صلیبی را در رویارویی با مسلمانان تیزتر کرد از جمله این حوادث قتل یکی از چهره های سرشناس ضد مسلمانان یعنی تئو وانگوگ، فیلمساز هلندی ۲۰۰۴ میلادی بود آن هم به دست محمد بویری جوان هلندی- مراکشی که به حبس ابد محکوم شد.بحث بر سر رویارویی مسیحیان متعصب با مسلمانان که فیلمساز هلندی از پیشقراولان آن بود حتی پیش از ماجرای کشته شدن وانگوگ هم مانند آتشی زیر خاکستر وجود داشت اما این رخداد کشور هلند را به مجادله ای کشاند که هنوز هم ادامه دارد.دو واقعه دیگر انفجارهای لندن در ۲۰۰۵ و انفجارمارس مادرید در ۲۰۰۴ بود که موجب شد که مسلمانان با موجی از تهدید و تعقیب توسط نظام های پلیسی اروپا و هم نیروهای متعصب این منطقه روبرو شوند.
این حوادث در لندن روابط دو میلیون مسلمان این کشور با دولت بلر را کاملاً دگرگون کرد.
اما کشور دیگری که پس از انگلیس و هلند صحنه قدرت نمایی مهاجران مسلمان شد فرانسه بود.
تب هویت طلبی در فرانسه بسی داغتر از نقاط دیگر اروپا بود. جوانان مهاجر فرانسه از یک سو به موج تهدیدات علیه کل مسلمانان اروپا اعتراض داشتند واز سوی دیگر به مبارزه با دولتی برخاسته بودند که بدترین نظام تبعیضی را علیه اقلیت۱۰درصدی مسلمانان اعمال کرده است. به این ترتیب بود که در خلال ناآرامی پاریس، ژاک شیراک رئیس جمهور کشور در نطقی خطاب به جوانان معترض آنها را فرزندان فرانسه خواند، اما بسیاری از جوانان به این حرف خندیدند. فرانسه آن روز با مدیریت نیکلاسارکوزی که آن روز وزارت کشور را دردست داشت تلاش کرده بود نمادهای اسلامی از جمله حجاب را برچیده و مساجد، مراکز دینی و حتی امامان جماعت را کنترل کند.
اما جنبش هویت خواهی پاریس، دورنمایی فراتر از این داشت آنها نسبت به اصلاح بنیان تبعیض نظام فرانسه به مسلمانان ناامید بودند. این مسئله را مطبوعات فرانسه از زبان مسلمانان این کشور به این صورت بیان کردند: «فرانسه به اهالی جوان ساکن حومه شهرها خیانت کرده است. اگر اسم و نشانی اسلام داشته باشید، غیرممکن است که بتوانید کار پیدا کنید. مردم فرانسه اسلام را قبول نمی کنند. سیاستمداران قول می دهند که برایمان مسجد بسازند، اما در همان حال ما را تحقیر می کنند و به ما تروریست می گویند.» ادامه دارد...