آرمین منتظری
استراتژی <خط و نقطه> آمریکا در مواجهه با تحولات خاورمیانه بالاخص پرونده هسته ای ایران، ماجرای خدام و سوریه و سرانجام جنگ لبنان به وضوح قابل مشاهده است. اگر به تک تک این موارد نگاهی دقیق تر بیندازیم و هر یک از آنها را از نگاه یک ناظر بیرونی مورد کنکاش و بررسی قرار دهیم متوجه خواهیم شد که دولت بوش در طرحی از پیش تعیین شده و دقیق در گام نخست، نقاطی را ترسیم کرده و برآیند این نقاط را رو به سوی هدفی از پیش تعیین شده سوق داده است. و در گام بعد سعی می کند این نقاط را با بهره گیری از تاکتیک های پیچیده و استفاده از تاکتیک جنگ و گریز و یا یورش و سپس مصالحه در سیاست خارجی، به هم متصل کرده و سرانجام حلقه محاصره اش را کامل کند.
در خصوص ماجرای هسته ای ایران، دولت بوش در گام نخست به مخالفت صریح با برنامه های هسته ای ایران پرداخت و حتی در برهه ای از اهرم تهدید نیز کمک گرفت. اما زمانی که با مخالفت اتحادیه اروپا مواجه شد با چرخشی سریع در سیاست خارجی خود از طرح مذاکره سه کشور اروپایی با ایران استقبال کرد. سه وزیر خارجه آلمان، فرانسه و انگلیس به ایران سفر کردند و توافقاتی در زمینه تعلیق موقت برنامه های هسته ای ایران حاصل شد. چندی بعد با به روی کار آمدن دولت جدید و تصمیماتی که برای ادامه فعالیت های هسته ای گرفته شد بار دیگر دولت بوش شروع به جنجال سازی کرد. نشست های بسیاری در آژانس بین المللی انرژی اتمی انجام شد. گفت وگوهای بسیاری صورت گرفت اما در نهایت این آمریکا بود که در تمامی موارد در تطمیع دوستان و متحدان خود علیه ایران موفق بود. برای نمونه می توان به رای منفی هند، چین و روسیه در آژانس بین المللی انرژی اتمی در مقابله با فعالیت های هسته ای ایران اشاره کرد. تا بدین جا آمریکا به خوبی توانست نقاط ترسیم شده را با ترفندهای گوناگون به هم متصل کند. پس از آن زمانی که ایران در برابر قطعنامه آژانس و شورای حکام از خود مقاومت نشان داد و آن را نا عادلانه خواند، جنگ روانی علیه ایران از سوی آمریکا و برخی متحدان آغازی دوباره داشت. حتی تا آن حد که بحث حمله به ایران از سوی برخی تحلیلگران نظیر <سیموئر هرش> به طور جدی مورد توجه قرار گرفت. تحلیلگران برجسته ای نظیر <جرارد بیکر> نیز از سیاست تهدید و ارعاب علیه ایران حمایت کرده و دنبال کردن این سیاست را موازی با مذاکره و گفت وگو لازم و ضروری دانستند. اما زمانی که جامعه جهانی ایران را در راهی که در پیش گرفته بود مصمم دید بحث مذاکره مستقیم آمریکا با ایران به بهانه برقراری ثبات در عراق مطرح شد و سرانجام این آمریکا بود که پیشنهاد مذاکره با ایران را مطرح کرد. چندی بعد نامه محمود احمدی نژاد ظن و گمان ها را درباره آغاز مذاکرات مستقیم ایران و آمریکا قوت بخشید. اما از همان آغاز مشخص بود که آمریکا در هیچ زمینه ای با ایران گفت وگو نخواهد کرد. چرا که این کشور به هیچ عنوان نخواهد توانست با در دست داشتن طرح خاورمیانه بزرگ و حمایت از اسرائیل به عنوان محور این طرح پای میز مذاکره با دولتی ایدئولوژیک بنشیند و جامعه جهانی نیز نمی توانست نتیجه ای مسالمت آمیز از این مذاکره را پیش روی خود مجسم کند. و سرانجام باز هم کار به شورای امنیت کشید و قطعنامه ای علیه ایران با حمایت اعضای دائم شورا به تصویب رسید. و این درست همان چیزی بود که آمریکا از آغاز به دنبالش بود. بنابراین با نگاهی به روند پیشروی آمریکا در مواجهه با فعالیت های هسته ای ایران، کامیابی این دولت در دستیابی به هدف به وضوح قابل مشاهده است.
دولت آمریکا در عین اینکه توان خود را بر روی پرونده هسته ای ایران معطوف کرده بود از تحولات سوریه، لبنان و فلسطین نیز غفلت نکرده و سعی کرد تا با بهره گیری از تاکتیک های پیچیده در این کشورها نیز نقاطی را ترسیم کند. از جمله این نقاط می توان به ترور <رفیق حریری>، و ماجرای رسوایی به پا شده از سوی خدام اشاره کرد. البته آمریکا در پی گرفتن اهداف خود با مشکلاتی نیز مواجه شد و آن به روی کار آمدن دولتی مردمی در فلسطین بود و البته این دولت نیز سرانجام با در گرفتن جنگ داخلی و دخالت اسرائیل تضعیف شد و آمریکا فرصتی دوباره یافت تا طرح خود را دنبال کند. عدم حمایت آمریکا از برقراری آتش بس در لبنان از نشانه های عزم این کشور برای کامل کردن حلقه محاصره خود و متصل کردن نقاط ترسیم شده به یکدیگر است.
بنابراین اگر نگاهی به مسیر حرکت سیاست خارجی آمریکا در تحولات اخیر بیندازیم، مارپیچی را در مقابل خود خواهیم دید که سر آن گاهی رو به جلو دارد و گاه به چپ یا راست متمایل می شود و حتی در برخی موارد رو به عقب نیز برمی گردد. اما این مار زهرآگین و خطرناک به هر صورت که هست سعی دارد خود را به طعمه اش برساند و تاکنون نیز مسافتی قابل توجه را تا شکار طعمه خود پیموده است. حال باید دید که آیا حزب ا... خواهد توانست سراین مار را در آستانه شکار طعمه خود بر زمین کوفته و له کند یا خیر.