حسین محمدی فومنی / کارشناس ارشد روابط بین الملل
امروزه سازمانهای منطقه ای متعددی به منظور همکاری های علمی، اقتصادی، فرهنگی و ... در مناطق مختلف جهان وجود دارد، یکی از این سازمانها، سازمان همکاریهای منطقه ای اکو می باشد اکو یک سازمان منطقهای بین دولتهاست که در سال 1985 توسط ایران، پاکستان و ترکیه با هدف توسعه همکاریهای اقتصادی، فنی و فرهنگی در بین کشورهای عضو تأسیس شده است.
اکو در واقع جایگزین سازمان همکاریهای منطقهای برای توسعه RCD که از سال 1964 تا 1979 فعالیت داشت، شده است.
در سال 1992 سازمان همکاریهای اقتصادی با پذیرش عضویت 7 کشور جدید افغانستان، جمهوری آذربایجان، قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان، ترکمنستان و ازبکستان توسعه یافت.
در همین رابطه روز 28 نوامبر به مناسبت اوج فعالیتهای این سازمان روز اکو نامگذاری شده است.
موسسه فرهنگی اکو یک موسسه «مستقل» است که زیر نظر هیئت امنایی مرکب از وزرای فرهنگ کشورهای عضو فعالیت میکند. ریاست از سوی این هیئت امنا تعیین میشود و شورای وزرای خارجه اکو نیز این حکم را توشیح میکند. اما به هر حال ابلاغ احکام توسط وزرای فرهنگ صورت میگیرد.
حتی افرادی جز رئیس هم ابتدا در کشور خودشان از وزارت فرهنگ به وزارت امور خارجه آن کشور معرفی و از آنجا به موسسه فرهنگی اکو مامور میشوند. در واقع ماهیت فرهنگی موسسه و هیئت امنای آن به عنوان عالیترین مرجع، ایجاب میکند که همه امور از طریق وزرای فرهنگ پیگیری شود.
اما در وزارت خارجه امور مربوط به موسسه فرهنگی اکو زیر نظر معاونت اقتصادی قرار گرفته است. این سازمان در ابتدا با نام «آر سی دی» - که نام اختصاری سازمان همکاری عمران منطقه ای - است، آغاز به کار کرد. پس از انقلاب اسلامی در ایران، کار سازمان با وقفه مواجه شد و در سال ۱۳۶۴ با نام «اکو» حیات خود را از سر گرفت.(1)
طبق اساسنامه این سازمان، اکو برای بهبود شرایط توسعه اقتصادی پایدار کشورهای عضو تلاش میکند؛و برای حذف تدریجی موانع تجاری در این منطقه فعالیت دارد. از دیگر اهداف اکو، تهیه برنامه مشترک برای توسعه منابع انسانی در این ده کشور است. این سازمان همچنین برای تسریع برنامه توسعه حمل و نقل و ارتباطات فعالیت میکند. زبان رسمی اکو انگلیسی است و مقر اصلی آن، شهر تهران در ایران است.
کشورهای عضو در اکو هم اکنون عبارتنداز: ایران،آذربایجان، ترکمنستان، پاکستان، قرقیزستان، قزاقستان، تاجیکستان، ازبکستان، ترکیه و افغانستان، با نگاهی به پیشینه تاریخی، کشورهای عضو در اکو جملکی مشترکات فرهنگی، دینی و زبانی زیادی دارند به طوری که این مشترکات زمینه های مناسبی را به منظور همکاریهای فرهنگی و علمی بوجود آورده است. موسسه فرهنگی و کمیته علمی، آموزشی اکو جایگاه مناسبی برای پرداختن به امور فرهنگی منطقه ای و بین المللی است.
تعدادی از امور فرهنگی مشترک قابل اجرا میان اعضا اکو عبارتنداز:
بزرگداشت مشاهیر، اندیشمندان، شخصیت های علمی و فرهنگی و ادبی کشور های عضو اکو.
ایجاد نمایشگاه کتاب و کتابخانه های علمی مشترک در اکو.
ایجاد دانشگاه علمی با عنوان دانشگاه علمی و بین المللی اکو. و یا تبادل استاد ودانشجو با یکدیکر.
ایجاد منطقه کردشگری در کشورهای عضو اکو.
ایجاد و برگزاری مسابقات ورزشی سالانه در کشور های اکو.
ساخت و تولید فیلم های سینمایی مشترک به منظور شناساندن فرهنگ و هنر وتاریخ کشور های اکو.
برگزاری نمایشگاه های صنایع دستی به شکل سالانه در کشور های اکو.
تدوین دایره المعارف فرهنگی وهنری ( اطلس فرهنگی) کشورهای عضو اکو.
بهره مندی از ظرفیت های فرهنگی کشورهای عضو در اکو می تواند سبب آشنایی و تحکیم دوستی هر چه بیشتر میان ملت ها و دولتهای آنان با یکدیکر را فراهم آورد.