زهره آشتیانی
در حالی که ایران بر طبق قرارداد NPT مجاز به غنی سازی برای مصارف صلح آمیز است اما کشورهای اروپایی علی رغم پذیرفتن حق ایران در توسعه فناوری هسته ای طبق بند «4» NPT همچنان خواستار تعلیق غنی سازی از سوی ایران هستند و با ارائه بسته های تشویقی در تلاشند تا ایران را از فعالیت های هسته ای باز دارند.
در این راستا دکتر وحید احمدی که در دوران هشت ساله دولت اصلاحات معاون سازمان انرژی اتمی بوده و در حال حاضر با استعفا از سمت خود در جایگاه مشاور سازمان انرژی اتمی قرار گرفته نیز در حالی که درخواست تعلیق غنی سازی را درخواستی غیرحقوقی می داند، معتقد است که گره مشکل پرونده هسته ای ایران در مذاکرات سیاسی و دیپلماتیک باز می شود.
* همواره مسئولان پرونده هسته ای ایران درخواست کشورهای اروپایی برای تعلیق غنی سازی اورانیوم را درخواستی غیرحقوقی دانسته اند، چرا چنین درخواستی از مبنای حقوقی برخوردار نیست؟
** طبق قرارداد NPT هیچ منعی برای کشورهای دارای فناوری هسته ای درباره تحقیقات هسته ای و غنی سازی وجود ندارد و حتی آژانس بین المللی انرژی اتمی نیز ملزم به انتقال تکنولوژی به این کشورها است. البته کشورهای عضو NPT هم با پذیرفتن یکسری از محدودیت ها همچون اجازه بازرسی تاسیسات هسته ای و ارائه گزارش های به موقع به آژانس از نحوه فعالیتشان، امکانات و امتیازاتی را از آژانس دریافت میکنند.
* چرا ایران علی رغم پذیرفتن محدودیت ها، امتیاز خاصی را از سوی آژانس دریافت نکرده است؟
** یکی از امتیازات آژانس بین المللی انرژی اتمی به کشورهای عضو NPT که متقاضی تکنولوژی هسته ای هستند این است که دانش و تجربیات دیگر کشورها را باید در اختیار آنها قرار دهد و البته دانش هسته ای تا حدودی در زمینه های پزشکی، صنعت و کشاورزی در اختیار ایران قرار گرفته و پروژه های زیادی در یزد و اصفهان با همکاری آژانس تکمیل شده است، بنابراین در هیچ کجای NPT قید نشده است که حق غنی سازی ندارید و بنا بر این درخواست تعلیق غنی سازی درخواستی غیرحقوقی است.
* با توجه به تاکید شما بر غیرحقوقی بودن چنین درخواستی هدف گروه 1+5 از فشار بر ایران جهت تعلیق غنی سازی اورانیوم چیست؟
** این یک بحث کاملا سیاسی است. گروه 1+5 دانش هسته ای را دسته بندی می کند و بنابر آن تقسیم بندی، ایران از فناوری هسته ای که می تواند دارای مصارف دوگانه باشد نیز محروم شده است ولی ادعای کشورهای اروپایی این است که پیشرفت دانش هسته ای ایران منجر به فناوری ای شود که ایران را برای تولید سلاح هسته ای توانمند سازد.
پس داستان گروه 1+5 از این قرار است که زمانی آنها به بهانه اینکه نیروگاه بوشهر دارای توانایی ساخت تسلیحات هسته ای است روسیه را مدام برای همکاری در ساخت این نیروگاه تحت فشار قرار می دادند و بنابراین یک دور از مذاکراتی را آغاز کردند که طی آن قراردادها مقرر شد تا روسیه تنها به شرطی در ساخت این نیروگاه به همکاری با ایران ادامه دهد که سوخت مصرف شده نیروگاه بوشهر که به عنوان پسماند تلقی می شود به روسیه بازگردانده شود. کشورهای اروپایی پس از حصول اطمینان خاطر از ماجرای نیروگاه اتمی بوشهر اکنون دور تازه ای از فشار را با این بهانه که به تحقیقات غنی سازی ایران اعتماد ندارند، آغاز کردهاند.
* با چنین پیشینهای مذاکرات ایران و اروپا با لحاظ چه شرایط و معیارهایی دو طرف را به اهداف از پیش تعیین شده نائل میکند؟
** به نظر من اروپا باید بپذیرد که ایران فعلی، ایران چند سال گذشته نیست که در پروژه نیروگاه بوشهر به مرحله موفقیت آمیزی نرسیده باشد بلکه ایران کنونی دارای دانش هسته ای است و در ازای آن تضمین می دهد که از این فناوری فقط به غنی سازی جهت کاربرد نیروگاهی و نه در حد غنی سازی برای تسلیحات هستهای میپردازد.
* چطور می توان به این اعتمادسازی پرداخت؟
** خوشبختانه شرایط به سمتی می رود که اروپا به دنبال ایجاد فرصتی برای حل وفصل موضوع است اما مشکل سیاسی ایران با آمریکا مانع این امر می شود.
* یعنی از دیدگاه شما چالش موجود در پرونده هسته ای ایران چالشی سیاسی ـ دیپلماتیک است تا فنی ـ حقوقی؟
** بله قطعا همین طور است. زیرا در زمان شاه برنامه غنی سازی به ایران پیشنهاد شده بود و کره شمالی هم همین غنی سازی را انجام داده است.
* شما معتقدید مشکل پرونده هسته ای ایران از طریق مذاکرات سیاسی قابل حل است؟
** بله، من می دانم که اروپایی ها با توجه به تحقیقات فنی به این نتیجه رسیده اند که ایران به دنبال سلاح هسته ای نیست و به سمت تولید تسلیحات هسته ای حرکت نخواهد کرد.
* دورنمای مذاکرات لاریجانی و سولانا در هفته آینده را چطور ارزیابی می کنید؟
** فکر کنم اروپا نگرش مثبتی به مجموعه قضایا نشان داده است اما باید منتظر بمانیم و شاهد باشیم که چالش های سیاسی در این پرونده چه شرایطی را به وجود خواهد آورد.
* فکر می کنید که تلاش اروپا برای بازگشت به عرصه گفت وگو و مخالفت آن با تحریم تهران بار دیگر اروپا و آمریکا را به سمت شکاف و اختلاف نظری سوق می دهد که در روند تصمیم گیری در نوع مذاکره با ایران تاثیرگذار است؟
** بله، به نظر من آمریکا به سادگی اجازه نخواهد داد تا این موضوع حل وفصل شود و این اختلافات ادامه می یابد هرچند که اثر مثبت خواهد داشت.
زیرا گرایش برخی از کشورهای اروپایی برای مذاکره مستقیم با ایران نشان دهنده احساس ضرورت مذاکرات و رفع سوءبرداشت ها نسبت به ایران ا ست. ولی فکر کنم آمریکا در آخرین لحظات به تناسب مسائل سیاسی بین المللی و داخلی میز بازی را به هم بزند. بنابراین شکست طرح تحریم علیه ایران هرچند یک پیروزی بزرگ برای ما محسوب می شود اما پیامدی مقطعی دارد.