* س- بانکداری اسلامی تا چه حد توانست نقش موثری در بحران اقتصادی برای حفظ نهادهای پولی کشورمان ایفا کند؟
** ج- اگر به بانکداری اسلامی به صورت صحیح عمل شود بسیاری از مشکلات ما حل میشود چرا که در بحرانها میتواند خود را به خوبی حفظ کند و دلیل آن این است که ریسک را بین سپردهگذار و بانک و گیرنده تسهیلات توزیع میکند و این ارتباط به گونهای برقرار میشود که در شرایط بحران هیچ کدام از آنها به تنهایی زیانی تحمل نمیکنند. یعنی اگر شرایط تورمی باشد، سود، هم نصیب سپردهگذار میشود و هم نصیب بانک. در شرایط رکود هم این امر توزیع میشود و در واقع بانک به عنوان واسطه وجوه، هم تورم را پوشش میدهد و هم رکود راجبران میکند.
* س- این توزیع ریسک در سیستم کنونی بانکداری جهانی انجام نمیشود؟
** ج- خیر شاهد بودیم که در مدت زمانی کوتاه 57 بانک آمریکایی به سادگی ورشکسته شدند. اگر سیستم مالی آنها به گونهای بود که ریسک را توزیع میکردند هرگز به چنین مشکلاتی برنمیخوردند. اعتقاد دارم سیستم مالی جهانی و بانک جهانی باید تجدیدنظری در این گونه موارد انجام بدهند و خود را از حالت بانکداری ربوی که ریسک را صرفا خودشان پوشش میدهند خارج کنند.
* س- این تجربه بانکداری اسلامی آیا میتواند به کار کشورهای دیگر هم بیاید؟
** ج- بله! اتفاقا در این مدت کوتاه، کشورهای زیادی (مثلاً انگلستان) دعوت کردهاند و خواستهاند با اصول بانکداری اسلامی آشنا بشوند و گرایششان را به این سمت تقویت کنند تا در مواقع بحرانی بتوانند خودشان را نگه دارند.
* س- رابطه بانکداری اسلامی با تورم چگونه تعریف میشود؟
** ج- بحث بانکداری اسلامی با تورم جداست. بانکداری اسلامی نقشی در ایجاد تورم یا رکود ندارد، اما اینها در جایی با هم رابطه دارند و آن مساله تعیین نرخ سود سپردهها و تسهیلات است.
در اینجا ابتدا باید درباره چگونگی تعیین نرخ سود تسهیلات توضیحی بدهم. در کشورهای اروپایی شاهد نرخ تورم بسیار پایین هستیم، که این رقم در کشوری مثل ژاپن نیمدرصد است. با این تورم قطعا سود بانکی هم پایین است یعنی رابطه تنگاتنگی بین تورم و نرخ سود برقرار است. در مقابل هر قدر نرخ تورم در کشوری بیشتر باشد، قطعاً نرخ سودش هم بیشتر است. فرمول محاسبه سود تسهیلات آن هم به این صورت است که این نرخ باید برابر نرخ تورم به اضافه نرخ سود مورد انتظار و در نهایت به اضافه نرخ ریسک باشد.
حالا اگر به بانکداری اسلامی برگردیم، متوجه میشویم که این نوع بانکداری میتواند تورم را به راحتی منتقل کند. وقتی تسهیلات به شخصی داده میشود و بانک در آن مشارکت میکند و سود واقعی گرفته میشود، سپردهگذار عملا ضرر نکرده و مطابق تورم به او سود داده میشود، اما در بانکداری ربوی اینگونه نیست. در کل باید بگویم بحث تورم را جدا از بانکداری اسلامی میبینیم و تاکید دارم که نرخ تورم باید رابطه بسیار تنگاتنگی با نرخ سود داشته باشد و همیشه نرخ سود بالاتر از نرخ تورم باشد.
* س- بانکداری اسلامی چه ابزارهایی در اختیار میگذارد؟
** ج- بانکداری اسلامی ابزارهای زیادی دارد مثلا صکوک یا خرید دیون، اما مشارکت یکی از انواع خوب و مفید بانکداری بدون رباست یعنی وقتی در پروژهای اوراق مشارکت منتشر میشود از سود حاصل از پروژه، به خریدار سود پرداخت میشود. اگر این پروژه بازدهی خوبی داشته باشد، شما از سود واقعی پروژه بهرهمند میشوید یا میتوان اوراق را قبل از سررسید با توجه به پیشرفت پروژه و ارزش بازدهی پروژه واگذار کنید. اگر در بازار سنتی چنین قضیهای جا بیفتد، اوراق مشارکت بسیار ابزار خوبی است و بانکها میتوانند از این ابزار استفاده کنند.
* س- بانک مرکزی هم میتواند وارد این موضوع شود؟
** ج- بله، اما بانک مرکزی زمانی اوراق منتشر میکند که بانکها تقاضا کرده باشند و بانک مرکزی هم این پول را در اختیار آنها قرار میدهد تا در پروژهها به کار گرفته شود. اگر این پول به کارگرفته نشود، قطعاً بازدهی ندارد و باید خودمان این ضرر را متحمل شویم. ما نقدینگی 139 هزار میلیارد تومانی موجود در جامعه را با انتشار اوراق جمعآوری کردیم.
* س- این روزها بحث مطالبات معوق بانکها خیلی مطرح است. برای وصول این مطالبات بانک مرکزی چه توصیهای به بانکهای کشور داشته است؟
** ج- در حال حاضر میزان مطالبات معوق سیستم بانک کشور به 384 هزار میلیارد ریال رسیده که رقم سنگینی است. متاسفانه پروسه وصول مطالبات معوق به دو سال هم میرسد و این زمان باید کاهش یابد. با این حال ما به بانکها تکلیف کردهایم که نوع مطالباتشان را بر اساس بخشهایی که تسهیلات دریافت کردهاند، طبقهبندی کنند. کسانی که مربوط به بخش تولید بودهاند و نتوانستهاند به دلیل شرایط اقتصادی تسهیلاتشان را بازپرداخت کنند، کمک میکنیم و با آنهایی که تسهیلات را گرفتهاند و در جاهای دیگر مصرف کردهاند و یا در بخش تجارت و بازرگانی کالا وارد کرده و فروختهاند و حالا بازپرداخت نمیکنند، برخورد جدیتری میکنیم.
* س- گفتهاید که اگر چند بار دیگر هم لایحه افزایش سرمایه بانکها از سوی مجلس شورای اسلامی رد شود باز هم آن را ارائه میکنید. دلیل اصرار شما بر این موضوع چیست؟
** ج- بانکها تسهیلاتی را که باید از محل منابعشان بدهند پرداخت کردهاند. به هر حال صنعت نیاز داشت تا منابع جدیدی به آن تزریق شود همان طور که در بحران پارسال اروپا و آمریکا شاهد بودیم و هزاران میلیارد دلار به بدنه صنعت آن کشورها تزریق شد تا بتوانند صنایع و بانکداری خودشان را سرپا نگه دارند.
بنابراین برای ما هم ضرورت ایجاب میکرد این لایحه را به مجلس بدهیم تا توان بانکها را برای کمک به صنایع افزایش بدهیم که تصویب نشد و امیدواریم در آینده نزدیک این موافقت را بگیریم.
سود تغییر سبد ارزی
رئیس کل بانک مرکزی ایران همچنین از سود سرشار ایران به دلیل تغییر سبد ارزی خبرداد و گفت: بانک مرکزی تغییرات بازار ارز را کنترل میکند. محمود بهمنی در گفتگو با مهر در خصوص تغییر سبد ارزی کشور گفت: سبد ارزی کشور به گونهای تنظیم شده است که مجموعهای از ارزهای مختلف را داشته باشیم تا با نوسانات قیمت ارزها متضرر نشویم.
رئیس کل بانک مرکزی با بیان اینکه دلار را حداقل ارز سبد ارزی کشور قرار دادیم، افزود: در دو سه سال اخیر قیمت دلار حدود 988 تومان بوده است، بنابراین اگر سبد ارزی کشور را بر اساس ارز دلار نگهداری میکردیم، قطعاً از این بابت متضرر میشدیم.
وی با اشاره به قیمت هر یورو حدود 1400 تومان، اظهارداشت: ایران از بابت دلارهایی که به یورو تبدیل کرد و از مابه التفاوت قیمت دلار و یورو استفاده بسیاری کسب کرد.
بهمنی خاطرنشان کرد: بانک مرکزی تمام حوادث و تغییرات بازار ارز را زیر نظر دارد و تغییرات لازم را نیز متناسب با آنها انجام میدهد.
رئیسجمهوری در تاریخ 21 شهریورماه امسال دستور جایگزینی «یورو» به جای «دلار» در محاسبات حساب ذخیره ارزی را صادر کرد که این دستور در خصوص تصمیم هیات امنای حساب ذخیره ارزی در جلسه کمیسیون اقتصاد صادر شده است.
میزان نقدینگی
مجموع میزان نقدینگی کشور در پایان سال 87 برابر با یک میلیون و 901 هزار و 366 میلیارد ریال بوده است.
به گزارش ایسنا، اداره بررسیهای اقتصادی بانک مرکزی با انتشار گزارش عملکرد اقتصاد پارسال کشور اعلام کرد: میزان نقدینگی در سال 87 نسبت به سال 86 به میزان 261 هزار و 73 میلیارد ریال افزایش داشته است که افزایش 9/15 درصدی را نشان میدهد. این در حالی است که رشد نقدینگی کشور در سال 86 برابر با 7/27 درصد بوده است.
حجم پول پارسال نسبت به سال 86 کاهش 9/1 درصدی، حجم شبهپول افزایش 4/26 درصدی و حجم اسکناس و مسکوک در دست اشخاص 4/97 درصد افزایش نشان میدهد.
اصلاح مدیریت حساب ذخیره ارزی
یک عضو فراکسیون اصولگرایان مجلس درخواست کرد تیمی قوی و متخصص در امور ارزی و اقتصادی مسئول به حداکثر رساندن تاثیر حذف دلار از مبادلات اقتصادی کشور شود.
عزتالله یوسفیان در گفتوگو با ایسنا، گفت: از آنجا که بسیاری از قراردادها و مبادلات اقتصادی کشور براساس دلار منعقد شده است باید همزمان با تغییر پایه ارزی کشور مورد تجدیدنظر قرار گیرد، ولی نوسانات یورو و دلار میتواند با توافق طرفهای اقتصادی اصلاح شود.
این عضو کمیسیون برنامه و بودجه افزود: این که از این تاریخ به بعد فروش نفت و مبادلات اقتصادی براساس یورو یا سایر ارزها انجام شود مشکلی برای حسابهای ملی کشور به وجود نمیآید، ولی آنچه که در گذشته انجام شده است سالهای سال طول میکشد که از صفحه اقتصاد پاک شود؛ لذا امکان این که به کشورهای خریدار نفت ایران گفته شود مبالغ نفت ایران را به یورو یا سایرارزها پرداخت کنید بسیار کم است.
نماینده مردم آمل تغییر پایه ارزی کشور را به دلیل چالشهای پیش رو نیازمند مطالعه و بررسیهای عمیق کارشناسی دانست و با اشاره به ضرر و زیان دو ـ سه میلیارد دلاری حاصل از ضعف مدیریتی حساب ذخیره ارزی گفت: در اکثر کشورهای جهان به ویژه کشورهای توسعه یافته حسابهای ارزی به جای سکون، پویاست.
ذخیره ارزی در کشورهای جهان به صورت دینامیک در گردش است، متولیان حسابهای ارزی در این کشور به گونهای با ذخایر ارزی کشورشان بازی میکنند که حتی یک دلار هم از بابت نوسانات جهانی ارز، ضرر و زیان متوجه کشورشان نمیشود.
وی خروج مبادلات اقتصادی کشور از انحصار دلار را یک قدم به جلو ارزیابی کرد و افزود: متصدیان حساب ذخیره ارزی باید به قدری بصیر و آیندهنگر باشند که در کمترین زمان ممکن و با بیشترین مانور، بتوانند ذخایر دلاری کشور را به یورو یا سایر ارزهای رایج تبدیل کند. یوسفیان با ابراز ناراحتی از متولیان حساب ذخیره ارزی گفت: متاسفانه مسئولان حساب ذخیره ارزی با درخواست نمایندگان مجلس مبنی بر در اختیار قرار گرفتن آمار این حساب، چندین رقم مختلف به کمیسیونهای مجلس اعلام میکنند و این نشاندهنده مشکلات موجود در مدیریت حساب ذخیره ارزی است.
متاسفانه حساب ذخیره ارزی تحت مدیریت متخصصان مجرب و مسلط نیست.