گروه بینالملل، سعید ارجمندی
ششمین اجلاس سران سازمان همکاری های شانگهای در چین به کار خود پایان داد.
این سازمان در حال حاضر دارای 6 عضو اصلی چین، روسیه، ازبکستان، تاجیکستان، قرقیزستان و قزاقستان و 4 عضو ناظر یعنی جمهوری اسلامی ایران، پاکستان، هند و مغولستان است. هسته اولیه تشکیل این سازمان به سال 1996 باز می گردد و در سال 2001 با پیوستن ازبکستان به آن رسما سازمان همکاری های شانگهای پا به عرصه حیات گذارد.
از جمله اهداف اولیه تشکیل شانگهای حل و فصل مشکلات مرزی میان کشورهای عضو بوده است که امروزه حوزه های متنوع سیاسی از جمله مبارزه با تروریسم را به عنوان یک هدف عمده و کلیدی دربرمی گیرد. در عین حال مبارزه با یک جانبه گرایی آمریکا و برچیدن پایگاه های آن در منطقه آسیای مرکزی و قفقاز را نیز می توان از جمله اهداف شانگهای به شمار آورد.
در خصوص اهمیت و جایگاه سازمان همکاری های شانگهای در معادلات جهانی می توان به چند مورد اشاره کرد:
1- روسیه و چین به عنوان دو عضو اصلی سازمان شانگهای از اعضای دائم شورای امنیت و از قدرت های تاثیرگذار در نظام بین الملل محسوب می شوند.
2- ایران به عنوان عضو ناظر این سازمان، دارای جایگاه ژئوپلتیک و ژئواکونومیک ویژه در منطقه حساس خاورمیانه و عضو اوپک است.
3- بیش از نیمی از جمعیت دنیا در کشورهای عضو سازمان شانگهای قرار دارد.
اما صرف نظر از مباحث فوق، ذکر چند نکته ضروری است: اولا به رغم اینکه آمریکا سعی داشت با تهدید و تطمیع چین مانع حضور ایران در اجلاس شانگهای شود اما حضور احمدی نژاد رئیس جمهور کشورمان درشانگهای نشان داد که آمریکا در طرح به انزوا کشیدن ایران و ایجاد اجماع علیه برنامه های هسته ای کشورمان دچار شکست قطعی شده است. پوتین رئیس جمهور روسیه نیز در دیدار با احمدی نژاد بر حق کشورمان در استفاده صلح آمیز از انرژی هسته ای تاکید کرد. ثانیا باید متذکر گردید که در شرایط کنونی، چین و روسیه نیز به طور قطع دارای دغدغه های سیاسی و امنیتی در منطقه اوراسیا و آسیای مرکزی می باشند و بدون تردید حضور فیزیکی ناتو در شرق با منافع کشورهای عضو شانگهای به ویژه روسیه و چین به شدت در تعارض است. از این منظر برگزاری مانور مشترک چین و روسیه در سال گذشته را می توان در همین چارچوب ارزیابی کرد. شانگهای در حال حاضر دارای 4 عضو ناظر می باشد که در سال 1384 وارد این سازمان شدند. ایران یکی از این 4 کشور می باشد. بی تردید تبدیل عضویت ایران از ناظر به دائم نقش و جایگاه شانگهای را در عرصه منطقه ای و فرامنطقه ای با توجه به موقعیت ممتاز ایران دو چندان خواهد کرد. در عین حال ایران به عنوان تولید کننده عمده نفت اوپک و دومین دارنده گاز جهان پس از روسیه، با توجه به نیاز کشورها به ویژه چین به انرژی در قرن 21 خود حکایت از قابلیت و موقعیت ویژه کشورمان در شانگهای است.
احمد ی نژاد رئیس جمهوری اسلامی ایران نیز در نشست سران شانگهای آمادگی تهران را برای گسترش همکاری با کشورهای عضو به منظور تحقق صلح وامنیت پایدار و توسعه عدالت و رفاه در منطقه مورد تاکید قرار داد و پیشنهاد ایجاد مناطق آزاد تجاری و سرمایه گذاری مشترک میان کشورهای عضو پیمان شانگهای را مطرح نمود که در صورت تحقق این پیشنهاد نیز چشم انداز روشنی برای کشورهای عضو این سازمان می توان متصور بود.
خاطرنشان می شود سران سازمان همکاری های شانگهای در اجلاس ششم 10 سند همکاری در زمینه های سیاسی، اقتصادی و فرهنگی امضا نمودند، از افغانستان نیز به عنوان میهمان در این اجلاس دعوت به عمل آمده بود.
در مجموع برگزاری اجلاس ششم سران کشورهای عضو همکاری های شانگهای در چین با توجه به شرایط حاکم بر نظام بین الملل و منطقه، را می توان فصل نوینی از گسترش همکاری ها در ابعاد مختلف میان کشورهای عضو این سازمان، تحقق صلح و ثبات در منطقه، و فائق آمدن بر یک جانبه گرایی و حضور نظامی آمریکا در منطقه آسیای مرکزی و قفقاز و تامین منافع کشورهای عضو شانگهای ارزیابی کرد.