تاریخ انتشار : ۳۰ دی ۱۳۸۹ - ۱۰:۵۹  ، 
شناسه خبر : ۱۲۷۲۲۸
موسی رشید حفظ آباد, کارشناس روابط بین‌الملل چکیده: کنترل تسلیحات و خلع سلاح در اواخر قرن 19 و نیمه اول قرن 20، به‏ویژه پس از جنگ جهانى دوم، از مباحث مهم در عرصه استراتژیک بوده است. تلاش‏هایى در این زمینه و در سه سطح سلاح‏هاى هسته‏اى، غیرهسته‏اى و بیولوژیک و اغلب از سوى سازمان ملل متحد، دو کشور آمریکا و شوروى و سایر کشورها و سازمان‏هاى منطقه‏اى و بین‏ المللى صورت گرفته است. با این وصف، هنوز جامعه بشرى شاهد عدم کنترل تسلیحات و فقدان خلع سلاح عمومى است. جامعه بین‎المللی از ابتدای دستیابی به سلاح‎های هسته‎ای و متعاقب نخستین انفجار این نوع بمب، خواستار توقف توسعه و تولید سلاح‎های هسته‎ای شد. در این تحقیق سعی میشود تلاشهای کشورها، سازمان ملل و همچنین نظریات روابط بین الملل در مورد کنترل تسلیحات و خلع سلاح مورد برسی قرار گیرد. از این رو این سؤالی که مطرح مى‏شود این است که چرا پس از نیم قرن تلاش، کنترل واقعى تسلیحات و خلع سلاح عمومى اتفاق نیفتاده است؟

فرضیه:به نظر می رسد نبودن اجماع در میان کشورها در مورد یک نظریه روابط بین الملل در زمینه ایجاد صلح-نبودن یک مرکز قدرتی بالاتر از قدرت دولتها که دولتها در هنگام خطر واقعا به ان تکیه کنند.و همچنین غالب بودن نظریه رئالیستی و توجه صرف به دولتها جهت حل و فصل اختلافات باعث شده که روز به روز به جای اینکه کاهش تسلیحات توجه شود بر عکس توجه بیشتر به افزایش تسلیحات می شود. به هر حال به توضیح بیشتر در مورد موضوع در تحقیق به آن خواهیم پرداخت.
اهداف: هدف براین است تا اینکه جستجو کنیم راههای مناسب را جهت کنترل تسلیحات - در ادامه توضیح و برسی موضوع به انها اشاره خواهیم کرد.
.مهمترین یافته های تحقیق این است که نظریه رئالیست و نئورئالیست از نظریه های غالب در روابط بین الملل است و کشورها به این مسئله پی برده اند که برای اینکه بتورانند سه مولفه رئالیستها (دولت – بقا- خودیاری)داشته باشند و بتوانند در روابط بین الملل حرفی برای گفتن داشته باشند باید خود را از نظر نیروی نظامی قوی کنند.
تعریف موضوع:
بطور کلی سلاحهای امروزی به دو دسته تقسیم می شوند:
 1- سلاحهای متعارف 2- سلاحهای غیر متعارف
در توصیف سلاحهای متعارف چنین گفته اند پیشرفته ترین سلاحهای غیر اتمی (سنتی)متعلق به هر زمان را سلاح متعارف گویند . در واقع سلاحهایی هستند که برای امنیت داخلی و مرزها از آن استفاده میشود و ممنوعیت بین المللی وجود ندارد. تسلیحات غیر متعارف شامل انواع موشکها با برد کوتاه و بلند هواپیماها وزیر دریاییها موشک انداز را شامل می شود. در اینجا باز هم دو نوع تفکیک قابل ذکر است.
1- تسلیحات تاکتیکی اتمی 2- تسلیحات استراتژیک
سلاحهایی که برد آنها تا4000 کیلومتر است را سلاحهای تاکتیکی و سلاحهایی که بیش از 4000 کیلومتر برد دارند استراتژیک هستند. تاکنون در تمامی جنگها که اتفاق افتاده است بیشتر از سلاحهای غیر اتمی استفاده شده است و تسلیحات اتمی کمتر استفاده شده است ولی تسلیحات استراتژیک تاکنون استفاده نشده است. بطور کل سلاحهایی هستند که موافقت و اجماع بین المللی برای داشتن و استفاده آن وجود ندارد.
مقدمه: خلع سلاح و کنترل تسلیحات از دیرباز به عنوان یکی از ابزارهای مهم حفظ و تقویت صلح و امنیت بین‎المللی شناخته شده است. پیش‎بینی‎های میثاق جامعه ملل و منشور ملل متحد در زمینه همکاری‎های بین‎المللی جهت کنترل تسلیحات بیانگر اهمیت نقش مجامع بین‎المللی در ارائه و پیشبرد طرح‎های مربوط به تنظیم و تهدید تسلیحات است. انفجار نخستین بمب هسته‎ای بر فراز هیروشیما، کمتر از دو ماه پس از امضای منشور ملل متحد در در سانفرانسیسکو و آثار دهشتناک و غیرقابل باور این حمله هسته‎ای مفاهیم سنتی امنیت جنگ و تسلیحات را یکسره دگرگون کرد و تقاضاهای جدیدی را برای کنترل تسلیحات هسته‎ای و حفظ و تحکیم صلح و امنیت بین‎المللی مطرح ساخت. اختصاص موضوع نخستین بندهای مصوبات مجمع عمومی سازمان ملل متحد به مسئله تسلیحات هسته‎ای و ایجاد کمیسیون انرژی اتمی به منظور ارائه پیشنهادهای مربوط به تضمین استفاده صلح‎آمیز از انرژی اتمی و حذف تسلیحات هسته‎ای به خوبی نشان‎دهندة نگرانی جامعة بین‎المللی از خطر گسترش چنین سلاح ویرانگری است این خواسته در دوران جنگ سرد به دلیل رقابت‎های آمریکا و شوروی و مسابقه تسلیحاتی گسترده برای مقابله با یکدیگر پاسخ مثبتی در پی نداشت. در دوران جنگ سرد. تنها دستاورد انعقاد معاهده منع گسترش سلاح‎های هسته‎ای و امضای قراردادهای دوجانبه میان دو ابرقدرت برای مهار مسابقه تسلیحاتی بود پس از جنگ سرد این امید به وجود آمد که سلاح‎های هسته‎ای به تدریج جایگاه خود را در استراتژی‎های نظامی از دست خواهند داد. بنابراین تقاضای فزاینده‎ای برای نیل به خلع سلاح هسته‎ای شکل گرفت. اما تحولات بعدی که متعاقب جنگ دوم خلیج فارس اتفاق افتاد این خوش‎بینی را با ناکامی روبرو ساخت. این تحولات نشان داد تا زمانی که قدرت‎های هسته‎ای نخواهند، سازمان ملل متحد، توفیق چندانی در امر خلع سلاح نخواهد یافت.
اشاره کوتاه به گذشته:
دستیابی به تکنولوژی جدید از گذشته بسیار دور در زندگی انسانها و در تعین سرنوشت جوامع بشری تاثیر فراوان داشته و در روند تکامل تمدن بشری و تحول عظیمی در زندگی بشری داشته است. تحولات تکنولوژی در زمینه های مختلف در جوامع مختلف به طریق و روشهای گوناگون به وقوع پیوسته است. اما به علت نبود ارتباطات و تبادل اطلاعات لازم بین جوامع این تحولات از پویایی کمتری برخوردار بوده است. انسانهای اولیه به ناچار برای حفظ جان خود به فکر و ابداع وسایل زندگی و دفاع پرداخته به مرور وسایل و ادوات جنگی را ساختند.
اولین چیزی که انسانها اولیه برای ساخت ابزار زندگی و جنگ افزار تدافعی به خود جلب کرد سنگ گل و شاخه درختان بوده است. و سپس پوست و استخوان حیوانات و نیز در فرایند تکنولوژی عهد باستان جایگاه خاصی را به خود اختصاص داده است با وجود همه پیشرفتها در زمینه های مختلف اجتماعی متاسفانه خوی تجاوزگری و روحیه زیاده طلبی ...انسانها در زمینه های مختلف نیز رو به فزونی یافته است (قتلها-غارتها-جنگها...) بدین ترتیب همیشه ابزار نظامی و نظامی گری خصوصا بعد از اینکه اجتماعات شهری شکل گرفته و منافع ملی جایگزین منافع شخصی و خانوادگی شده ضرورت داشته است.
مخصوصا جنگ جهانی دوم با به جای گذاشتن 50 میلیون کشته و میلیونها نفر معلول خونین ترین جنگ تاریخ بشر ،و 30 میلیون نفر به دلایل مختلف جلای وطن شدند. در اواخر جنگ جهانی دوم امریکا از بمب اتم استفده کرد. استفاده امریکا از بمب اتم برای ژاپن باعث شد که همه جهانیان به اثار بد سلاحهای غیر متعارف پی ببرند
جایگاه کنترل تسلیحات و خلع سلاح در تئوریهای روابط بین الملل:
مطالعه خلع سلاح و کنترل تسلیحات یک رشته جنبی و فرعی از مطالعات کلی روابط بین الملل می باشد به عبارتی تئوری پردازی در زمینه خلع سلاح و کنترل تسلیحات جز جریانات اصلی روابط بین الملل نبوده است بلکه منبعث از تئوریهای کلان و به خصوص نظریات مربوط به امنیت دسته جمعی و امنیت ملی و بین المللی است اما بدان معنی نیست که که تئوری در این زمینه وجود نداشته باشد .
به هر حال در نظریات بین المللل به این موضوع توجه شده است.
اصطلاح کنترل تسلیحات و خلع سلاح دو اصطلاح مترادف اما متفاوت برای دستیابی به یک هدف کلی یعنی امنیت ملی و بین الملل هستند. توجه به خلع سلاح از تارخ 1919 اما کنترل تسلیحات بعد از جنگ جهانی دوم ،هدف اصلی خلع سلاح برچیدن ابزارهای جنگ میان کشورها است . رویکرد خلع سلاح حذف تسلیحات مگر برای امنیت داخلی ،کنترل تسلیحات هرگونه اقدامات از نظیر –تخریب- ممنوعیت- استفادهو تولید و کاهش تسلیحات را گویند.