هما شهرزاد
حال و هوای پاییزی تنها تفاوت نشست امروز مجلس خبرگان رهبری با نشست به تعویق افتاده شهریور ماه این اجلاس نیست چرا که مجلس خبرگانیها در شرایطی بر صندلیهای کنار هم ردیف شده مینشینند که پردههای قدسی از چهره نشستهای همواره در سکوت خبری کنار رفته و انتخابات و آنچه پس از انتخابات روی داد، دو طیف از اعضای این مجلس روحانی نشین را مقابل هم قرار داده است.
سویی سیداحمد خاتمی توانست با طرح انتقادهای تند و تیز خود را به مثلث مصباحیزدی، احمد جنتی و محمد یزدی منتقدان هاشمیرفسنجانی نزدیک کند و از سوی دیگر روحانیون معتدل نظیر دستغیب شیرازی، استادی، امینی و زرندی که همواره کوشیدهاند قبای خود را از سیاست به دور دارند دست حمایت خود از رئیس مجلس خبرگان رهبری را از آستین نامهها و بیانیهها درآورده و پشت هاشمیرفسنجانی سنگر بستهاند.
فردای مناظره بود که هواداران رادیکال احمدینژاد در فعالیتهای انتخاباتی در خیابانها طرح شعار علیه هاشمی را سرلوحه قرار دادند و به جای شعارهای حمایتی از نامزد تحتالحمایهشان، آنچه احمدی نژاد در تلویزیون گفته بود را در خیابان به زبانی عامیانه ترجمه کردند. در این هنگام بود که آیتالله هاشمیرفسنجانی نامهیی خطاب به مقام معظم رهبری نوشت و دادخواهی کرد؛ نامهیی که باعث شد محمد یزدی در کنفرانس مطبوعاتی که 40 روز بعد از این نامه برگزار کرد، لب به انتقاد باز کند. انتخابات برگزار شد اما شعارهای هواداران رادیکال احمدینژاد از خیابان به سایتها و از تهران به قم کشیده شد.
قاسم روانبخش یکی از شاگردان مصباح یزدی علیه هاشمیرفسنجانی قمیها را به راهپیمایی اعتراضی علیه هاشمی دعوت کرد؛ دعوتی که اگرچه در یکی از رسانههای اصولگرا انتشار یافت اما مورد انتقاد شدیداللحن خطبای قم قرار گرفت چنان که استادی از اعضای مجلس خبرگان و خطیب نماز جمعه قم در خطبههای این شهر لب به شکوه گشود. اما منتقدان حرکت خود را متوقف نکردند و به جای راهپیمایی به سر دادن شعارهای انتقادی علیه امام جمعههای این شهر در مراسم نماز جمعه پرداختند.
شاید مجموع این عوامل بود که برخی از خطبای قم گفتند دیگر منبر نخواهند رفت.
همزمان با گفته از سوی خطبای قم، احمد جنتی و سیداحمد خاتمی دو امام جمعه موقت تهران پشت تریبون قرار میگرفتند و مواضع رادیکال خود را علنی میکردند. یکی از قوه قضائیه میخواست با برخی از معترضانی که در جریان ناآرامیهای پس از انتخابات دستگیر شدند، «بیرحمانه» برخورد کند و دیگری از صدا و سیما میخواست هر چه سریعتر «اعتراف»ها را پخش کند تا «ملت» بفهمند چه خبر است. یکی کشته شدن ندا آقاسلطان را جعلی خواند و دیگری سناریو. یکی معترضان را «اغتشاشگر» خواند و دیگری «اوباش». در این میان بود که تریبون به هاشمیرفسنجانی رسید تا با حال و هوایی متفاوت تنها نماز جمعهاش بعد از انتخابات را اقامه کند. هاشمی در این نماز جمعه پیشنهاد پنج مادهیی برای برون رفت از آنچه «بحران» میخواند، خشم معترضانش را به دنبال داشت؛ معترضانی که اگرچه میکوشیدند گاه با ایما و اشاره هاشمی را به هم نشان دهند، آبروداری را کنار گذاشتند و با شدیدترین لحنی هاشمیرفسنجانی را مورد خطاب و عتاب قرار دادند.
«آقایهاشمی شما چه کارهاید که میگویید زندانیها آزاد شوند.» این تنها یکی از جملات پرکنایه محمد یزدی بود. وی با بستن چشم خود روی مسئولیتهای هاشمی یعنی ریاست بر دو نهاد نظارتی مجمع تشخیص مصلحت نظام و خبرگان رهبری با لحنی تحقیرآمیز از وی بازخواست کرد که «چه کاره» است که برای قوه قضائیه تعیین تکلیف میکند. این کنفرانس مجالی شد تا یزدی از نامه هاشمی به مقام معظم رهبری وا کند و هاشمی را مقصر اصلی در «افشاندن بذر تردید» معرفی کند. در این نشست بود که یزدی اظهارات مشهورش درباره مشروعیت حکومت را بر زبان راند: «مشروعیت حاکمیت از طرف خداوند است و همراهی مردم برای حکومت مشروعیت ایجاد نمیکند. بنابراین هاشمی در این زمینه اشتباه کرده و میکند.» اما «اشتباه هاشمی» به اعتقاد یزدی روایتی بود که هاشمیرفسنجانی به نقل از امام خمینی گفته بود: «این روایت میگوید روزی پیغمبر اسلام بعد از غدیر به حضرت علی(ع) گفت تو ولی این امت هستی. اگر دیدی این مردم راضی بودند و تو را قبول کردند و با اجماع و اکثریت آمدند، شما بپذیر و متولی امر شو و اگر دیدی اختلاف کردند، ولشان کن و بگذار هر کاری که میخواهند بکنند و خداوند برای تو راهی پیدا میکند که به اهدافت برسی.» روایتی که آنقدر به مذاق حامیان دولت و رسانهها تلخ آمد که یزدی را نماینده پاسخگویی کردند. اما اظهارات یزدی نه تنها با پاسخ چهرههایی چون محسن آرمین مواجه شد بلکه به داخل جامعه روحانیت نیز کشیده شد. به گزارش منابع غیررسمی، یزدی پس از این اظهارات در جلسه خصوصی جامعه که با حضور آیتالله مهدویکنی دبیر کل جامعه روحانیت مبارز برگزار شده بود، حاضر میشود و باز اظهاراتش علیه هاشمی را واگویه میکند که بنا به گزارشهایی که تاکنون تکذیب نشده، مهدویکنی با عتاب وی را مورد مواخذه قرار داده و از هاشمیرفسنجانی حمایت میکند؛ خبرهایی که اگرچه همانگونه که معهود این مجالس است، به تایید رسمی نرسید اما با صدور آخرین بیانیه جامعه روحانیت مبارز که در بندهایی با پیشنهاد پنج مادهیی هاشمیرفسنجانی یگانه بود، تایید شد.
اگرچه محمد یزدی سکوت اختیار کرد و حرفی نزد اما به همراه احمد جنتی و مصباح یزدی لیدر جمع آوری امضا علیه هاشمیرفسنجانی شد.
40 روز پس از برگزاری انتخابات، بخشی از اعضای مجلس خبرگان رهبری بیانیهیی «بدون نام و امضا» منتشر کردند که در یکی از بندها به هاشمیرفسنجانی تاخته بود.
هر قدر نام و نشان امضاکنندگان در پرده بود اما محتویات نامه خط و ربط سیاسی لیدرها را گویاتر از هر عنوانی روشن میکرد. این در حالی بود که از چند روز مانده به انتشار نامه اخباری مبنی بر تلاش احمد جنتی، محمد یزدی و مصباحیزدی برای انتشار اطلاعیهیی با محتوایی علیه هاشمیرفسنجانی روی خروجی خبرگزاریها قرار گرفت.
اگرچه خود هاشمی سکوت کرد اما برخی از روحانیون با انتشار نامه و بیانیه یا سخنرانیهای جداگانه به دفاع از وی برخاستند. هرچند اختلاف دو دیدگاه در میان روحانیون امر تازهیی نبود و در دو انتخاباتی که در دو سال گذشته بر سر ریاست این مجلس برگزار شد، از پرده برون آمد اما اختلاف سلیقه امر تازهیی در این مجلس روحانی نشین است که گویا دو سال بعد از رقابتی شدن صندلی ریاست به کرسیهای دیگر رسیده است. اختلاف سلیقه این دو طیف که حالا دیگر بین دو جبهه هاشمیها و غیر هاشمیها راه افتاد، هرچند در سکوت رخ داد اما نشانههای آن آشکارتر از آن بود که بشود انکارش کرد. هرچند در این میان روحانیونی بودند که به سنت خود وفادار ماندند، رقبای خود را از لای چرخدندههای سیاست بیرون کشیدند. به هر حال امروز احتمالاً هاشمیها و غیرهاشمیها زیر یک سقف جمع میشوند تا نشست به تعویق افتاده شهریور ماه را برگزار کنند.