گروه بینالملل: روسها و ترکها در دوران امپراتوری عثمانی در دهها جنگ خونبار به مصاف هم رفتند و ترکیه در دوران مدرن به سازمان ناتو پیوست و حراست از حریم شرقی ائتلاف غرب را در برابر اتحاد جماهیر شوروی بر عهده گرفت. بیاعتمادی به روسها در عمق فرهنگ ترکیه ریشه دوانیده است تا آنجا که عبارت "روسهای خائن" در بین مردم این کشور برای اشاره به همسایه شمالی ترکیه رواج دارد. شاید به همین دلیل بود که وقتی ولادیمیر پوتین و رجب طیب اردوغان نخستوزیران دو کــــشــــــــور طــــــــی دیداری در 16 آگوست جاری در آنکارا پایتخت ترکیه طیف وسـیـعی از توافقنامههای دوجانبه را به امضا رساندند، خیلیها شگفتزده شدند.در همین مورد هم بسیاری از ترکها به توافقنامه منعقد شده برای انتقال منابع گازی روسیه با ایجاد خط لوله جدیدی در آبهای قلمرویی ترکیه در دریای سیاه توسط شرکت گازپروم صفت "مزورانه" را اطلاق کردند. این خط لوله در صورت اجرا، اوکراین که در حال حاضر مسیر اصلی انتقال 80 درصد گاز صادراتی روسیه به اروپاست را دور میزند. روسیه بارها به دلیل اختلاف با اوکراین اقدام به بستن شیرهای گاز کرده و میلیون ها نفر را در اروپا در معرض سرما قرار داده است. اتحادیهاروپا با هدف کاستن از اتکایش به روسها از دیرباز خواستار ایجاد خط لوله جایگزینی برای رساندن منابع گازی حوزه خزر به اروپا بوده که این طرح تحت عنوان ناباکو شناخته میشود. قرارداد خط لوله ناباکو در ماه جولای با حضور کشورهای دخیل در اجرای آن در ترکیه به امضا رسید. همین مسئله موجب شده خیلیها از خود بپرسند ترکها کدام طرفی هستند؟ پاسخ خیلی ساده است؛ طرف خودشان.
این کشور که در چهارراه خاورمیانهی غنی از منابع انرژی و جـمـهـوریهای سابـق اـتـحاد جماهیر شوروی قرار گرفته است، سعی دارد از موقعیت جغرافیایی خود حداکثر بهره را به عنوان کانون ترانزیت گاز ببرد. مقامات آنکارا در عین حال در تلاش هستند از کارت انرژی به عنوان ابزاری برای پیشبرد اهداف خود برای الحاق به اتحادیهاروپا استفاده کنند.تحقق این هدف مستلزم همکاری با روسها است. ترکها در برابر موافقت با طرح روسها برای احداث خط لوله جدیدی به موازات سواحل جنوبی دریای سیاه (مسیر جنوبی) حمایت مسکو از خط لوله جدیدی برای متصل ساختن بندر سامسون در حاشیه آبهای این دریا به بندر جیحان در کنار آبهای دریای مدیترانه را به دست آوردند. حتی گفته میشود ترکها در جریان مذاکرات با روسها توانستند قول خرید یک واحد نیروگاه هستهای با قیمت پایین را هم از مسکو بگیرند.خط لوله مسیر جنوبی و ناباکو رقیب هم نیستند بلکه در واقع مکمل هم تلقی میشوند یا لااقل احمد داود اوغلو وزیر امورخارجه ترکیه اصرار دارد توافق آنکارا با هر دو طرح را اینگونه توجیه کند.همین قاعده را به روابط ترکیه و روسیه هم میتوان تسری داد. با پایان دوران جنگ سرد منافع این دو کشور به نوعی با هم تلاقی کرد. هر دو کشور از عملیات علیه طالبان در افغانستان حمایت کردند ولی به صف مخالفان حمله ائتلاف تحت رهبری ایالاتمتــحده بــه عراق پیـوستند.ـتصـویر ـترکیـه به عنوان کشوری دستپرورده و البته مطیع آمریکا در سال 2003 زمانی که پارلمان این کشور با طرح پنتاگون برای انتقال بخشی از نیروهایش به شمال عراق از طریق خاک ترکیه و گشودن جبهه دومی علیه ارتش صدام مخالفت ورزید، رنگ باخت. بزرگترین آزمون ترکیه در جریان جنگ روسیه و گرجستان در آگوست سال گذشته میلادی از راه رسید. ترکها با دقت تمام مفاد معاهده مونتروکس ناظر بر چگونگی عبور کشتیها از تنگه <بسفر> را به مرحله اجرا درآوردند. در این چارچوب تنها تعداد انگشتشماری از کشتیهای جنگی ارتش آمریکا اجازه یافتند با عبور از بسفر وارد دریای سیاه شوند. ترکها به اندازه روسها مایل نبودند آمریکاییها در دریای سـیاه کـه حـیات خلـوت دو کـشـور تلقی میشود، حضور پیدا کنند.
یان لسر تحلیلگر صـندوق مارشال آلـمان در واشـنـگتــن پایتخت ایالاتمتحده با تاکید بر این که لااقل در این مقطع، آمریـکایــیها اهـمـیت خاصـی برای ایـن مسئلـه قائل نیستند، میگوید: نوع رابطه و تعامل ترکیه با ایران اهمیت به مراتب بیشتری برای دولت اوباما دارد. او مـیافزاید: آمریکایـیها گرایـش ـترکیه به نزدیک شدن به روسیه را در قالب سیاست خـارجی جدید آنکارا میبینند که حول محور افزایــش همکاری و ـتعامـل با همسایگان دور میزند. روسـیـــه بـــزرگتـــریـــن شـــریــک تـجــاری تــرکـیــه به تنهایی 68 درصد گاز مصرفی این کشور را تامین میکند و در مقابل طیف وسیعی از محصولات را از ترکیه دریافت میکند و اروپاییها هم به دلیل اختلافنظر بر سر چگونگی تدوین سیاست واحد اـتـحادیـهاروپا در قبال روسـیـه نمیدانند تعامل نوظهور ترکیه و روسیه را چطور باید تفسیر کنند. با این حال سیلویو برلوسکونی نخستوزیر ایتالیا به دلیل مشارکت شرکت ایتالیایی "انی" در احداث خط لوله مسیر جنوبی در مراسم امضای توافقنامه احداث این خط تازه در ترکیه حضور داشت.
همگرایی دوجانبه
روسیـه بزرگـتریـن شریـک تجاری ترکیه است.شرکت های ساختمان سازی ترکیه تقریبا در سراسر روسیه فعال هستند ، هر ساله میلیونها گردشگر روسی روانه تفریحگاههای ساحلی ترکیه میشوند و تنها در شهر ساحلی آنتالیا در حاشیه آبهای مدیترانـــــه، 15 هزار شــهروند روســـــی سکونت دارند که بسیاری از آنها زنان روس هستند که با مردان ترک ازدواج کردهاند.روسهای ساکن آنتالیا روزنامه روسزبان خود را دارند و مدتی است برای ساخت کلیسای ارتدوکس برای خود تلاش می کنند. اگرچه موج اول مهاجران روس که به شهرهای توریستی ترکیه رفتند زنان بدکاره بودند اما شکل این مهاجرت در ادامه تغییر کرد.پوتین و اردوغان از جهات مختلفی با هم شباهتهای شخـصـیتـــی دارند؛ هر دو افرادی دیرجوش، اهل ورزش و البته دارای روحیاتی خودکامه هستند. شاید به همین دلیل است که ترکیه یکی از معدود کشورهایی است که روسیه امروز با آنها احساس راحتی میکند و در استراتژی جهان چندقطبی روسیه که در آن کشورهای بزرگ سیاستهای مستقل در پیش میگیرند، ترکیه جای خاصی را به خود اختصاص داده است.دولت ترکیه حتی با کلیسای ارتدوکس روسیه هم رابطه خوبی برقرار کرده است. آنکارا در اقدامی که به نوعی خوشخدمتی به کریل اسقف اعظم کلیسای ارتدوکس روسیه است برای بارتلمیوی اول اسقف اعظم کلیسای ارتدوکس استانبول که به نوعی رقیب کریل محسوب میشود محدودیتهایی قائل شده است.
بدبینی دیرینه
با وجود همه این تحولات به نظر میرسد بدبینی تاریخی ترکها و روسها نسبت به هم به قوت خود باقی است. مسکو از حمایت ضمنی ترکــیــــه از چــــچــــنها ناخرسـند است.طاهر بیوککروکجو از واعظان ترک که در شبکه KON برنامه هفتگی دارد هر وقت در مورد چچن سخن میگوید با لفظ "خوک" از روسها یاد میکند. در نقطه مقابل مقامهای روسی، مدارس مذهبی که توسط فتحالله گولن از دیگر رهبران مذهبی ترکیه تامین مالی میشوند را تعطیل کرده و از فعالیت آنها جلوگیری میکنند.ترکها از خودداری روسها از ــتروریست ــتلقـی کردن کردهای جدایـیطلب حزب کارگران کردستان ترکیه PKK() که شمال عراق را به پایگاهی برای خود تبدیل کردهاند، ناخرسند هستند. علاقهمندی مسکو به مداخله در بحران قرهباغ و حمایت مسکو از مذاکره جمهوری آذربایجان و ارمنستان برای حل اختلافشان بر سر این منطقه هم زیاد به مذاق ترکیه خوش نیامده است.به اعتقاد مقامهای وزارت امور خارجه ترکیه دلیل اصلی پیشقدم شدن روسیه برای میانجیگری در این مسئله ترمیم خدشهای است که با جنگ با گرجستان به وجهه روسها وارد آمد و شاید مهمتر از آن، روسها خواستار جلوگیری از برقراری صلح بین ارمنستان و ترکیه هستند. حل اختلافات ارمنستان و ترکیه و بازگشایی مرزهای دو کـشـور بـه ضرر روسها و عامل کاهش نفوذشان در ارمنستان خواهد بود. برقراری امنیت در مرزهای ارمنستان در حال حاضر همانند دوران اتحاد جماهیر شوروی بر عهده ارتش روسیه است.