عبدالکریم سروش
این لطائف که از لب تو من گفتم که گفت/ وین تطاول که از سر زلف تو من دیدم که دید/ عدل سلطان گر نپرسند حال مظلومان عشق/ گوشه گیران را ز آسایش طمع باید برید. جان سخن همین است که حافظ میگوید. بر عدل آسایش است، این آسایش نه از جنس کاهلی و مردگی و بیانگیزگی است، بل آرامشی است از جنس رسیدن عاشقی به معشوقی، رسیدن رودی به دریایی، رسیدن ستم رسیدهای به حقی، رسیدن غربت کشیدهای به آشنایی، رسیدن پناهجویی به پناهی و رسیدن کمال جویی به کمالی.
آرامشی داریم در درون و آرامشی داریم در بیرون؛ در فرد و جامعه، تعادلی پویا و دینامیک که در میان قوا و غرایز و حاجات و آرمانهای مردمی پدید میآید وکشمکشهای ویرانگر و سرما سوز نفس را فرو مینشاند و راه را بر تکامل و آزادگی میگشاید و صدور فضائل را به سهولت میسر میسازد، عدالت و اعتدال فردی خوانده میشود.
پیشینیان این را انقهار غضبی و شهوی در قبضه سلطان عقل میشمردند اما عدالت اجتماعی به ساختاری بر میگردد که در آن مصالح فرد و مصالح جمع همسو شدهاند و رذائل به سختی و درشتی در آن زاده میشود و شرایط اعتدال وکمال فرد در آن فراهم است و نابرابریها موجهاند و راه بر کشف حقیقت گشوده است و آزادیها در آن محترمند وحاکمان و سیاستگذاران، خادمان و حافظان این ساختارند و سیاست فرزند این عدالت است و آرامش فرزند آن. چه در جمع و چه در فرد عدالت نه فضیلتی مستقر بل شرط امکان و تحقق دیگر فضیلتهاست. پیوند عدالت و اخلاق پیوندی علی و ناگسستنی است.
فرو بستن دست زورگویان و فرو نشاندن آتش خشونت همه برای آن است که در فضای پراعوجاج ناشی از خشونت و زورگویی امکان تحقق فضائل و لذا عدالت حاصل نیست. از همه شیرین تر اینکه شرایط ساختاری عدالت و شرایط کشف حقیقت بر هم منطبق است و ساختاری که به کشف حقیقت اجازه و امکان ندهد ساختاری غیر عادلانه هم است.
چه درصحنه کوچک دادگاه و چه در صحنه بزرگ اجتماع پوشاندن عامدانه حقیقت یا عجز روش شناسانه از کشف حقیقت به بیعدالتی آشکار منتهی خواهد شد وچنین است که دروغ گویی و دروغ پروری از بهترین نشانههای بی عدالتیاند و جامعهای که دروغ به طور سیستماتیک متولد میشود به حقیقت در خفا میرود، جامعهای بیعدالت و بیاخلاق است لذا حقیقت جویان و دروغ ستیزان، عدالتخواهان و عدالت سازان نیز هستند اما و هزار اما. آنان که میخواهند حقیقت مخلوق و محبوب خود را بر دیگر حقیقتها نه به دلیل بل به قهر سروری ببخشند دشمنترین دشمنان حقیقت و فضیلت و عدالتند.
پیام به همایش ایران، عدالت و آزادی