ایران شرقی
سفارت آمریکا در تاجیکستان و دفتر بانک توسعه آسیا با امضای یک سند همکاری، آمادگی خود را برای اجرای طرح مدرنیزه کردن پاسگاههای گمرکی و نهادهای مرزی این کشور اعلام کردند. این سندرا "نیشا کووست " کاردار سفارت آمریکا و "ماکوتو اوجیرو " نماینده بانک توسعه آسیا با حضور مقامات نهادهای مرزبانی و گمرک تاجیکستان در دفتر این بانک در دوشنبه امضاکردند. براساس توافقات به عمل آمده ، آمریکا برای اجرای طرح بازسازی و تجهیز دو گذرگاه مرزی "قلمه " و "قزل آرت " واقع در شرق و مرزهای این کشور با چین و قرقیزستان که از سوی بانک توسعه آسیا سرمایهگذاری میشود ، مبلغ 1.6 میلیون دلار تخصیص میدهد.
"ماکوتو اوجیرو " نماینده بانک توسعه آسیا در تاجیکستان در میزگردی که قبل از امضای این سند برگزار شده بود ، اعلام کرد:" کمک آمریکا برای بازسازی این دو گذرگاه بخشی از هزینه 15 میلیون دلاری است که برای طرح مدرن کردن این دو گذرگاه پیشبینی شده است". به گفته این مقام باک توسعه آسیا ، از جمع هزینه 14 میلیون و 980 هزار دلاری هزینه پیشبینی شده برای این طرح 10.7میلیون دلار اعتبار بلند مدت بانک توسعه آسیا و 2.68 میلیون دلار از سوی دولت تاجیکستان و 1.6 میلیون دلار آن از سوی سفارت آمریکا تامین وپرداخت می شود.
وی تاکید کرد: "اجرای طرح بازسازی این دو گذرگاه مهم در شرق تاجیکستان که در مسیر اصلی رفت و آمد با چین و قرقیزستان تجهیز و تکمیل خواهد شد، تا پایان سال 2010 میلادی به پایان میرسد.خانم "کووست " کاردار سفارت آمریکا نیز در این نشست گفت: "طرحی که دولت آمریکا در اجرای آن سهیم می شود از طرحهای مهم در بخش تقویت زیرساخت های مرزی بوده که به بهبود شرایط زندگی و کار مرزبانان، خدمات گمرک و سایر نهادهای وابسته به تامین امنیت مرز کمک خواهد کرد". در این نشست همچنین تاکید شد: "همکاری بانک توسعه آسیا بخشی از برنامه مساعدت جامعه بینالمللی برای تقویت مرز تاجیکستان با همسایگانش میباشد که از ده سال قبل تدوین شده بود".
طرح مساعدت در اجرای تقویت و مدرنیزه سازی پاسگاهها و گذرگاههای مرزی تاجیکستان در چارچوب برنامه منطقهای این بانک موسوم به "برنامه همکاریهای اقتصادی منطقهای کشورهای آسیای مرکزی " انجام می گیرد که شورای مدیران بانک توسعه آسیا در سال 2004 میلادی اتخاذ کرده اند. در این طرح ، تاسیس سیستم واحد اتوماتیک یا خودکار جمعآوری اطلاعات و مدرنیزهسازی پاسگاههای مرزی پیشبینی شده است.
"نعمت بوری اف " مشاور اقتصادی رئیس جمهوری تاجیکستان که در این نشست شرکت داشت، طرح تقویت گذرگاههای مرزی برای تامین امنیت مرزی و آسان کردن رفت و آمد را بخشی از برنامه دولت در زمینه ایجاد زیرساخت های حمل و نقل و خروج از "بن بست راه " عنوان کرد. وی گفت:" تکمیل گذرگاههای مرزی و ساده کردن عملیات بازرسی و کنترل هنگام عبور از مرز، به توسعه حمل و نقل و ترانزیتی شدن جادههای تاجیکستان کمک میکند". مشاور اقتصادی رئیس جمهوری تاجیکستان افزود: "ایجاد جادههای بینالمللی و به خصوص تنظیم مسیر رفت و آمد با چین و قرقیزستان بخشی از طرح ملی تاجیکستان برای اجرای برنامه همکاری با کشورهای منطقه و رفع مشکل ارتباطاتی است.
به گفته وی بر اساس برنامههای راهبردی در آینده از خاک تاجیکستان شش مسیر بینالمللی عبور خواهد کرد که در حال حاضر چهار مسیر در دست مرمت و بازسازی است". وی تصریح کرد: "طرح سرمایهگذاری شده از سوی بانک توسعه آسیا که آمریکا نیز در اجرای آن سهیم گردیده به بهبود وضعیت ، تامین امنیت مرزی و رعایت استانداردهای بینالمللی هنگام انجام عملیات بازرسی کمک میکند". در این نشست همچنین اشاره شد که تاجیکستان به دلیل فقدان ظرفیتهای اقتصادی و مالی تاجیکستان برای دریافت وام های بلندمدت ، این کشورطی چهار سال آینده از نهادهای مالی تنها به صورت بلاعوض کمک دریافت میکند. براین اساس دولت تاجیکستان تلاش میکند تا حد امکان برای ایجاد زمینههای رشد اقتصادی، خارج شدن از بن بست ارتباطی و راهیابی به مناطق آزاد تجاری کشورهای در حال رشد منطقه، از کمکهای بلاعوض جامعه جهانی و نهادها مالی کمک دهنده استفاده کند.
بانک توسعه آسیا در این زمینه اهداف خاصی را دنبال می کند. اهداف این نهاد مالی که در سال 1966میلادی تاسیس شده و دفتر مرکزی آن در شهر مانیل فلیپین مستقر است، کاهش سطح فقر و جلوگیری از روند نامطلوب آن در کشورهای منطقه آسیا و اقیانوسیه اعلام شده است. بانک توسعه آسیا در نظر دارد از طریق افزایش و رشد گسترده اقتصادی و تامین شرایط مناسب زیست محیطی در منطقه و فراهم کردن زمینه همگرایی منطقهای به اهداف خود دست یابد. بانک توسعه آسیا در مدت فعالیت خود، طرحهایی همانند آنچه که در تاجیکستان اجرا کرده، در برخی دیگر از کشورهای عضو اجرا کرده است. براساس گزارش رسمی این بانک67 کشور از جمله 48 کشور منطقه عضو این بانک هستند. تاجیکستان ده سال پیش عضو این بانک شده و اکنون از شرکای فعال و از دریافت کنندگان اصلی کمک و وامهای این بانک در آسیای مرکزی است. تاجیکستان طی این مدت بیش از 300 میلیون دلار برای اجرای طرحهای مهم بخش حملو نقل ، آموزش و پرورش ، اجتماعی و کشاورزی ازاین بانک دریافت نموده ، که ساخت و بازسازی جادهها ، مهمترین بخش آن را تشکیل می دهد.
" نعمت رحمت اف " معاون اول رئیس خدمات گمرک تاجیکستان معتقد است :" گذرگاه "قلمه " و "قیزیل آرت " در مرزهای تاجیکستان با چین و قرقیزستان از جمله 13 گذرگاه فعال در مرزهای این کشور است که در مسیر نسبتا پر رفت و آمد جنوب شرق و شمال شرق تاجیکستان واقع است. به گفته وی در حالی که در مناطق مرزی با ازبکستان محموله های ترانزیتی تاجیکستان گاه گاهی با مشکل مواجه می شوند ، از این دو گذرگاه شرقی به اندازه قابل ملاحظه ای محمولههای تجاری به این کشور وارد و یا از آن خارج میشوند".
معاون اول رئیس خدمات گمرک تاجیکستان تصریح کرد: "همکاری تاجیکستان با آمریکا در بخش بازسازی پاسگاههای مرزی و تکمیل نهادهای گمرکی از هشت سال پیش آغاز و اکنون به حد قابل قبولی رسیده است". اما یکی از مقامات دولتی تاجیکستان که خواست نامش فاش نشود ، با استناد به اظهارات و گزارشات سفارت آمریکا اعلام کرد :"در 17 سال گذشته آمریکا در این کشور بیش از 900 میلیون دلار سرمایه گذاری کرده که بخشی از آن برای تقویت مرزهای این کشور هزینه شده است". این مقام دولتی می افزاید:" آمریکا با کمک به اجرای برنامههای مرزی و ایجاد زیرساخت های حمل و نقل و همچنین فراهم کردن شرایط مناسب برای رهایی این کشور از بن بست ارتباطاتی از جمله ساخت پل در مرز تاجیکستان با افغانستان، توانسته است میزان مبادلات مالی خود را با این کشور افزایش دهد".
15 سال قبل در نخستین سال برقراری روابط اقتصادی آمریکا و تاجیکستان، میزان مبادلات دو طرف، تنها 10 میلیون دلار بود، اما اکنون این میزان به 270 میلیون دلار افزایش یافته است. مقامات آمریکایی هدف از توسعه همکاری با تاجیکستان را تامین امنیت ، گسترش اصلاحات دموکراسی و اقتصادی در این کشور و همچنین مساعدت به همگرایی از طریق کاهش ضایعات عملیاتی در مرز و آسان کردن شرایط تجارت برای افراد مشغول به تجارت های کوچک اعلام کردهاند. برخی رسانه های جمعی منطقه هدف از کمک مالی آمریکا به تاجیکستان را بدلیل تمایل واشنگتن به افزایش تبادلات مالی با تاجیکستان عنوان کرده اند .آمریکا ساخت آموزشگاه نظامی و مرزبانی در تاجیکستان رابا هدف تامین امنیت در مرزهای این جمهوری با افغانستان آغاز کرده است . چندی پیش نیز دولت آمریکا از افزایش کمک به تاجیکستان در عرصه نظامی برای سالهای 2009 و 2010 میلادی خبر داده بود که براساس آن کمکهای نظامی واشنگتن به دوشنبه به میزان صد در صد افزایش می یابد . آمریکا می کوشد از طریق تاجیکستان به افغانستان تجهیزات برساند و هم اکنون نیزحدود هشتاد درصد از سوخت و تجهیزات سنگین و دیگر امکانات از طریق گذرگاه مرزی خیبر بین افغانستان و پاکستان عبور می کند . کارشناسان از اهداف تقویت همکاریهای آمریکا با تاجیکستان تعبیرهای متفاوتی دارند.
"سعید زبید اف " استاد دانشکده اقتصادی تاجیکستان و از کارشناسان مسائل همکاریهای منطقهای ، همکاری این کشور با سایر نهاد های مالی و جامعه جهانی را ضمانتی برای رشد فراگیر زیرساخت های اقتصادی تاجیکستان می داند. وی معتقداست:" ایجاد روابط و مساعدت سازمانها و کشورهای دیگر برای تقویت زمینههای فنی و تکمیل زیربنای گمرکی و ایجاد شرایط مناسب برای حمل و نقل در امر رهایی از بن بست ارتباطاتی این کشور ضروری است". وی تاکید می کند:" برخی از کشورهای منطقه ضمن کارشکنی در اجرای برخی از توافقات مهم در بسیاری از موارد تنها منافع خود را در تحقق برنامههای اقتصادی و تجاری در نظر گرفته و به دنبال منافع سیاسی خویش هستند". این کارشناس مسائل همکاریهای منطقهای کوشش و کمکهای کشورهای غربی در زمینه تامین امنیت مرزی در تاجیکستان و اقدامات انجام شده برای تکمیل فنی مرزهای این کشور در زمینه انجام عملیات کنترل گمرکی و بازرسیهای مرزی را نیز قابل درک ارزیابی کرد.
"قیام الدین ستاری " کارشناس دیگرمسایل منطقهای با قابل توجه خواندن کمکهای مختلف آمریکا به تاجیکستان طی سالهای پس از استقلال این کشور ، کمک های چند سال اخیر و بخصوص پس از حضور نظامی واشنگتن در آسیای مرکزی به بخش زیربنایی تاجیکستان را در راستای اهداف بلندمدت کاخ سفید در منطقه ارزیابی می کند که فراتر از برنامه اعلام شده حمل و نقل محمولههای ترانزیتی خود در این منطقه به افغانستان میباشد".
این کارشناس مسایل منطقهای تصریح می کند: "آنچه که آمریکا برای حفاظت از مرز هاو ایجاد زمینه مناسب فعالیت نهادهای مرزی در تاجیکستان انجام میدهد بازگو کننده این واقعیت است که این کشور برای بلندمدت به آسیای مرکزی و از جمله به تاجیکستان وارد شده است. به اعتقاد" قیام الدین ستاری"، آمریکا و کشورهای اتحادیه اروپا با توجه به آینده آسیای مرکزی و تبدیل شدن کشورهای منطقه به مسیر ترانزیتی، هر اقدامی که در زمینه تجهیز و به اصطلاح تامین امنیت مرزها انجام میدهند، سرمایه گذاری بلندمدت و استراتژیک نه تنها برای تامین ترانزیت محمولهها به افغانستان بلکه نقل و انتقال واحدهای نظامیشان در این فضای مهم ژئوپلتیکی است. اگرچه مقامات سیاسی و نظامی آمریکا پیوسته اطمینان میدهند که حضور نظامیشان در آسیای مرکزی موقتی است اما باید به عملکردشان نگریست که با آنچه میگویند فاصله زیادی دارد.