مترجم: هادی جرقوئیان
عالی ترین مقام دولت ها نزد سازمان ملل، «سفرا» هستند. عمارت مرتفع سازمان ملل شاید به شمار طبقات خود دیپلمات ها و سفیرانی با اندیشه ها و خلقیات گوناگون در خود جای داده است.
پایان سال جاری میلادی، کوفی عنان پس از ۲ دوره قبول مسئولیت دبیر کلی سازمان ملل متحد، از عنوان خود کنار خواهد رفت. عنان در ۱۰ سال دبیری خود، سفیران و دیپلمات های متفاوتی را تجربه کرد. اما نام برخی دیپلمات ها بنابر طبع متضاد آنها با خاطراتی از جنجال و کشمکش در دفتر سازمان ملل ثبت است.
بی شک جنجالی ترین سفیری که در دوره عنان به عمارت سازمان ملل گام نهاد «جان بولتون» (John Bolton) نماینده ارشد آمریکاست؛ فردی که حتی قبل از عزیمت به سازمان ملل تابلو و نماد جناح «بازها» محسوب می شد و در حلقه نومحافظه کاران افراطی مهره ای مؤثر بود. همکاری بولتون و عنان، بسیار کوتاه اما پرماجرا است.
در این یک سال و پنج ماه همکاری بولتون و عنان وقایعی رخ داده که شاید در تاریخ دیپلماسی سازمان های جهانی بی سابقه باشد.
تاریخچه حضور بولتون در سازمان ملل را باید با دقت از نظر گذراند زیرا نشانه هایی پرمعنا از نوع نگاه و نحوه مناسبات جناحی محافظه کاران با نهاد سازمان ملل دارد.
بولتون در اوج تنش ساکنان تندرو کاخ سفید با سازمان ملل برای این عنوان انتخاب شد، گویی عنان و همکارانش از سفیری که قرار بود نقش رقیب و هووی سیاسی او را ایفا کند باخبر بودند. از این رو عنان و دوستانش ابتدا به انتخاب بولتون واکنش منفی نشان دادند. دیگر دیپلمات های سازمان ملل نیز از این انتخاب ابراز نگرانی کردند، همه می دانستند که او منتقد سرسخت عملکرد سازمان های بین المللی به شمار می آید. سال ۱۹۹۹، بولتون در مقاله ای با عنوان «چنگ اندازی کوفی عنان به قدرت سازمان ملل» ساکنان این عمارت را از مواضع خود خبردار کرده بود.
در آن مقاله، او به انتقاد از عنان به خاطر تلاش برای محدود ساختن جنگ افروزی پرداخته بود. بولتون در این مقاله آورده بود: «اگر ایالات متحده اجازه دهد به عنوان چهره ای «بدون اعتراض» شناخته شود، انفعال آمریکا در استفاده از زور و اجبار برای پیشبرد علایق ملی اش، به سرخوردگی این کشور در آینده منجر خواهد شد.». این سخنان، از یک سو علاقه بولتون به اقدام خودسرانه در مسائل جهانی را آشکار می ساخت و از سوی دیگر، بیانگر تلاش او برای منزوی ساختن سازمان ملل و دبیرکل آن در تصمیمگیریهای بینالمللی بود.
قرائن و شواهد برای اثبات ناسازگاری میهمان جدید سازمان ملل با ساختار و ساز و کار این نهاد فراوان بود تا حدی که برخی گواهی داده بودند که او یکی از طرفداران نظریه خروج ایالات متحده از سازمان ملل است. بولتون بارها سیاستمداران آمریکایی را به نپرداختن تعهدات مالی ایالات متحده نسبت به سازمان ملل، ترغیب کرد. او یکی از امضاکنندگان نامه به کوفی عنان به سال ۲۰۰۲ بود که در آن، بر پایان نقش آمریکا و کمک این کشور به دادگاه بین المللی رسیدگی به جنایات جنگی تأکید میشد.
از دیدگاه های جنجال برانگیز جان بولتون پیش از سفارت سازمان ملل که خواب عنان و دوستانش را آشفته کرد، سخنرانی او در مؤسسه فدرالیسم جهانی بود. بولتون دراین مؤسسه اعلام کرد: «ساختمان سازمان ملل در نیویورک با ۳۸ طبقه، یک مزاحم است. ما می توانیم ۱۰ طبقه آن را حذف کنیم، بی آن که مشکلی ایجاد شود». این سخنان توهین آمیز در حالی بیان شد که بسیاری از کارشناسان بر این اعتقاد بودند منظور او از طبقات اضافی، سکونت گاه دبیر کل و تشکیلات مهم مربوط به اوست.
با این توضیحات، معرفی بولتون از سوی رئیس جمهوری آمریکا برای عنوان سفیری سازمان ملل، اتفاقی غریب بود. جورج بوش در حالی بولتون را برای تأیید به مجلس سنا معرفی کرد که مخالفت ها و اعتراض ها علیه او در نیویورک خارج از حد توصیف بود. سنا تحت تأثیر این جو بولتون را تأیید نکرد اما جورج بوش با استفاده از اختیارات ریاست جمهوری و در دوره تعطیلی سنا، حکم انتصاب موقت جان بولتون را در آگوست ۲۰۰۵ صادر کرد.
با حوادثی که در مسیر انتصاب بولتون رخ داده بود همگان انتظار یک وتو را از عنان داشتند اما در کمال ناباوری دبیر کل سازمان ملل به این انتخاب تن داد. واشنگتن برای شکستن مخالفت عنان به برنده ترین اهرم خود یعنی کمک های مالی متوسل شد، یعنی آن سهم طلایی ۲۵ درصدی. به این ترتیب بود که پس از انتصاب بولتون، کوفی عنان اعلام کرد: ما با سفیر ایالات متحده همکاری خواهیم کرد. سازش عنان با چهره ای چون بولتون نشانه ای از تداوم خصلت محافظه کاری سازمان ملل و روحیه پراگماتیستی دبیر کل آن بود. با این همه دیپلمات دوآتشه کاخ سفید به این درجه از نرمش رضایت نداد و مناقشات بولتون و عنان از سرگرفته شد.
دو رشته از مباحث مناقشه برانگیز عنان و بولتون یکی بودجه سالانه سازمان ملل بود که با کارشکنی های فراوان سفیر آمریکا مواجه شد و دومی اصلاحات ساختاری سازمان ملل بود که بولتون طرح و ایده های عنان را ناتمام گذاشت.
اما شاید بتوان گفت از مهم ترین نزاع های عنان و بولتون، قطعنامه های شورای امنیت درباره لبنان و فلسطین بود: پس از یورش همه جانبه رژیم صهیونیستی به جنوب لبنان که در جولای گذشته و برای تضعیف حزب الله صورت گرفت، اوضاع در خاورمیانه به حالت بحرانی درآمد. کشته شدن زنان و کودکان بی دفاع و آوارگی ده ها هزار خانوار نگرانی و اندوه جهانیان را برانگیخت و با شدت یافتن حملات، سازمان های مدافع حقوق بشر و دولت های مختلف، خواستار پایان درگیری ها و اعلام آتش بس شدند؛ اما این خواسته جامعه جهانی، با مخالفت اسرائیل و آمریکا مواجه شد.
با این وجود، شورای امنیت تلاش بسیاری کرد قطعنامه ای برای آتش بس میان اسرائیل و حزب الله صادر کند؛ اما هر بار با مخالفت جان بولتون که رابطه بسیار نزدیکی با یهودیان دارد روبه رو شد. کوفی عنان نیز بارها خواستار پایان درگیری ها در جنوب لبنان و استقرار نیروهای سازمان ملل در منطقه شد، اما اقدام ها و سخنان بولتون عملاً راه را بر او بسته بود.
ایام ریاست کوفی عنان روبه اتمام است در حالی که افکار عمومی جهان پرده دیگری از نزاع فرساینده نماینده نومحافظه کاران با رهبری سازمان ملل را در فلسطین نظاره می کند. قطعنامه های شورای امنیت برای مهار و کنترل جنایات اسرائیل در سرزمین های اشغالی یکی پس از دیگری با اراده بولتون وتو می شود و عالی ترین نهاد حافظ صلح و امنیت جهانی از برداشتن هر گامی در خاورمیانه بحرانی بازمانده است.